منشور راهبردی مدیریت پیامرسانی در شرایط جنگ؛ الزامات پدافند غیرعامل در فضای مجازی
به گزارش خبرگزاری برنا از استان مرکزی، تجربه سالهای دفاع مقدس و مقاومت نشان داده است که دشمن در کنار نبرد نظامی، همواره به دنبال هدف قرار دادن ذهنیت و باورهای جامعه بوده است.
بر اساس مبانی مدیریت بحران، هرگونه بینظمی در جریان اطلاعاتی جامعه میتواند به تشدید آسیبپذیریهای روانی و اجتماعی منجر شود. در چنین شرایطی، «بایدها و نبایدهای» فعالیت در فضای مجازی، چارچوبی است که هم از تشتت افکار عمومی جلوگیری میکند و هم جبههٔ مقاومت را در داخل کشور مستحکم میسازد.
مهمترین محورهای فعالیت مسئولانهٔ رسانهای در شرایط جنگ بدین شرح ترسیم میشود:
۱. مرجعیت اطلاعاتی در مدیریت بحران
در شرایط حساس جنگ و حملات هوایی، بر اساس اصل مرجعیت اطلاعاتی در مدیریت بحران، سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و خبرگزاریهای رسمی و دولتی نظیر ایرنا، برنا، ایسنا، فارس و تسنیم بهعنوان منابع معتبر و مبنا تعیین میشوند.
این رسانهها با بهرهمندی از دسترسی به اطلاعات دقیق و هماهنگی با نهادهای نظامی و امنیتی کشور، موظف به انتشار اخبار شفاف، بهموقع و مسئولانه هستند. فعالان فضای مجازی و سایر رسانههای محلی و شهرستانی باید اخبار خود را صرفاً از این منابع معتبر دریافت و بازنشر کنند و از هرگونه انتشار محتوای بدون منبع یا استناد به منابع غیررسمی که خوراک جنگ روانی دشمن را تأمین میکند، جداً خودداری نمایند.
۲. کنترل خسارت اطلاعاتی و مقابله با جنگ شناختی؛ خنثیسازی شایعات و نفوذ دشمن
نخستین و حیاتیترین وظیفهٔ عملیاتی، کنترل خسارت اطلاعاتی و جلوگیری از نشر شایعات و اخبار جعلی است. در شرایط بحران، شایعه بهمثابهٔ سلاحی راهبردی عمل میکند که امنیت روانی جامعه را هدف قرار میدهد.
دشمن با بهرهگیری از فضای مجازی و به کارگیری شبکههای نفوذی و عناصر وابسته در داخل کشور، به دنبال ایجاد شکاف اطلاعاتی، تشویش اذهان عمومی و اختلال در فرآیند مدیریت بحران است. این نفوذیها با طراحی و انتشار هدفمند شایعات، دروغپردازی و بزرگنمایی تهدیدها، جنگ روانی را به درون جامعه منتقل میکنند.
رسانهها و فعالان مجازی در خط مقدم خنثیسازی این توطئه قرار دارند:
• وظیفهٔ تشخیص و افشا: هر فعال مجازی موظف است پیش از انتشار هرگونه محتوا، صحت آن را از منابع رسمی و معتبر استعلام کند. بازنشر شایعات، به منزلهٔ جبههگیری در کنار دشمن در جنگ شناختی تلقی میشود و باید جداً از آن پرهیز کرد.
• وظیفهٔ خنثیسازی: رسانهها موظفاند با اطلاعرسانی سریع، دقیق و شفاف، خلأ اطلاعاتی را پر کرده و زمینه را برای رشد و گسترش شایعات از بین ببرند. تکذیب بهموقع شایعات و ارائهٔ روایت درست از واقعیت، مؤثرترین شیوه برای خنثیسازی جنگ روانی دشمن است.
• وظیفهٔ آگاهیبخشی: افشای تاکتیکهای دشمن در بهرهگیری از نفوذیها و شناسایی الگوهای رایج شایعهپراکنی، به افزایش سواد رسانهای جامعه و مصونیت عمومی در برابر توطئههای اطلاعاتی دشمن کمک میکند.
• هوشیاری در برابر شایعات اقتصادی: دشمن در کنار شایعات امنیتی، با طراحی و انتشار شایعات اقتصادی نظیر کمبودهای کاذب کالاهای اساسی، گرانیهای تحمیلی، تعطیلی بازار و بحرانهای ارزی، به دنبال ایجاد ناامنی معیشتی، هجوم برای احتکار و فشار روانی بر مردم است. رسانهها موظفاند با اطلاعرسانی دقیق و شفاف از وضعیت واقعی منابع و کالاها، این توطئهها را خنثی کنند.
۳. نقش سهگانهٔ رسانه در مدیریت بحران
بر اساس مدلهای علمی ارتباطات بحران، رسانهها و فعالان فضای مجازی سه کارکرد راهبردی دارند که باید در دستور کار قرار گیرد:
• اطلاعرسانی رسمی و شفاف: پر کردن خلأ اطلاعاتی با دادههای دقیق و بهموقع از منابع رسمی، به منظور جلوگیری از شکلگیری شایعات و مدیریت عدم قطعیت در جامعه.
• حفظ آرامش و امنیت روانی: استفاده از گفتمان امیدبخش، تقویت انسجام اجتماعی و جلوگیری از هیجان جمعی و هراس عمومی از طریق انتخاب لحن مناسب، پرهیز از بزرگنمایی تهدیدها و انعکاس تصویری واقعی اما امیدبخش از وضعیت.
• آموزش و ارتقای آمادگی: تولید محتوای آموزشی در حوزهٔ پناهگیری صحیح، کمکهای اولیه، مدیریت مصرف منابع، خودامدادی و رفتار در شرایط اضطراری که از ارکان اصلی پدافند غیرعامل محسوب میشود.
۴. اصول پدافند غیرعامل در انتشار تصاویر و اطلاعات حساس
بر اساس الزامات امنیت ملی و پدافند غیرعامل، رعایت موارد زیر در انتشار تصاویر و اطلاعات در شرایط جنگ و بحران الزامی و غیرقابل چشمپوشی است:
• ممنوعیت انتشار تصاویر مقامات نظامی و مدیران خاص:
به هیچ وجه و تحت هیچ شرایطی، تصاویر مقامات نظامی، فرماندهان میدانی، مدیران ارشد امنیتی و اجرایی که میتواند موقعیت مکانی یا برنامههای آنان را افشا کند، منتشر نشود. این اطلاعات در اختیار دشمن، تهدیدی جدی برای امنیت افراد و کشور محسوب میشود.
• ممنوعیت انتشار اطلاعات هویتی و موقعیتی:
انتشار شماره پلاک خودروهای شخصی، سازمانی، نظامی و امنیتی، همچنین آدرس منزل، محل استقرار خانواده و هرگونه اطلاعاتی که امکان ردیابی، هدفگذاری یا سوءاستفادهٔ اطلاعاتی را برای دشمن فراهم آورد، اکیداً ممنوع است. این اطلاعات در زمرهٔ مصادیق بارز کمک به دشمن در جنگ شناختی قرار میگیرد.
• پرهیز از انتشار تصاویر تخریبهای حساس:
انتشار تصاویر از محلهای اصابت، میزان خسارتها و جزئیات زیرساختهای آسیبدیده باید با رعایت کامل اصل ضرورت و تأیید منابع رسمی صورت پذیرد. هرگونه تصویری که امکان تحلیل اطلاعاتی، مکانیابی دقیق یا بهرهبرداری روانی توسط رسانههای دشمن را فراهم آورد، ممنوع است.
• جلوگیری از انتشار محتوای ایجادکنندهٔ نگرانی و ترس:
انتشار هرگونه تصویر، ویدئو یا خبری که به هر نحو باعث نگرانی عمومی، ترس، دلهره، اضطراب جمعی یا تضعیف روحیهٔ ملی شود، اکیداً ممنوع است. رسالت رسانهها در شرایط بحران، حفظ آرامش روانی جامعه است، نه تشدید آن.
• مدیریت انتشار اخبار شهدا و مجروحان:
انتشار هرگونه اطلاعات دربارهٔ هویت، تعداد، محل و نحوهٔ شهادت یا مجروحیت نیروهای مسلح و غیرنظامیان، صرفاً از طریق منابع رسمی و با تأیید نهادهای متولی (نظیر روابطعمومی نیروهای مسلح، سازمان اورژانس و پزشکی قانونی) مجاز است.
هرگونه پیشدستی در انتشار این اطلاعات، ضمن هتک حرمت به خانوادهٔ معظم شهدا، دادههای ارزشمندی برای تحلیل عملیاتی و جنگ روانی دشمن فراهم میآورد.
۵. آگاهی از تاکتیکهای دشمن در جنگ رسانهای و نرم؛ نقش نفوذیها و تهدیدات نوین
در شرایط جنگ، دشمن با آگاهی کامل از اهمیت جنگ رسانهای و جنگ نرم، سرمایهگذاری و هزینهگذاری گستردهای را در این عرصه انجام میدهد. فعالان فضای مجازی باید بدانند که:
• تیمهای نفوذی، گروهکهای معاند و عناصر داخلی وابسته به صورت سازمانیافته در فضای مجازی حضور دارند و با بهرهگیری از تاکتیکهای پیشرفتهٔ جنگ شناختی، به دنبال ایجاد شایعه، ترویج ناامیدی، القای ترس و دلهره، و تضعیف ارادهٔ ملی هستند. این جبههٔ پیچیدهٔ دشمن با طراحی روایتهای جعلی، بزرگنمایی ضعفها و کمرنگنمایی توانمندیها، به دنبال تغییر ادراک عمومی و ایجاد شکاف بین مردم و حاکمیت است. هر محتوایی که بدون استناد به منابع رسمی منتشر شود، میتواند خوراک این جبهه را تأمین کند.
• تهدید نوین دیپفیک (جعل عمیق): دشمن با بهرهگیری از فناوریهای نوین نظیر هوش مصنوعی، اقدام به تولید تصاویر، ویدئوها و فایلهای صوتی فوقواقعگرایانه و کاملاً جعلی میکند. این محتواها که با هدف جعل واقعیت، فریب افکار عمومی و تخریب چهرهٔ مسئولان و نهادها طراحی میشوند، یکی از پیچیدهترین و خطرناکترین ابزارهای جنگ شناختی در عصر حاضر هستند. هوشیاری در برابر این پدیده و عدم بازنشر محتوای جعلی حتی در صورت شباهت ظاهری به واقعیت، از مصادیق بارز مسئولیتپذیری حرفهای است.
• بهرهبرداری اطلاعاتی از تصاویر و فیلمها:
دشمن علاوه بر جنگ روانی، از هرگونه تصویر، فیلم و محتوای منتشرشده برای استخراج سرنخ، مکانیابی دقیق، شناسایی اهداف بالقوه و برنامهریزی برای ترور و بمباران استفاده میکند. انتشار جزئیات موقعیت مکانی، تصاویر بدون پوشش جغرافیایی، و اطلاعات مربوط به استقرار نیروها و تجهیزات، به معنای ارائهٔ اطلاعات حیاتی به دشمن و همکاری ناخواسته در عملیاتهای خصمانه است.
• ضرورت هوشیاری اطلاعاتی و مقابله با نفوذ:
در چنین شرایطی، هوشیاری، دقت و مسئولیتپذیری در قبال هر محتوایی که منتشر میشود، از درجهٔ بالایی از اهمیت برخوردار است. فعالان فضای مجازی باید خود را در خط مقدم جهاد تبیین و پدافند غیرعامل بدانند. تشخیص محتوای تولیدشده توسط نفوذیها، عدم بازنشر شایعات طراحیشده و افشای تاکتیکهای جنگ روانی دشمن، از مصادیق روشن این مسئولیت خطیر است.
۶. ممنوعیت مطلق انتشار محتوای مخرب
بر اساس اصول پدافند غیرعامل و مدیریت کاهش خطر، انتشار هرگونه محتوای منفی، ناامیدکننده، دلخراش، بزرگنمایانه و یأسآور که به اضطراب جمعی، کاهش سرمایهٔ اجتماعی و تضعیف روحیهٔ مردم منجر میشود، مطلقاً ممنوع است. جزئیات غیرضروری خسارتها، تصاویر غیرانسانی و اطلاعاتی که به شکست روانی جامعه دامن میزند، در زمرهٔ محتوای آسیبزا طبقهبندی میشوند. فعالان مجازی باید از انتشار محتواهایی که باعث ایجاد ترس و دلهره، یا زیر سوال بردن توان دفاعی کشور میشود، پرهیز اکید نمایند.
• ممنوعیت انتشار محتوای خشونتبار و شوکآور:
بازنشر ویدئوها و تصاویر حاوی صحنههای دلخراش، خشونتآمیز و ضربآهنگ (کلیپهای ترویج ترس) که با هدف ایجاد شوک روانی جمعی و اختلال در آرامش جامعه طراحی میشوند، اکیداً ممنوع است. حتی در صورت تأیید صحت، انتشار این محتواها به منزلهٔ همکاری با دشمن در جنگ روانی است.
۷. راهبرد امیدآفرینی و افزایش تابآوری اجتماعی
در شرایط بحران، امید بهعنوان یک منبع راهبردی و استوارترین سلاح در برابر جنگ روانی دشمن عمل میکند. رسانهها و فعالان مجازی باید با افزایش نشر مطالبی که تابآوری اجتماعی را بالا میبرد، نشانههای پیشرفت، همبستگی و توانمندیهای کشور را به تصویر بکشند. در مقابل اخبار منفی، وظیفه دارید پرچمدار نشر اخبار پیروزیهای رزمندگان اسلام، لحظات حماسی مقاومت، صحنههای ولایتمداری نیروهای مسلح و موفقیتهای نظامی، پزشکی و زیرساختی باشید. این راهبرد، بخشی از مقابله با جنگ شناختی دشمن و تقویت سرمایهٔ روانی جامعه است.
۸. مسئولیتپذیری سکوها، مدیران کانالهای تخصصی در پیام رسان های و تأمین امنیت سایبری
در این شرایط حساس، سکوهای پیامرسان داخلی و همچنین مدیران کانالها و گروههای پرطرفدار، مسئولیتی مضاعف بر دوش دارند:
• مدیران کانالهای فرهنگی، هنری و ورزشی: محتوای تولیدی باید در جهت انسجام ملی، هویتبخشی و کاهش استرس جمعی هدایت شود. از هرگونه محتوایی که موجب شکاف اجتماعی یا کاهش روحیهٔ ملی میگردد، پرهیز شود. این روزها وقت شوخیهای نامناسب یا محتوای غیرمسئولانه نیست.
• مدیران روابطعمومی ادارات و نهادها: وظیفهٔ این گروه، مدیریت پیامهای سازمانی، انتشار بهموقع اطلاعیههای رسمی و هماهنگی با ستاد مدیریت بحران استان است. شفافیت، سرعت و دقت در اطلاعرسانی، از اصول کلیدی محسوب میشود.
• تأثیرگذاران در فضای مجازی: بهعنوان رهبران افکار عمومی در فضای مجازی، مسئولیت سنگینی در شکلدهی به گفتمان عمومی بر دوش دارید. از هرگونه محتوایی که موجب تشویش اذهان عمومی، تفرقه یا تضعیف روحیهٔ ملی میشود، پرهیز کنید و با تولید محتوای آموزشی، امیدبخش و مشارکت در پویشهای همبستگی ملی به یاری مردم بشتابید.
• امنیت سایبری سکوهای داخلی: مدیران سکوهای پیامرسان داخلی موظفاند با ارتقای سطح امنیت سایبری، پایداری زیرساختهای ارتباطی را در شرایط بحران تضمین کرده و از نفوذ، اختلال در فرآیند اطلاعرسانی و دسترسی دشمن به دادههای کاربران جلوگیری کنند. حفظ پایداری سکوهای داخلی، خود مصداق بارز پدافند غیرعامل در عرصهٔ فناوری است.
• پرهیز از فعالیت در سکوهای معاند:
فعالان فضای مجازی و مدیران کانالها موظفاند از فعالیت و تولید محتوا در پیامرسانها و شبکههای اجتماعی خارجی که مستقیماً توسط دشمن مدیریت یا تحریم شدهاند، جداً خودداری کنند. هرگونه حضور در این سکوها، به معنای تأمین دادههای کاربران و تقویت جبههٔ دشمن در جنگ شناختی است.
۹. انعکاس همبستگی ملی، بازتولید سرمایهٔ اجتماعی و پاسداشت حرمت ایثارگران
یکی از کارکردهای مهم رسانهها در شرایط بحرانی، بازتاب وحدتآفرینی در جامعه است. پوشش مراسم مذهبی و عزاداری، تشییع پیکر مطهر شهدا، گردهماییهای حمایت از جبههٔ مقاومت، و انتشار وصیتنامههای شهدا و روایتهای ناب از ایثارگریها، از مصادیق بازتولید سرمایهٔ اجتماعی و تقویت فرهنگ مقاومت است. این روایتها نقش مؤثری در افزایش انسجام ملی، کاهش آسیبپذیری روانی جامعه و یادآوری این حقیقت که ملت ایران در سختیها، همدلتر از همیشه در کنار یکدیگر ایستادهاند، ایفا میکند.
تأکید ویژه: پاسداشت حرمت خانوادههای شهدا و آسیبدیدگان – رسانهها و فعالان مجازی موظفاند در انعکاس اخبار مرتبط با شهدا، جانبازان و آسیبدیدگان، نهایت دقت و ظرافت را به کار گیرند. انتشار محتوایی که موجب رنجش خاطر خانوادههای معظم شهدا، آزادگان و بازماندگان حوادث شود، علاوه بر مغایرت با اخلاق حرفهای، آسیبپذیری روانی این عزیزان را افزایش داده و پاسداشت حرمت ایثارگریها را مخدوش میسازد. رعایت حریم خصوصی و کرامت انسانی این خانوادهها، یک تکلیف اخلاقی و رسانهای غیرقابل چشمپوشی است.
۱۰. ترویج فرهنگ ایثار و شهادت؛ از وصیتنامهها تا قهرمانپروری
فعالان فضای مجازی باید با انتشار خبرهای مرتبط با وصیتنامههای شهدا و روایتهای ناب از زندگی فرزندان شهدا، فرهنگ ایثار و شهادت را به گفتمان غالب جامعه تبدیل کنند. بازخوانی وصیتنامهها که سرشار از بصیرت، دشمنشناسی و تأکید بر ولایتمداری است، میتواند روحیهٔ حماسی و انقلابی را در نسل جوان زنده نگه دارد و از آنان قهرمانانی برای مقابله با تهاجم فرهنگی دشمن بسازد.
۱۱. تقویت جبههٔ مقاومت با انعکاس پیامهای راهبردی
نشر پیامهای نیروهای مسلح در خصوص حملات دفاعی و قدرت بازدارندگی ایران، نقش مهمی در افزایش ضریب امنیت روانی جامعه ایفا میکند. رسانهها موظفاند با انعکاس بهموقع و شفاف این پیامها، اقتدار ملی را به رخ دشمن بکشند و به مردم اطمینان خاطر دهند که مدافعان این سرزمین با آمادگی کامل در برابر هر گونه تهدیدی ایستادهاند.
۱۲. اطلاعرسانی رسمی و آموزش همگانی در بحران
در شرایط اضطراری، انتشار اطلاعیههای نهادهای امدادی نظیر اورژانس، هلالاحمر، فرمانداریها و استانداریها از ضروریات فعالیت رسانهای است.
این اطلاعیهها ضمن کمک به مدیریت میدانی بحران، از سردرگمی و انتشار اطلاعات نادرست جلوگیری میکنند. تولید محتوای آموزشی در مورد نحوهٔ پناهگیری صحیح در هنگام حملات هوایی، کمکهای اولیه و مدیریت مصرف انرژی در شرایط بحران، باید در دستور کار فعالان مجازی قرار گیرد.
۱۳. مدیریت مصرف منابع و آموزش همگانی مهارتهای حیاتی؛ دو رسالت اساسی رسانه در بحران
در شرایط جنگ و بحران، تأمین پایدار منابع حیاتی و حفظ سلامت جامعه در گرو آگاهی و مشارکت عمومی است. رسانهها و فعالان فضای مجازی در این عرصه دو رسالت اساسی بر عهده دارند:
• ترویج فرهنگ صرفهجویی:
اطلاعرسانی مستمر و تولید محتوای آموزشی در زمینهٔ مدیریت مصرف آب، برق، گاز، سوخت و کالاهای اساسی از ضروریات غیرقابل چشمپوشی است.
در شرایطی که دشمن زیرساختهای انرژی و تأمین را هدف قرار میدهد، صرفهجویی نه یک توصیهٔ اخلاقی، که یک الزام راهبردی و مصداق بارز پدافند غیرعامل محسوب میشود. رسانهها باید با انعکاس راهکارهای عملی کاهش مصرف و تبیین اهمیت خوداتکایی، زمینهساز مدیریت بهینهٔ منابع در سطح خانوادهها شوند.
• آموزش همگانی مهارتهای حیاتی:
در شرایط اضطراری ناشی از حملات هوایی و حوادث پس از آن، مهارتهای امدادی میتواند تفاوت میان مرگ و زندگی را رقم بزند. فعالان فضای مجازی موظفاند با تولید محتوای کاربردی و استاندارد، آموزش کمکهای اولیه، نحوهٔ پناهگیری صحیح در هنگام بمباران، روشهای احیای قلبیریوی (سیپیآر)، کنترل خونریزی و رفتار در شرایط بحران را در اولویت انتشار قرار دهند. این آموزشها ضمن افزایش تابآوری جامعه، نقش مؤثری در کاهش تلفات انسانی و مدیریت اضطراری بحران ایفا میکنند.
۱۴. پیشگیری از فرسایش سرمایهٔ اجتماعی؛ حفظ اعتماد عمومی
در شرایط بحران، سرمایهٔ اجتماعی بهعنوان مهمترین دارایی نامشهود جامعه، مستعد فرسایش است. رسانهها و فعالان فضای مجازی موظفاند با رعایت اصول شفافیت، صداقت و مسئولیتپذیری، از هرگونه رفتاری که منجر به کاهش اعتماد عمومی به نهادهای مسئول یا شکاف بین مردم و حاکمیت میشود، جداً پرهیز کنند. تقویت اعتماد عمومی، یکی از ارکان اصلی پایداری ملی در برابر تهدیدات دشمن است.
۱۵. انعکاس موفقیتها؛ از میدان نبرد تا عرصهٔ خدمت
رسانهها باید پرچمدار نشر خبرهای موفقیتهای کشور در عرصههای مختلف باشند. انعکاس دستاوردهای نظامی در مقابله با متجاوزان، پیشرفتهای پزشکی در درمان مجروحان و توانمندیهای زیرساختی در بازسازی مناطق آسیبدیده، همگی روایتهایی از قدرت و پیشرفت ایران اسلامی است که میتواند روحیهٔ امید و اعتمادبهنفس را در جامعه تقویت کند.
۱۶. مدیریت پیامهای پس از بحران؛ بازسازی روانی جامعه
بر اساس مدلهای علمی مدیریت بحران، مرحلهٔ پس از بحران به اندازهٔ خود بحران حساس و سرنوشتساز است. رسانهها موظفاند در این مرحله با انعکاس اقدامات بازسازی، جبران خسارتها، تقدیر از ایثارگران و روایتهای موفقیتآمیز از عبور از بحران، به بازسازی روانی جامعه کمک کنند. این رویکرد ضمن تقویت امید به آینده، زمینهساز بازیابی سرمایهٔ اجتماعی و تقویت انسجام ملی خواهد بود.
۱۷. وحدت ملی به مثابهٔ خط قرمز پدافند غیرعامل
در شرایط جنگی، وحدت ملی بهعنوان مهمترین مؤلفهٔ قدرت ملی و یکی از ارکان پدافند غیرعامل محسوب میشود. در شرایطی که دشمن به دنبال ایجاد تفرقهٔ قومی، مذهبی و سیاسی است، فعالان مجازی موظفاند با اولویت دادن به نشر پیامهایی که باعث وحدت، همدلی و انسجام ملی میشوند، در مقابل توطئههای تفرقهافکنانه ایستادگی کنند. تأکید بر اشتراکات ملی، ارزشهای انقلابی و اهداف مشترک، از جمله محورهایی است که میتواند جامعه را در برابر تهدیدات خارجی یکپارچه نگه دارد. هرگونه محتوای تفرقهافکنانه، نقض آشکار امنیت ملی است و به شدت ممنوع میباشد.
۱۸. هوش مصنوعی و مدیریت الگوریتمها؛ جبههٔ نوین جنگ شناختی
در شرایط کنونی، دشمن فراتر از تولید محتوای جعلی، با بهرهگیری از هوش مصنوعی مولد و تسلط بر الگوریتمهای پیشنهاددهنده در شبکههای اجتماعی، به دنبال مدیریت ذائقهٔ اطلاعاتی جامعه است. این جنگ الگوریتمی با هدف قطبیسازی افکار عمومی، حبابسازی اطلاعاتی و ترویج محتوای تفرقهانگیز به صورت هدفمند و انبوه طراحی میشود. فعالان فضای مجازی و مدیران سکوهای داخلی موظفاند:
• مقابله با رباتها و اکانتهای جعلی: با هوشمندی، شبکههای سازمانیافتهٔ رباتها و اکانتهای جعلی که برای هدایت افکار عمومی و وایرال کردن محتوای معاند فعالیت میکنند، شناسایی و افشا کنند.
• ترویج مصرف آگاهانه: با افزایش سواد رسانهای کاربران، آنان را نسبت به تلههای الگوریتمی که محتوای خشمآلود و یأسآور را در اولویت نمایش قرار میدهند، آگاه سازند.
• توسعهٔ پلتفرمهای بومی هوشمند: بر لزوم سرمایهگذاری در توسعهٔ سکوهای داخلی مجهز به فناوریهای بومی هوش مصنوعی تأکید کنند که قادر به خنثیسازی حملات الگوریتمی و اولویتدهی به محتوای امیدآفرین و همبستگیبخش باشند.
۱۹. نقش مردم و مدیریت پهنای باند؛ کنشگری هوشمند در بحران
در شرایط جنگ و حملات سایبری، مردم نه صرفاً مخاطب، بلکه کنشگران اصلی عرصهٔ اطلاعات هستند. بر اساس الزامات پدافند غیرعامل:
• شهروند خبرنگار مسئول: شهروندان در صورت مشاهدهٔ رویدادها، از انتشار بیدرنگ و بدون استعلام تصاویر و فیلمها خودداری کرده و محتوای ضبطشده را در اختیار منابع رسمی و خبرگزاریهای معتبر قرار دهند. انتشار مستندات میدانی بدون هماهنگی، به منزلهٔ تأمین اطلاعات لحظهای برای دشمن است.
• صرفهجویی در پهنای باند: در شرایط اضطراری که زیرساختهای ارتباطی ممکن است هدف حمله قرار گیرند، کاربران باید از ارسال ویدئوهای حجیم و غیرضروری در پیامرسانها خودداری کنند تا پایداری شبکه برای اطلاعرسانیهای رسمی و امدادی حفظ شود. مدیریت مصرف پهنای باند، یک مصداق بارز پدافند غیرعامل سایبری است.
۲۰. هشدار پازل اطلاعاتی؛ از اطلاعات بهظاهر بیارزش تا نقشه جامع دشمن
یکی از پیچیدهترین تاکتیکهای جنگ شناختی و اطلاعاتی، بهرهگیری دشمن از ترکیب دادههای بهظاهر پراکنده و بیارزش برای تکمیل پازل اطلاعاتی و دستیابی به تصویری جامع از وضعیت نیروهای مسلح، زیرساختها، نقاط آسیبپذیر و برنامههای دفاعی کشور است. فعالان فضای مجازی و اصحاب رسانه باید آگاه باشند که:
• اطلاعات بهظاهر کماهمیت: جزئیاتی نظیر تصاویر پسزمینهٔ ویدئوها، نوع پوشش، وضعیت آب و هوا در یک منطقهٔ خاص، تابلوهای خیابان، شماره پلاکهای جزئی، یا حتی شوخیهای بهظاهر بیضرر در شبکههای اجتماعی، همگی میتوانند تکمیلکنندهٔ پازل اطلاعاتی دشمن باشند.
• هوش مصنوعی دشمن، تحلیلگر بیوقفه: سامانههای هوش مصنوعی و تحلیلگران اطلاعاتی دشمن، به صورت شبانهروزی در حال گردآوری و پردازش همین دادههای پراکنده هستند تا به اطلاعات طبقهبندیشده و حساس دست یابند.
• اصل ضرورت در انتشار: هرگونه محتوا (تصویر، فیلم، متن و صوت) پیش از انتشار باید با این پرسش سنجیده شود: «آیا ترکیب این محتوا با سایر اطلاعات موجود در فضای مجازی، میتواند سرنخی برای دشمن ایجاد کند؟» در صورت تردید، انتشار ممنوع است.
• مسئولیت همگانی: تشخیص اینکه چه اطلاعاتی «بیارزش» هستند، کار سادهای نیست. از این رو، مرجعیت اطلاعاتی و پایبندی به چارچوب اعلامشده توسط منابع رسمی، تنها راه مطمئن برای جلوگیری از تکمیل پازل اطلاعاتی دشمن است.
خبرگزاری برنا استان مرکزی تأکید میکند: در شرایط حساس کنونی، رعایت این الزامات حرفهای و راهبردهای پدافند غیرعامل در فضای مجازی، نه یک انتخاب، بلکه یک تکلیف ملی و مسئولیت راهبردی است. امروز فعالان مجازی و اصحاب رسانه در ترازوی تاریخ قرار گرفتهاند. قلم و رسانهٔ شما، امروز بخشی از سامانهٔ دفاعی کشور در برابر جنگ شناختی دشمن است. هر محتوا میتواند بهانهای برای امید یا عاملی برای یأس باشد. هوشیاری، مسئولیتپذیری و پایبندی به این اصول علمی و انقلابی، ضامن عبور سربلند ملت ایران از این آزمون بزرگ تاریخی خواهد بود.
