دوئل چین و آمریکا بر سر ماه؛ کدام پرچم زودتر بر خاک نقرهای فرود میآید؟
زهرا وجدانی: این روزها رقابت جهانی برای بازگشت انسان به ماه وارد مرحلهای تازه شده است، به همین منظور برنامههای فضایی قدرتهای بزرگ بار دیگر به یکی از مهمترین میدانهای رقابت فناوری و راهبردی تبدیل شدهاند. ایالات متحده با برنامه آرتمیس به دنبال ایجاد حضور پایدار انسان در ماه است اما در سوی دیگر چین نیز با سرعت در حال توسعه فناوریهای لازم برای اعزام فضانوردان خود به این قمر است. همزمان با تشدید این رقابت ناسا نیز با بازنگری در ساختار برنامه آرتمیس تلاش میکند چالشهای فنی، هزینهای و زمانی این پروژه را مدیریت کرده و مسیر بازگشت فضانوردان به ماه را هموار کند.
تحلیلگران حوزه سیاستگذاری و فناوری فضایی، همزمان با افزایش فشار رقابتی به بررسی همپوشانی فناوریهای نوین، مدیریت برنامههای فضایی و پیامدهای نظارتی پرداخته و معتقدند تغییرات اخیر در ناسا میتواند مسیر این آژانس را برای سالهای آینده تعیین کند.
طی سالهای گذشته انتقادات گستردهای نسبت به سامانه پرتاب سنگین ناسا موسوم به SLS مطرح شده است؛ سامانهای که هزینه آن فراتر از برآوردهای اولیه رفته و سرعت آمادهسازی آن نیز فاصله زیادی با اهداف تعیینشده دارد. در همین حال با مدیریت جدید جرد آیزاکمن، مدیر ناسا این سازمان در حال اجرای مجموعهای از اصلاحات ساختاری است که هدف آنها بازگرداندن نظم، سرعت و دقت به برنامه آرتمیس و رفع مشکلات مزمن آن است.
منتقدان یادآوری کردهاند که ناسا بیش از سه سال فرصت داشته تا مشکل نشت هلیوم در فضاپیمای اوریون را پیش از ماموریت سرنشیندار آرتمیس ۲ برطرف کند. همچنین با بازنگری جدید در برنامه آرتمیس ۳ دیگر ماموریت فرود بر ماه نخواهد بود و تنها عملیات ملاقات و پهلوگیری در مدار پایین زمین را انجام میدهد. با وجود این تحلیلگران میگویند اصلاحات آیزاکمن گرچه یک عقبنشینی تاکتیکی محسوب میشود، اما میتواند ناسا را برای جهشی پایدارتر در ادامه رقابت فضایی آماده کند؛ هرچند هنوز مشخص نیست این تغییرات برای پیشی گرفتن از چین کافی باشد.
آیزاکمن در کنفرانس خبری ۲۷ فوریه در مرکز فضایی کندی بازسازی کامل برنامه آرتمیس را اعلام کرد. طبق این طرح عملیات آرتمیس ۳ با هدف آزمایش فناوریهای کلیدی از طریق انجام یک ماموریت سرنشیندار در مدار پایین زمین زمینهساز فرودهای آینده خواهد شد. در این ماموریت قرار است یکی از دو سامانه فرود تجاری (استارشیپ HLS شرکت اسپیسایکس یا فرودگر MK۱ شرکت بلو اوریجین) آزمایش شود.
در چشمانداز جدید ناسا اجرای دو ماموریت فرود سرنشیندار در هر سال پس از آرتمیس ۳ پیشبینی شده است. بر این اساس آرتمیس ۴ برای اوایل سال ۲۰۲۸ برنامهریزی شده و قرار است نخستین فرود انسان بر ماه پس از ماموریت تاریخی آپولو ۱۷ در سال ۱۹۷۲ را رقم بزند. همچنین آرتمیس ۵ در اواخر سال ۲۰۲۸ میتواند آغازگر ساخت زیرساختهای اولیه سطح ماه و گام مهمی در جهت استقرار پایدار انسان بر این قمر باشد.
این بازنگری در حالی صورت میگیرد که برنامه آرتمیس با چالشهایی چون تاخیرهای پیدرپی، هزینههای افزوده SLS و مشکلات تکاملی سامانه فرود استارشیپ مواجه بوده است. به اعتقاد کارشناسان اگر ناسا بتواند طبق زمانبندی جدید حتی یک فرود ماه تا سال ۲۰۲۸ انجام دهد این یک موفقیت قابل توجه خواهد بود.
آیزاکمن در سخنان خود تاکید کرد که ناسا اکنون بهجای پیگیری اهداف غیرواقعبینانه برای حفظ وجهه عمومی تصمیم گرفته اهداف قابل دستیابی و ایمن را در اولویت قرار دهد. لوری گارور، معاون پیشین ناسا نیز پیشتر گفته بود روند اجرای آرتمیس ۱ چنان با تاخیر و هزینههای پیشبینینشده همراه شد که حتی مدیران باسابقه هم انتظار چنین حجم از انحراف را نداشتند.
آیزاکمن که سابقه فضانوردی دارد بار دیگر بر ضرورت کاهش سرعت برای جلوگیری از تکرار وقایع فاجعهبار گذشته تاکید کرده و گفته است: ما باید با یادگیری بیشتر کاهش ریسک و بهکارگیری این تجربیات در طراحیها قدمبهقدم پیش برویم و به اصول اولیه بازگردیم.
این نگاه محافظهکارانه زمانی بهوضوح دیده شد که او ماموریت نخستین پرواز سرنشیندار استارلاینر را در طبقهبندی حادثه نوع A قرار داد؛ سطحی از خطر که در ردیف فجایع مرگبار شاتلهای چلنجر و کلمبیا طبقهبندی میشود. او همچنین اذعان کرد که با وجود مشکلات فنی شناختهشده پیش از پرتاب استارلاینر نباید فضانوردان را حمل میکرد.
علاوه بر مسئله ایمنی یکی از مهمترین دلایل بازنگری آرتمیس نگرانی ناسا از فاصله زمانی زیاد بین پروازهای SLS است؛ فاصلهای که به گفته مقامات به بروز مشکلات فنی جدید، افت مهارت تیمهای عملیاتی و ضعف در حفظ نیروی انسانی منجر میشود. آیزاکمن تاکید کرده پرتاب یک موشک پیچیده هر سه سال یکبار قابل ادامه نیست.
در ساختار جدید ناسا با کنار گذاشتن نسخه پیچیدهتر Block ۱B و تکیه بر پیکربندی استاندارد Block ۱ تلاش دارد از بازطراحیهای سنگین جلوگیری کرده و چرخههای پرتاب را به فاصله ۱۰ تا ۱۲ ماه برساند.
چین رقیب قدرتمند ناسا در فضا
در حالی که ناسا با چالشهای ساختاری و بودجهای دستوپنجه نرم میکند آژانس فضایی سرنشیندار چین (CMSA) با اتکا به یک برنامه منسجم و زمانبندی دقیق گامهای نهایی را برای ارسال فضانوردان به ماه پیش از سال ۲۰۳۰ برمیدارد. تحلیلگران معتقدند برخلاف رویکرد چندمرحلهای و گاه متغیر ایالات متحده چین استراتژی توسعه خطی و پایدار را برگزیده است که ریسک شکستهای ناگهانی را به حداقل میرساند.
ستون فقرات برنامه قمری چین بر سه رکن اساسی استوار است که هر یک مراحل پیشرفته توسعه خود را سپری میکنند:
۱. موشک سنگین لانگ مارچ-۱۰ (Long March-۱۰): این موشک که پیشتر با نام نسل جدید پرتابگر سرنشیندار شناخته میشد نقشی حیاتی در معماری ماموریتی چین دارد. لانگ مارچ-۱۰ با بهرهگیری از سه هسته پیشران در مرحله نخست توانایی حمل ۲۷ تن محموله به مدار انتقال ماه (LTO) را داراست. گزارشهای فنی حاکی از آن است که آزمایشهای احتراق موتورهای YF-۱۰۰K (پیشرانهای مرحله اول) با موفقیت کامل انجام شده و این موشک اکنون در مرحله یکپارچهسازی نهایی برای پروازهای آزمایشی قرار دارد.
۲. فضاپیمای نسل جدید منگژو (Mengzhou): این فضاپیما که نام آن به معنای کشتی رویاها است جایگزین فضاپیماهای فعلی شنژو در ماموریتهای دوربرد خواهد شد. منگژو در دو نسخه تولید میشود: نسخهای برای ایستگاه فضایی تیانگونگ و نسخهای تخصصی برای ماموریتهای ماه. این فضاپیما با ظرفیت حمل ۳ تا ۴ فضانورد به سیستمهای پیشرفته محافظت حرارتی و اویونیک نوین مجهز شده است تا در برابر شرایط سخت تشعشعات و بازگشت با سرعت بالا به جو زمین مقاومت کند.
۳. فرودگر قمری لانیو (Lanyue): فرودگر لانیو یا در آغوش کشیدن ماه، بخش عملیاتی فرود بر سطح را بر عهده دارد. این فرودگر از دو بخش مرحله فرود و مرحله صعود تشکیل شده است. لانیو بهگونهای طراحی شده که بتواند دو فضانورد و یک ماهنورد سبک را به سطح ماه منتقل کرده و پس از اتمام ماموریت مرحله صعود را برای اتصال دوباره به فضاپیمای منگژو در مدار ماه پرتاب کند.
یکی از نکات تمایز نقشه راه چین استفاده از استراتژی دو پرتابه برای ماموریت فرود است. در این سناریو دو موشک لانگ مارچ-۱۰ بهصورت جداگانه فضاپیمای منگژو و فرودگر لانیو را به مدار ماه میفرستند. این دو فضاپیما در مدار ماه با یکدیگر پهلوگیری کرده و سپس فضانوردان به فرودگر منتقل میشوند. این رویکرد ریسکهای مربوط به پرتاب یکپارچه فوق سنگین را کاهش داده و انعطافپذیری عملیاتی بیشتری ایجاد میکند.
همچنین باید گفت یکی از نکات تمایز نقشه راه چین استفاده از استراتژی دو پرتابه برای ماموریت فرود است. در این سناریو دو موشک لانگ مارچ-۱۰ بهصورت جداگانه فضاپیمای منگژو و فرودگر لانیو را به مدار ماه میفرستند. این دو فضاپیما در مدار ماه با یکدیگر پهلوگیری کرده و سپس فضانوردان به فرودگر منتقل میشوند. این رویکرد ریسکهای مربوط به پرتاب یکپارچه فوق سنگین را کاهش داده و انعطافپذیری عملیاتی بیشتری ایجاد میکند.
از مجموعه آزمایشهای جدید چین میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• تستهای آیرودینامیک: ارزیابی رفتار فضاپیما در فشارهای دینامیکی بالا.
• آزمونهای فرار اضطراری: اطمینان از ایمنی فضانوردان در صورت بروز نقص فنی در لحظات اولیه پرتاب.
• توسعه لباسهای فضایی قمری: رونمایی از نسل جدید لباسهای فضایی با قابلیت تحرک بالا برای فعالیت در محیط غبارآلود و خشن ماه.
ماه بهمثابه اولویت اصلی برای دو ابرقدرت
جیم برایدنستاین، مدیر سابق ناسا سال گذشته اعلام کرد اگر در سرعت و ساختار برنامه ناسا تغییری جدی رخ ندهد پیشتازی از جدول زمانی چین بسیار بعید خواهد بود. چین تاکنون آزمایشهای کلیدی از جمله مراحل فرار دینامیکی حداکثر برای منگژو، آزمونهای فرود و برخاست فرودگر لانیو و آزمایشهای احتراق و پرواز ارتفاع پایین موشک لانگ مارچ ۱۰ را با موفقیت انجام داده و ممکن است امسال نخستین پرواز بدون سرنشین منگژو را انجام دهد.
در نهایت بازنگری آیزاکمن میتواند ثبات و انسجام بیشتری به برنامهای بدهد که سالها گرفتار تاخیر و افزایش هزینه بوده است. با این حال اینکه این اصلاحات بتواند برتری تاریخی ایالات متحده را در حوزه پروازهای فضایی سرنشیندار حفظ کند پرسشی است که تنها زمان به آن پاسخ خواهد داد.
کارشناسان فضایی تاکید میکنند که برای پکن رسیدن به ماه صرفا یک دستاورد علمی نیست بلکه بخشی از سند چشمانداز تبدیل شدن به قدرت برتر فضایی جهان تا سال ۲۰۴۵ است. در حالی که ناسا با ماموریتهای آرتمیس به دنبال ایجاد دروازه ماه (Lunar Gateway) بهعنوان یک ایستگاه واسطه است، چین تمرکز خود را بر فرود مستقیم و سپس ایجاد ایستگاه تحقیقاتی بینالمللی ماه (ILRS) با همکاری روسیه و سایر متحدانش قرار داده است. این تمرکز و ثبات در تصمیمگیری پکن را در موقعیتی قرار داده که حتی در صورت تاخیرهای جزئی همچنان شانس بالایی برای شکست دادن ایالات متحده در مسابقه زمانی فرود مجدد بر ماه داشته باشد.
در انتها با تمام بررسی های مطرح شده باید منتظر نشست و دید که چه کسی برنده این رقابت فضایی خواهد بود.
انتهای پیام/
