رئیس مرکز مشاوره و ارائه خدمات روانشناختی پلیس کرمان: جرم معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست/خانواده مهمترین نهاد پیشگیری از جرم در جامعه است
سرگرد مجید ضرابینژاد، برای آنها که به روانشناسی جنایی علاقهمند هستند، نامی آشناست. او سالها در این حوزه فعالیت مؤثر انجام داده و حالا در قامت رئیس مرکز مشاوره و ارائه خدمات روانشناختی پلیس کرمان با استفاده از همین تجربه، به ایفا نقش میپردازد.
به مناسبت روز روانشناس به سراغ او رفتیم تا در خصوص رویکردهای نوین روانشناسی جنایی، تحلیل مجرمان خطرناک و راهکارهای پیشگیرانه پژوهشمحور سخن بگوید. سرگرد مجید ضرابینژاد به معنای واقعی کلمه استادانه در مورد سه محور مذکور حرف زد.
در ادامه خواننده گفتوگوی جذاب خبرگزاری برنا با سرگرد ضرابینژاد باشید:
**در سالهای اخیر توجه به روانشناسی جنایی در ساختارهای انتظامی بیشتر شده است. لطفاً بفرمایید نقش مرکز مشاوره پلیس کرمان در این حوزه چیست و چه رویکردی را دنبال میکنید؟
«پیش از آغاز گفتوگو، لازم میدانم فرا رسیدن روز روانشناس و مشاور را به همه همکاران ارجمندم در حوزه سلامت روان، بهویژه روانشناسان پرتلاش انتظامی و متخصصان مرکز مشاوره پلیس استان کرمان تبریک عرض نمایم. تلاشهای علمی و انسانی این عزیزان نقشی اساسی در ارتقای امنیت روانی و اجتماعی جامعه دارد.»
حال به سوال شما برمیگردم، امروزه پیشگیری مؤثر از جرم بدون بهرهگیری از دانشهای رفتاری و علوم میانرشتهای امکانپذیر نیست.
در همین راستا، مرکز مشاوره پلیس کرمان تلاش کرده است با بهرهگیری از ظرفیتهای روانشناسی جنایی، جرمشناسی و تحلیل رفتار مجرمانه، نگاه علمیتری به پدیده جرم داشته باشد.
رویکرد ما صرفاً درمان یا مداخله پس از وقوع جرم نیست، بلکه تمرکز اصلی بر شناخت الگوهای شخصیتی و رفتاری افراد پرخطر، تحلیل زمینههای روانی بروز رفتار مجرمانه و ارائه راهکارهای پیشگیرانه مبتنی بر پژوهش است. این نگاه کمک میکند پلیس بتواند علاوه بر برخورد قانونی، در حوزه پیشگیری اجتماعی و رفتاری نیز مؤثرتر عمل کند.
**در زمینه تحلیل و بررسی مجرمان خطرناک چه اقداماتی در مرکز مشاوره انجام میشود؟
یکی از محورهای مهم فعالیت ما، ارزیابی روانشناختی مجرمان پرخطر و مجرمان تکرارکننده جرم است. در این فرآیند، با استفاده از مصاحبههای تخصصی، آزمونهای روانشناختی معتبر، تحلیل سوابق فردی و خانوادگی و بررسی عوامل محیطی، تلاش میکنیم تصویر دقیقتری از ساختار شخصیتی و الگوهای رفتاری افراد به دست آوریم.
این تحلیلها به ما کمک میکند تا عواملی مانند اختلالات شخصیتی، ضعف در کنترل تکانه، سابقه تجربه خشونت، یا تأثیر محیطهای پرخطر اجتماعی را شناسایی کنیم؛ عواملی که در بسیاری از موارد در شکلگیری رفتارهای خشونتآمیز یا مجرمانه نقش اساسی دارند.
در سالهای اخیر، بخشی از جرایم جنایی ماهیتی نوین پیدا کرده و از بستر فضای مجازی و شبکههای اجتماعی تغذیه میشود. در این فضا، شکلهای تازهای از تهدید، سوءاستفاده، کلاهبرداری، تحریک به خشونت یا نقض حریم خصوصی افراد پدید آمده است. تحلیل روانشناختی مجرمان سایبری نشان میدهد که این افراد معمولاً دارای ویژگیهایی نظیر نیاز شدید به کنترل، جستوجوی هیجان، خودشیفتگی، یا فقدان همدلی واقعی هستند. در همکاری با پلیس فتا، مرکز مشاوره پلیس تلاش دارد با بررسی انگیزهها و الگوهای رفتاری این گروه از مجرمان، زمینه طراحی مداخلات آموزشی و پیشگیرانه برای کاهش آسیبهای روانی و اجتماعی ناشی از فضای مجازی را فراهم کند.
**همکاری میان بخشهای مختلف پلیس در این حوزه تا چه اندازه اهمیت دارد؟
در حوزه جرمهای مهم، همکاری علمی و تخصصی میان مرکز مشاوره و اداره جنایی پلیس آگاهی از اهمیت ویژهای برخوردار است. در برخی پروندههای خاص، تحلیلهای روانشناسی جنایی میتواند به درک بهتر انگیزهها، الگوهای رفتاری و شیوههای عمل مجرمان کمک کند.
کارشناسان مرکز مشاوره در تعامل با کارشناسان اداره جنایی پلیس آگاهی تلاش میکنند با ارائه تحلیلهای رفتاری و ارزیابیهای تخصصی، به تکمیل ابعاد روانی پروندهها کمک کنند. این همکاری در مواردی میتواند به شناخت الگوی رفتاری مجرمان، پیشبینی احتمال تکرار جرم و ارائه توصیههای پیشگیرانه کمک کند و در نهایت فرآیند تصمیمگیری تخصصی را تقویت نماید.
**از نگاه علمی، مهمترین عوامل خطر در شکلگیری رفتارهای مجرمانه چیست؟
مطالعات جرمشناسی نشان میدهد که جرم معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل برهمکنش عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی است. از مهمترین این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تجربه خشونت یا بیثباتی عاطفی در دوران کودکی
- اختلالات شخصیت بهویژه شخصیت ضد اجتماعی
- مصرف مواد مخدر و محرک
- ضعف مهارتهای تنظیم هیجان و کنترل خشم
- فشارهای اقتصادی و اجتماعی در کنار نبود حمایتهای اجتماعی
- قرار گرفتن در محیطهای پرخطر یا شبکههای بزهکارانه
شناخت این عوامل به ما کمک میکند که به جای تمرکز صرف بر مجازات، به مدیریت و کاهش عوامل خطر نیز توجه کنیم.
**بر اساس پژوهشها و تجربههای میدانی، چه راهکارهایی را برای پیشگیری از جرایم خشن پیشنهاد میکنید؟
پیشگیری مؤثر نیازمند رویکردی علمی، دادهمحور و بینسازمانی است. بر همین اساس چند راهکار مهم قابل اشاره است:
- توسعه برنامههای آموزش مهارتهای زندگی، کنترل خشم و حل مسئله در مدارس و دانشگاهها
- گسترش خدمات مشاورهای و روانشناختی در مناطق آسیبپذیر اجتماعی
- ایجاد بانک دادههای پژوهشی برای تحلیل روند جرایم و عوامل خطر
- تقویت همکاری میان پلیس، دستگاه قضایی، آموزش و پرورش و سازمانهای حمایتی
- بهرهگیری از پژوهشهای دانشگاهی برای طراحی مداخلات پیشگیرانه هدفمند
این اقدامات کمک میکند پیشگیری از جرم از یک رویکرد واکنشی به یک رویکرد علمی و پیشنگرانه تبدیل شود.
**و در پایان، چه پیامی برای خانوادهها و شهروندان دارید؟
خانواده مهمترین نهاد پیشگیری از جرم در جامعه است. توجه به ارتباط سالم خانوادگی، آموزش مهارتهای هیجانی به فرزندان، مدیریت تعارضها و توجه به نشانههای رفتاری پرخطر میتواند نقش بسیار مؤثری در کاهش آسیبهای اجتماعی داشته باشد.
مرکز مشاوره پلیس در استان کرمان آمادگی دارد تا در حوزههای مختلف روانشناختی، خانوادگی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در کنار شهروندان باشد و معتقدیم که همکاری مردم با پلیس و نهادهای اجتماعی، پایه اصلی امنیت پایدار در جامعه است.
انتهای پیام
