حضور تاریخی یک ربات در آیین بودایی کره جنوبی؛ گابی وارد معبد شد
در رویدادی کمسابقه در تقاطع فناوری و مذهب یک ربات انساننما به نام Gabi برای نخستین بار در یک مراسم رسمی بودایی در کره جنوبی شرکت کرد و به این ترتیب به نخستین موجود غیرانسانی تبدیل شد که در چنین آیینی حضور مییابد.
به گزارش برنا، این مراسم در معبد جوگیهسا در سئول برگزار شد؛ یکی از مهمترین معابد بودایی کره جنوبی که مرکز اصلی فرقه جوگی، بزرگترین شاخه بودیسم کرهای به شمار میرود.
این آیین از نوع Sugye بود؛ مراسمی رسمی در سنت بودایی که طی آن فرد تعهد خود را به بودا تعالیم بودایی و جامعه رهبانی اعلام میکند. در این مراسم شرکتکننده بهطور نمادین وارد نظمی اخلاقی و معنوی میشود و پایبندی خود را به اصول این آیین ابراز میکند. حضور یک ربات در چنین مراسمی از همین منظر، توجه گستردهای را به خود جلب کرده است؛ زیرا برای نخستین بار این فرایند نمادین برای موجودی غیرانسانی بازتعریف شد.
حضور نمادین ربات در کنار راهبان و راهبهها
ربات Gabi در این مراسم با لباس سنتی راهبان بودایی ظاهر شد و در کنار راهبان و راهبهها در بخشهایی از آیین مشارکت داشت. این ربات حرکات نیایشی، تعظیم و برخی ژستهای آیینی را بهصورت برنامهریزیشده اجرا کرد و به شکلی نمادین در فضای مذهبی و تشریفاتی مراسم قرار گرفت. برگزارکنندگان تاکید کردهاند که هدف از این حضور نه جایگزینی انسان در مناسک دینی بلکه آزمودن امکان حضور فناوری در فضاهای فرهنگی و معنوی بوده است.
در جریان مراسم برای این ربات یک نام دارمایی نیز انتخاب شد: Gabi نامی که در زبان کرهای به معنای رحمت است. مسئولان معبد گفتهاند این نام بهطور آگاهانه انتخاب شده تا با روح تعالیم بودایی که بر شفقت، مهربانی و همزیستی تاکید دارد همخوان باشد.
پاسخ صوتی ربات به تعهد بودایی
یکی از بخشهای قابلتوجه این مراسم زمانی بود که یک راهب از ربات درباره پایبندیاش به تعالیم بودا پرسش کرد. Gabi نیز بهصورت صوتی پاسخ داد که خود را وقف این آموزهها خواهد کرد. این پاسخ از پیش طراحی و برنامهریزی شده بود، اما از نگاه برگزارکنندگان، همین تعامل نمادین نشاندهنده تلاشی برای تعریف نوعی رابطه تازه میان سامانههای هوشمند و ساختارهای آیینی سنتی است.
ربات همچنین در برخی آیینهای مرتبط با تطهیر و آمادگی معنوی نیز شرکت داده شد. با این حال، از آنجا که بخشی از رسوم سنتی بر ویژگیهای جسمانی و زیستی انسان استوارند، بعضی از اجزای مراسم برای Gabi بهشکل نمادین و غیرجسمانی بازطراحی شدند. به این ترتیب، چارچوب آیین حفظ شد اما اجرای آن متناسب با ماهیت غیرانسانی ربات تغییر یافت.
بازنویسی پنج فرمان بودایی برای یک موجود غیرانسانی
شاید مهمترین و بحثبرانگیزترین بخش این رویداد بازنویسی پنج فرمان بودایی برای یک ربات بوده است. این پنج فرمان در نسخه سنتی خود، اصول اخلاقی بنیادینی برای پیروان بودیسم به شمار میروند، اما از آنجا که این قواعد اساساً برای انسانها تعریف شدهاند برگزارکنندگان ناچار شدند نسخهای تازه و متناسب با یک موجود مصنوعی تدوین کنند.
بر اساس اعلام مسئولان این بازنویسی با کمک ابزارهای هوش مصنوعی از جمله Gemini و ChatGPT انجام شده است. در نسخه تازه این اصول بهجای مفاهیم مبتنی بر تجربه انسانی بر مجموعهای از دستورالعملهای اخلاقی و عملکردی ویژه یک ربات تاکید شده است. این موارد شامل آسیب نزدن به حیات صدمه نزدن به دیگر رباتها و اشیا، اطاعت از انسانها، پرهیز از رفتار فریبکارانه و صرفهجویی در مصرف انرژی بوده است.
این بازتعریف عملا تلاشی برای ترجمه مفاهیم دینی و اخلاقی به زبان ماشین و سامانههای غیرزیستی محسوب میشود؛ تلاشی که میتواند از منظر فلسفه فناوری، اخلاق هوش مصنوعی و مطالعات دین، بحثبرانگیز و در عین حال نوآورانه تلقی شود.
از نمایش فناورانه فراتر؛ آزمونی برای همزیستی انسان و ماشین
مقامهای مذهبی معبد تاکید کردهاند که این اقدام صرفا یک نمایش فناورانه یا حرکت تبلیغاتی نبوده بلکه باید آن را گامی ابتدایی در مسیر بررسی نوعی همزیستی میان انسان و ماشین در فضاهای فرهنگی، اجتماعی و معنوی دانست. به گفته راهب سونگ وون ایده حضور رباتها در برخی آیینها و جشنهای مذهبی از چند سال پیش مطرح بوده و اکنون به مرحله اجرا رسیده است.
از نگاه برگزارکنندگان این تجربه قرار نیست معنای اصلی سنتهای بودایی را تغییر دهد بلکه هدف آن آزمودن این پرسش است که آیا فناوریهای نوظهور میتوانند بدون بر هم زدن جوهر آیین در قالبی کنترلشده و نمادین وارد ساختارهای سنتی شوند یا نه. به بیان دیگر موضوع اصلی نه ربات دیندار بلکه امکان حضور فناوری در محیطهایی است که پیشتر کاملا انسانی، سنتی و معنوی تلقی میشدند.
حضور دوباره Gabi در جشنواره فانوس نیلوفر
برنامهریزان این پروژه اعلام کردهاند که Gabi قرار است بار دیگر در جشنواره بزرگ فانوس نیلوفر شرکت کند؛ یکی از مهمترین مناسبتهای عمومی و مذهبی در کره جنوبی که هر سال با حضور هزاران نفر برگزار میشود. این جشنواره معمولا شامل فانوسآرایی گسترده، راهپیماییهای آیینی، مراسم جمعی و برنامههای فرهنگی متنوع است و از شناختهشدهترین رویدادهای مذهبی این کشور به شمار میرود.
حضور Gabi و چند ربات بودایی دیگر در این جشنواره نشان میدهد که برگزارکنندگان بهدنبال نوعی تلفیق کنترلشده میان فناوری و آیین هستند؛ تلفیقی که در حال حاضر بیشتر جنبه نمادین، فرهنگی و نمایشی دارد و نه تلاشی برای جایگزینی نقش انسان در دین و مناسک مذهبی.
تقاطع تازه دین، اخلاق و هوش مصنوعی
حضور یک ربات در مراسم رسمی بودایی، فراتر از جنبه نمادین آن پرسشهای عمیقتری را نیز مطرح میکند: آیا یک سامانه هوشمند میتواند موضوع قواعد اخلاقی دینی قرار گیرد؟ آیا آیینهایی که برای انسان طراحی شدهاند، قابلیت انطباق با موجودات مصنوعی را دارند؟ و در نهایت آیا ورود فناوری به حوزههای معنوی، صرفا یک تجربه فرهنگی است یا نشانهای از تغییرات گستردهتر در نسبت میان انسان، ماشین و سنت؟
رویداد معبد جوگیهسا، دستکم در این مرحله پاسخی قطعی به این پرسشها نمیدهد؛ اما بدون تردید، نمونهای کمسابقه از تلاش برای بازتعریف مرز میان فناوری پیشرفته و سنتهای دیرینه مذهبی به شمار میرود؛ تلاشی که احتمالا در آینده نیز توجه ناظران حوزههای دین، فلسفه، اخلاق و هوش مصنوعی را به خود جلب خواهد کرد.
انتهای پیام/
