اروپا در جست‌وجوی استقلال هوش مصنوعی؛ محدودیت‌های آمریکا زنگ خطر را به صدا درآورد

محدودیت‌های اخیر ایالات متحده بر دسترسی به برخی خدمات هوش مصنوعی شرکت‌های بزرگ اروپایی را به تسریع راهبرد کاهش وابستگی به یک تامین‌کننده و استفاده همزمان از مدل‌های آمریکایی، چینی و اروپایی واداشته است. این روند همچنین ضرورت توسعه جایگزین‌های بومی در اروپا را بیش از پیش برجسته کرده است.

به گزارش رویترز، این تغییر رویکرد پس از آن شدت گرفت که دولت آمریکا به شرکت آنتروپیک، توسعه‌دهنده چت‌بات Claude دستور داد دسترسی اتباع خارجی به برخی مدل‌های پیشرفته این شرکت از جمله Fable ۵ و Mythos ۵ را به دلایل امنیت ملی متوقف کند.

کارشناسان معتقدند چنین محدودیت‌هایی نقطه‌ضعف مهمی را برای شرکت‌هایی که به خدمات اختصاصی هوش مصنوعی مبتنی بر ابر وابسته هستند، آشکار می‌کند زیرا این خدمات تحت کنترل کامل ارائه‌دهندگان باقی می‌مانند و در صورت اعمال محدودیت، مشتریان امکان اجرای مستقل آنها روی زیرساخت‌های خود را ندارند.

در همین راستا مدیران شرکت‌های بزرگ اروپایی از جمله زیمنس، رنو، اورنج و چپس‌ویژن در حاشیه نمایشگاه فناوری VivaTech در پاریس به رویترز اعلام کردند که برای جلوگیری از وابستگی به یک ارائه‌دهنده خاص از ترکیبی از مدل‌های آمریکایی، چینی و اروپایی استفاده می‌کنند.

زیمنس اعلام کرد در کنار مدل‌های آمریکایی و اروپایی از مدل‌های چینی DeepSeek و Qwen متعلق به علی‌بابا و همچنین مدل Nemotron شرکت انویدیا بهره می‌برد. سدریک نایکه، مدیرعامل بخش صنایع دیجیتال زیمنس در این باره گفت: حاکمیت فناوری نباید با خودکفایی کامل اشتباه گرفته شود. آنچه اهمیت دارد انعطاف‌پذیری و حق انتخاب است، نه انزوا.

اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر تلاش کرده وابستگی خود به فناوری‌های آمریکایی را کاهش دهد. مقامات اروپایی این وابستگی را تهدیدی برای آینده اقتصادی قاره می‌دانند و به همین دلیل مجموعه‌ای از سیاست‌ها و برنامه‌های راهبردی را برای تقویت توانمندی‌های اروپا در حوزه نیمه‌هادی‌ها، هوش مصنوعی و استقلال دیجیتال تدوین کرده‌اند.

با این حال بسیاری از شرکت‌های بزرگ اروپایی معتقدند مفهوم حاکمیت دیجیتال بیش از آنکه به معنای خودکفایی باشد، به معنای تنوع و امکان انتخاب میان گزینه‌های مختلف است.

در حال حاضر تعداد ارائه‌دهندگان بزرگ مدل‌های عمومی هوش مصنوعی در اروپا محدود است و شرکت فرانسوی Mistral مهم‌ترین بازیگر این حوزه محسوب می‌شود. شرکت‌هایی مانند DeepL نیز اگرچه در زمینه‌های تخصصی نظیر ترجمه ماشینی جایگاه قدرتمندی دارند اما در حوزه مدل‌های عمومی هوش مصنوعی حضور گسترده‌ای ندارند.

بازار هوش مصنوعی امروز به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود: مدل‌های متن‌باز یا دارای وزن‌های باز (Open Weight) که شرکت‌ها می‌توانند آنها را روی سرور‌های خود اجرا کنند و مدل‌های اختصاصی که تنها از طریق سرویس‌های آنلاین قابل دسترسی هستند و کنترل کامل آنها در اختیار توسعه‌دهندگان باقی می‌ماند.

اوکتاو کلابا، مدیرعامل شرکت OVHcloud در این زمینه اظهار کرد: مدل‌های متن‌باز اروپایی هنوز در سطح رقابت جهانی نیستند. آمریکایی‌ها زمانی در این حوزه پیشتاز بودند، اما به سمت مدل‌های بسته حرکت کردند و اکنون در فضای متن‌باز بازیگران اصلی عمدتا شرکت‌های چینی هستند.

هزینه‌ها؛ چالش جدید شرکت‌ها

در کنار دغدغه حاکمیت فناوری، افزایش هزینه استفاده از هوش مصنوعی نیز به یکی از نگرانی‌های اصلی شرکت‌ها تبدیل شده است.

شرکت مخابراتی اورنج اعلام کرد زیرساخت‌های این شرکت قابلیت اجرای تمامی مدل‌های متن‌باز از جمله مدل‌های توسعه‌یافته در چین را دارند. این شرکت توضیح داد که اجرای یک مدل چینی روی زیرساخت‌های اروپایی مشابه خرید یک تابلو نقاشی از چین و انتقال آن به اروپا است زیرا داده‌ها هنگام استفاده از مدل، از سازمان خارج نمی‌شوند و به سرور‌های خارجی ارسال نمی‌شوند.

اورنج همچنین تاکید کرد محدودیت‌های اعمال‌شده بر آنتروپیک نشان داد که اروپا باید به خدمات هوش مصنوعی دسترسی داشته باشد که بتواند آنها را کنترل، مدیریت و در صورت نیاز به چالش بکشد. کریستل هایدمان، مدیرعامل اورنج در سخنرانی خود خواستار توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی شد که اروپا بتواند بر اساس قواعد و منافع خود به آنها دسترسی و حاکمیت داشته باشد.

شرکت فرانسوی ChapsVision که موفق شده در فرانسه و آلمان قرارداد‌هایی برای جایگزینی برخی خدمات شرکت آمریکایی Palantir به دست آورد اعلام کرد از مجموعه‌ای از مدل‌ها شامل Mistral، Anthropic، OpenAI و Qwen استفاده می‌کند. این شرکت معتقد است مفهوم حاکمیت دیجیتال به معنای داشتن گزینه‌های جایگزین معتبر در صورت قطع دسترسی به یک سرویس کلیدی است.

شرکت‌های نرم‌افزاری SAP و Sopra Steria نیز تاکید کردند که تاب‌آوری در حوزه هوش مصنوعی از طریق تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان حاصل می‌شود نه از طریق انزوا. شرکت Capgemini نیز اعلام کرد بسیاری از ارائه‌دهندگان هوش مصنوعی در حال توسعه راهکار‌هایی هستند که وابستگی مشتریان اروپایی به سرویس‌های ابری و کنترل از راه دور را کاهش دهد هرچند این روند هنوز در مراحل اولیه قرار دارد.

از سوی دیگر هزینه پردازش هوش مصنوعی نیز به سرعت در حال افزایش است. با گسترش استفاده از عامل‌های هوشمند (AI Agents) که به‌صورت خودکار وظایف مختلف را انجام می‌دهند، هزینه توکن‌ها واحد محاسبه و پردازش اطلاعات در مدل‌های زبانی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیران فناوری تبدیل شده است.
اورنج پیش‌بینی می‌کند تا پایان سال جاری، مدیران شرکت‌ها به شدت بر هزینه هر توکن متمرکز شوند. این شرکت به اوبر اشاره کرد که طبق گزارش‌ها تنها در چهار ماه نخست سال توانسته بود کل بودجه توکن‌های پیش‌بینی‌شده برای سال ۲۰۲۶ خود را مصرف کند.

گروه خودروسازی رنو نیز اعلام کرد با شرکت‌هایی همچون گوگل، مایکروسافت، میسترال، دیپ‌سیک و Dataiku همکاری می‌کند و همزمان از مدل‌های متن‌باز و اختصاصی بهره می‌برد. با این حال این شرکت تأکید کرد استفاده از DeepSeek هنوز در مقیاس گسترده انجام نمی‌شود.

سخنگوی رنو گفت: افزایش قابل توجه هزینه توکن‌های هوش مصنوعی ما را وادار کرده است راهبرد‌های خود را برای استفاده از این فناوری بازنگری کنیم.

رودی کوهن از مدیران ارشد شرکت نرم‌افزاری Celonis که مشتریانی مانند BMW و زیمنس دارد نیز هشدار داد شرکت‌ها پیش از استقرار گسترده عامل‌های هوش مصنوعی باید زیرساخت لازم برای درک فرایند‌ها و داده‌های سازمانی را فراهم کنند.

وی افزود: اگر زمینه و چارچوب کسب‌وکار در اختیار هوش مصنوعی قرار نگیرد، مدل مجبور می‌شود تمامی اطلاعات را مستقیما از داده‌ها استخراج کند و این موضوع هزینه توکن‌ها را به شدت افزایش خواهد داد.

در مجموع تحولات اخیر نشان می‌دهد شرکت‌های اروپایی در مواجهه با ریسک‌های ژئوپلیتیکی، محدودیت‌های دسترسی و افزایش هزینه‌ها به سمت راهبردی مبتنی بر تنوع‌بخشی، استفاده از مدل‌های متن‌باز و توسعه ظرفیت‌های بومی هوش مصنوعی حرکت می‌کنند مسیری که می‌تواند آینده استقلال دیجیتال اروپا را شکل دهد.

انتهای پیام/