بمب ساعتی زیر پای شهرهای ایران/ ۲میلیون واحد ناپایدار و ۱۶۷ هزار هکتار بافت فرسوده، زلزله ونزوئلا زنگ خطر برای ایران
به گزارش برنا، زلزله ۷.۵ ریشتری ونزوئلا، بار دیگر ثابت کرد که فاجعه طبیعی زمانی به بحران انسانی تبدیل میشود که ساختمانها توان مقاومت نداشته باشند. بررسیهای بینالمللی نشان میدهد در زلزلههای بزرگ، بیش از ۸۰ درصد تلفات ناشی از تخریب ساختمانها، ریزش آوار و ضعف سازههاست، نه خود لرزش زمین.
این تجربه برای ایران اهمیت ویژهای دارد؛ کشوری که براساس مطالعات زمینشناسی، بیش از ۹۰ درصد جمعیت آن در معرض خطر نسبی زلزله قرار دارند و حدود ۷۰ درصد شهرهای کشور روی پهنههای با خطر لرزهای متوسط تا بسیار زیاد واقع شدهاند.
از سوی دیگر، برآوردهای وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد بیش از ۱۶۷ هزار هکتار بافت فرسوده، سکونتگاههای ناکارآمد و بافت تاریخی فرسوده در کشور وجود دارد که میلیونها نفر در آنها سکونت دارند. همچنین حدود ۳ میلیون واحد مسکونی ناپایدار نیازمند نوسازی یا مقاومسازی فوری هستند.
رکود ساختوساز، تهدیدی برای کیفیت ساختمانها
کارشناسان هشدار میدهند رکود چند سال اخیر بازار مسکن، افزایش قیمت مصالح ساختمانی و کاهش قدرت خرید سازندگان، برخی پروژهها را به سمت کاهش کیفیت اجرا سوق داده است؛ موضوعی که اگر با نظارت دقیق همراه نباشد، میتواند در سالهای آینده به یکی از مهمترین چالشهای ایمنی ساختمانها تبدیل شود.
ساختمانهای ارزان، هزینههای گران در زمان بحران دارند
آرمان نیکپی، کارشناس اقتصاد مسکن، در گفتوگو با برنا میگوید:«بزرگترین اشتباه این است که تصور کنیم بحران زلزله، فقط یک مسئله طبیعی است. در واقع کیفیت ساختوساز تعیین میکند که زلزله به یک حادثه یا یک فاجعه ملی تبدیل شود. هر یک درصد کاهش کیفیت اجرا، میتواند در زمان بحران چندین برابر خسارت ایجاد کند.»
وی معتقد است امروز سرمایهگذاری در مقاومسازی ساختمانها، از نظر اقتصادی بسیار کمهزینهتر از بازسازی شهرهای تخریبشده پس از زلزله است.
بافتهای فرسوده، پاشنه آشیل کلانشهرها
سارا یوسفی، پژوهشگر برنامهریزی شهری، با اشاره به وضعیت بافتهای فرسوده میگوید:«بسیاری از محلههای قدیمی تهران، تبریز، مشهد، کرمان، شیراز و چندین کلانشهر دیگر، علاوه بر فرسودگی ساختمانها، با معابر باریک، تراکم جمعیتی بالا و دسترسی دشوار خودروهای امدادی مواجه هستند. این موضوع میتواند عملیات نجات را در ساعات طلایی پس از زلزله با مشکل جدی روبهرو کند.»
به گفته وی، نوسازی بافتهای فرسوده نباید تنها یک پروژه عمرانی تلقی شود، بلکه بخشی از راهبرد امنیت ملی کشور است.
ضعف نظارت، حلقه گمشده ساختوساز
مهدی شریفی، استاد مهندسی سازه تأکید میکند:
«ایران از نظر آییننامههای فنی، جزو کشورهای دارای استانداردهای مناسب است؛ اما چالش اصلی، اجرای کامل مقررات، جلوگیری از تخلفات ساختمانی و نظارت مستمر بر فرآیند ساخت است. هرگونه کوتاهی در این بخش، مستقیماً با جان مردم ارتباط دارد.»
وی میافزاید استفاده از فناوریهای نوین، کنترل کیفی مصالح و حضور مجریان ذیصلاح باید به یک الزام غیرقابل اغماض تبدیل شود.
تجربه ژاپن، تفاوت در مدیریت است، نه زلزله
نیلوفر رضایی، پژوهشگر مدیریت بحران، می گوید: «ژاپن و ایران هر دو کشورهای زلزلهخیز هستند، اما تفاوت در میزان تلفات، ناشی از کیفیت ساختمانها، آموزش عمومی، بیمه ساختمانها، سامانههای هشدار سریع و نوسازی مستمر بافتهای شهری است. این تجربه نشان میدهد که تلفات زلزله، بیش از آنکه تابع طبیعت باشد، تابع سیاستگذاری است.»
اقتصاد ساختمان نباید قربانی کاهش کیفیت شود
امیر کاوه، کارشناس صنعت ساختمان، نیز در گفتوگو با برنا معتقد است:«افزایش قیمت مصالح ساختمانی نباید به بهانهای برای استفاده از مصالح بیکیفیت یا حذف کنترلهای فنی تبدیل شود. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که صرفهجویی در هزینه ساخت، در زمان وقوع زلزله به خسارتهای چند صد هزار میلیارد تومانی تبدیل میشود.»
درس ونزوئلا برای ایران
زلزله اخیر ونزوئلا تنها یک هشدار برای آمریکای لاتین نبود؛ بلکه پیامی روشن برای همه کشورهای زلزلهخیز از جمله ایران داشت. کشوری که هنوز میلیونها نفر در بافتهای فرسوده زندگی میکنند، هزاران ساختمان قدیمی مقاومسازی نشدهاند و روند نوسازی شهری با چالشهای مالی و اداری روبهرو است.
کارشناسان معتقدند اگر سیاستگذاران امروز نوسازی بافتهای فرسوده، ارتقای کیفیت ساختوساز، تشدید نظارت بر اجرای مقررات ملی ساختمان و تسریع در مقاومسازی بناهای ناایمن را در اولویت قرار ندهند، زلزله بعدی میتواند نهتنها یک بحران طبیعی، بلکه یک بحران اقتصادی، اجتماعی و انسانی برای کشور باشد؛ بحرانی که هزینه آن بهمراتب بیشتر از سرمایهگذاری امروز برای ایمنسازی شهرها خواهد بو
