معدن، مقصد سرمایهگذاران جهان /اکتشافات عمیق، کلید کشف ثروتهای جدید
به گزارش برنا، صنعت معدن ایران همچنان با چالشهایی مانند فرسودگی ماشینآلات، کمبود سرمایه، ضعف اکتشافات عمیق و خامفروشی دستوپنجه نرم میکند. برگزاری بیستمین نمایشگاه ایران کانماین در آبان ماه ۱۴۰۵ نیز در شرایطی انجام میشود که فعالان این صنعت بر ضرورت نوسازی تجهیزات و جذب سرمایه برای عبور از چالشهای پیشرو تاکید دارند.
معدن، ثروتی بزرگ که هنوز به موتور دوم اقتصاد ایران تبدیل نشده است
ایران از نظر تنوع مواد معدنی در میان کشورهای شاخص جهان قرار دارد و بیش از ۶۸ نوع ماده معدنی در کشور شناسایی شده است. ذخایر سنگآهن، مس، روی، سرب، طلا، زغالسنگ، کرومیت و عناصر نادر خاکی، ظرفیتهایی ایجاد کردهاند که میتواند ایران را به یکی از بازیگران مهم زنجیره معدن و صنایع معدنی جهان تبدیل کند.
با این حال، فاصله میان ظرفیتهای زمینشناسی و عملکرد اقتصادی معدن همچنان قابل توجه است. سهم بخش معدن از تولید ناخالص داخلی ایران حدود ۳ درصد برآورد میشود، در حالی که در بسیاری از کشورهای صاحب صنعت معدن این سهم چند برابر است.
برای مقایسه، در استرالیا که یکی از بزرگترین صادرکنندگان سنگآهن، زغالسنگ و مواد معدنی جهان است، بخش معدن حدود ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داده و بیش از نیمی از درآمدهای صادراتی این کشور از محل مواد معدنی تامین میشود. در شیلی، بزرگترین تولیدکننده مس جهان، معدن حدود ۱۰ درصد اقتصاد را تشکیل میدهد و این کشور سالانه میلیاردها دلار از صادرات معدنی درآمد کسب میکند.
این اعداد نشان میدهد که مزیت معدنی تنها داشتن ذخایر زیرزمینی نیست، بلکه توانایی تبدیل این منابع به تولید، صادرات و ارزش افزوده تعیینکننده است.
ایران در کنار غولهای معدنی منطقه، اما با فاصله در سرمایهگذاری
در منطقه خاورمیانه، رقابت برای توسعه بخش معدن شدت گرفته است. کشورهایی مانند عربستان و ترکیه در سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای برای افزایش سهم معدن در اقتصاد خود آغاز کردهاند.
عربستان که بخش عمده اقتصادش همچنان به نفت وابسته است، برنامهای بلندپروازانه برای تبدیل معدن به یکی از پایههای اقتصاد غیرنفتی خود دنبال میکند و ارزش منابع معدنی این کشور را بیش از یک تریلیون دلار برآورد کرده است. این کشور با ارائه مشوقهای سرمایهگذاری و جذب شرکتهای بینالمللی، تلاش دارد سهم معدن را در تولید ناخالص داخلی خود افزایش دهد.
ترکیه نیز با بیش از ۱۰ هزار معدن فعال و تمرکز بر فرآوری مواد معدنی، توانسته حضور پررنگتری در بازارهای منطقهای ایجاد کند. در مقابل، ایران با وجود ذخایر گستردهتر در برخی حوزهها، هنوز با محدودیتهای سرمایهگذاری و فناوری مواجه است.
فرسودگی تجهیزات، هزینه پنهان استخراج در ایران
یکی از مهمترین موانع توسعه معدن ایران، وضعیت ماشینآلات و تجهیزات استخراج است. بخش قابل توجهی از ناوگان معدنی کشور عمر بالایی دارد و این موضوع باعث افزایش هزینه تولید، کاهش بهرهوری و کند شدن عملیات استخراج شده است.
فعالان معدنی معتقدند بدون نوسازی ماشینآلات، حتی وجود ذخایر بزرگ نیز نمیتواند مزیت اقتصادی ایجاد کند. در کشورهای پیشرفته معدنی، استفاده از تجهیزات هوشمند، سیستمهای کنترل از راه دور و فناوریهای دیجیتال باعث کاهش هزینهها و افزایش ایمنی شده است؛ در حالی که بسیاری از معادن ایران هنوز با روشهای سنتی فعالیت میکنند.
چالش اصلی صنعت معدن
یکی دیگر از چالشهای اصلی معدن ایران، پایین بودن سرعت اکتشافات نوین است. بسیاری از ذخایر کشور در مناطق کمتر بررسیشده قرار دارند و برای شناسایی آنها نیاز به سرمایهگذاری گسترده در فناوریهای زمینشناسی و دادههای ماهوارهای وجود دارد.
کشورهای موفق معدنی بخش قابل توجهی از درآمد خود را صرف اکتشاف میکنند، زیرا معتقدند آینده معدن وابسته به کشف ذخایر جدید و افزایش ضریب بهرهبرداری از منابع موجود است.
فولاد و مس، نمونههایی از ظرفیت ارزشآفرینی معدن
زنجیره معدن در ایران تنها به استخراج محدود نمیشود. صنعت فولاد، مس، آلومینیوم و سایر صنایع معدنی میتوانند ارزش افزوده چندبرابری ایجاد کنند.
ایران با تولید سالانه بیش از ۳۰ میلیون تن فولاد خام، در جمع تولیدکنندگان بزرگ فولاد جهان قرار دارد. همچنین در حوزه مس، معدن مس سرچشمه یکی از بزرگترین ذخایر مس منطقه محسوب میشود. با این حال، کارشناسان تاکید دارند برای حفظ این جایگاه، توسعه معادن جدید، تامین مواد اولیه و افزایش بهرهوری ضروری است.
عبور از خامفروشی، شرط تبدیل معدن به موتور رشد اقتصادی
یکی از چالشهای تاریخی بخش معدن، فروش مواد خام و فاصله گرفتن از تولید محصولات نهایی است. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد بیشترین درآمد معدنی نه از استخراج سنگ و مواد اولیه، بلکه از فرآوری، تولید محصولات صنعتی و حضور در زنجیره جهانی تامین به دست میآید.
اگر ایران بتواند سرمایهگذاری، فناوری و مدیریت نوین را وارد این بخش کند، معدن میتواند به یکی از مهمترین منابع ایجاد اشتغال، ارزآوری و کاهش وابستگی اقتصاد به نفت تبدیل شود.
صنعت معدن ایران امروز بر سر یک دوراهی قرار دارد؛ ادامه مسیر سنتی با بهرهوری پایین یا حرکت به سمت معدن هوشمند، صادراتمحور و ارزشآفرین. ذخایر زیرزمینی کشور ظرفیت مسیر دوم را فراهم کردهاند، اما عبور از چالشها نیازمند تصمیمهای بزرگ و سرمایهگذاری پایدار است.
شایان ذکر است بیستمین نمایشگاه بینالمللی معدن، صنایع معدنی، ماشینآلات و تجهیزات معدن، راهسازی و صنایع وابسته (ایران کانماین ۱۴۰۵) از ۶ تا ۹ آبانماه ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاههای بینالمللی تهران برگزار خواهد شد
برگزاری این نمایشگاه در شرایطی که صنعت معدن کشور به توسعه سرمایه گذاری، نوسازی تجهیزات و استفاده از فناوریهای نوین نیاز دارد، میتواند به تقویت ارتباط میان بخشهای مختلف این صنعت و ایجاد زمینه برای همکاریهای جدید کمک کند.
انتهای پیام /
