مکتب فرشچیان نقطه عطف نگارگری ایران

 علی دارابی امروز یکشنبه ۱۸ مردادماه در آیین گرامی‌داشت نخستین سالگرد درگذشت استاد محمود فرشچیان که در ایوان عطار مجموعه فرهنگی‌تاریخی سعدآباد برگزار شد، با گرامیداشت یاد و خاطره این هنرمند برجسته اظهار کرد: هنر و معماری در پهنه تمدن ایران همواره فراتر از یک عرصه زیبایی‌شناختی، حامل معنا، حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایرانیان بوده است و آثار هنری، معماری، کتاب، نگارگری، مینیاتور، شعر و زبان فارسی از مهم‌ترین مؤلفه‌هایی هستند که استمرار و ماندگاری هویت ایرانی را در طول تاریخ رقم زده‌اند.

او افزود: اگر به میراث برجای‌مانده از تمدن ایران نگاه کنیم، از نقش‌برجسته‌های تاق‌بستان و نقش‌رستم گرفته تا تاج‌ها، ظروف زرین و سیمین، منسوجات ابریشمی، سکه‌ها و گچ‌بری‌ها، هر یک بخشی از تاریخ، فرهنگ و شیوه زیست ایرانیان را روایت می‌کنند و نشان می‌دهند که هنر در ایران همواره یکی از مهم‌ترین ابزار‌های بازنمایی و انتقال هویت بوده است.

استمرار هنر ایرانی؛ یکی از راز‌های ماندگاری هویت ملی

معاون میراث‌فرهنگی کشور با اشاره به تداوم هنر ایرانی پس از ورود اسلام به ایران تصریح کرد: ورود اسلام نه‌تنها به حیات هنر ایرانی پایان نداد، بلکه هنر این سرزمین در دوره‌های مختلف تاریخی و در بستر حکومت‌های گوناگون، با حفظ جوهره هویتی خود، در قالب‌ها و بیان‌های تازه به حیات و پویایی ادامه داد.

دارابی ادامه داد: همین استمرار تاریخی و توانایی هنر ایرانی برای بازآفرینی خود در مواجهه با تحولات فرهنگی و اجتماعی، یکی از رموز بقای هویت ایرانی است؛ هویتی که در طول قرن‌ها توانسته عناصر بنیادین خود را حفظ کند و در عین حال با شرایط و نیاز‌های هر دوره تاریخی وارد گفت‌و‌گو شود.

وی هنر را یکی از مؤثرترین ابزار‌های ارتباط فرهنگی میان ملت‌ها دانست و گفت: جامعه‌ای که زبان هنر برای گفت‌و‌گو با جهان نداشته باشد، دچار لکنت زبان می‌شود و نمی‌تواند در عرصه دیپلماسی فرهنگی حضوری مؤثر و ماندگار داشته باشد.

فرشچیان؛ جهانی‌کننده هنر ایرانی

قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور در ادامه با تبیین جایگاه استاد محمود فرشچیان در هنر معاصر ایران اظهار کرد: اگر کمال‌الملک هنر اروپا را به ایران آورد و ایرانیان را با ابعاد تازه‌ای از نقاشی آشنا کرد، استاد فرشچیان در سوی دیگر این مسیر، هنر نگارگری، نقاشی، تصویرگری و مینیاتور ایرانی را از مرز‌های جغرافیایی ایران عبور داد و به جهانیان معرفی کرد.

او افزود: حضور آثار استاد فرشچیان در گالری‌ها و نمایشگاه‌های معتبر جهان، بیانگر ظرفیت جهانی هنر اوست؛ به‌گونه‌ای که آثار این هنرمند در ۸۶ نمایشگاه گروهی و ۵۷ نمایشگاه انفرادی به نمایش درآمده است.

دارابی تاکید کرد: اهمیت فرشچیان تنها در تعداد نمایشگاه‌ها یا شهرت جهانی آثار او خلاصه نمی‌شود، بلکه جایگاه واقعی او در این است که توانست میان ریشه‌های عمیق هنر ایرانی و زبان معاصر هنر پیوندی خلاقانه برقرار کند و از این رهگذر، تصویری معاصر، پویا و قابل فهم از هنر ایرانی را در عرصه بین‌المللی ارائه دهد.

چهار مولفه شکل‌دهنده مکتب فرشچیان

معاون میراث‌فرهنگی کشور در ادامه با تشریح مؤلفه‌های شکل‌دهنده مکتب هنری استاد محمود فرشچیان گفت: اگر بخواهیم منظومه فکری و هنری فرشچیان را در چهار محور اصلی تبیین کنیم، نخستین مولفه، پیوند عمیق میان شعر، ادبیات، مینیاتور و نگارگری است؛ پیوندی که از ویژگی‌های بنیادین هنر ایرانی به شمار می‌رود.

او افزود: دومین مولفه، نگاه فراگیر به ادیان الهی است؛ سومین مولفه، پایبندی به ساختار و فرم کلاسیک هنر در کنار بهره‌گیری از تکنیک‌ها و ظرفیت‌های نوین هنری و چهارمین مولفه نیز اهتمام ویژه به گفتمان و هویت شیعی است.

دارابی تصریح کرد: آثاری همچون «ضامن آهو» و «عصر عاشورا» به‌روشنی نشان‌دهنده پیوند میان هنر، معنویت، باور‌های دینی و هویت شیعی در آثار استاد فرشچیان است و مجموعه این مولفه‌ها، مکتب او را به یکی از نقاط عطف تاریخ نگارگری و مینیاتور ایران تبدیل کرده است.

وی افزود: در این نگاه، فرشچیان صاحب یک دستگاه فکری و هنری است که توانسته میان سنت و نوآوری، هویت ملی و بیان جهانی، و هنر و معنویت پیوند برقرار کند.

نام فرشچیان در فهرست گنجینه زنده بشری ایران

قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور با اشاره به قرار گرفتن نام استاد فرشچیان در فهرست گنجینه زنده بشری ایران گفت: این جایگاه، نشان‌دهنده اهمیت و ارزش میراث هنری برجای‌مانده از این استاد بزرگ و ضرورت صیانت از دانش، مهارت، شیوه و اندیشه هنری اوست.

دارابی خاطرنشان کرد: صیانت از میراث هنری استاد فرشچیان نباید صرفا به حفظ آثار موجود محدود شود، بلکه باید انتقال دانش، تربیت نسل جدید، مستندسازی، پژوهش، معرفی بین‌المللی و فراهم‌کردن زمینه تداوم این مکتب را نیز دربرگیرد.

تداوم مکتب فرشچیان؛ از بزرگداشت تا تربیت نسل آینده

او با اشاره به نقش دانشگاه هنر‌های اسلامی و ایرانی استاد فرشچیان در تداوم این میراث اظهار کرد: این دانشگاه مسئولیتی خطیر در تربیت شاگردان و فراهم‌کردن زمینه استمرار راه و مکتب استاد فرشچیان بر عهده دارد و باید با بهره‌گیری از ظرفیت‌های آموزشی، پژوهشی و هنری، زمینه انتقال این میراث به نسل‌های آینده را فراهم کند.

معاون میراث‌فرهنگی کشور افزود: میراث زمانی زنده می‌ماند که از نسلی به نسل دیگر منتقل شود؛ از این رو، پاسداشت مکتب فرشچیان نیازمند نگاه آینده‌نگر و برنامه‌ای منسجم برای آموزش، پژوهش، مستندسازی، معرفی و تداوم این جریان هنری است.

ایجاد موزه استاد فرشچیان

دارابی همچنین از ایجاد موزه استاد فرشچیان خبر داد و گفت: معاونت میراث‌فرهنگی با ایجاد موزه استاد فرشچیان و نگهداری ۵۹ اثر منحصر‌به‌فرد از این هنرمند، وظیفه خود می‌داند زمینه معرفی شایسته این آثار و شناخت عمیق‌تر جامعه از اندیشه و میراث هنری او را فراهم کند.

وی تاکید کرد: موزه فرشچیان می‌تواند فراتر از یک محل نگهداری آثار، به مرکزی برای شناخت، مطالعه، معرفی و انتقال میراث هنری این استاد برجسته تبدیل شود و در چارچوب سیاست‌های صیانت از میراث فرهنگی و هنر‌های سنتی، نقشی موثر در معرفی این میراث به جامعه و مخاطبان بین‌المللی ایفا کند.

تکریم فرشچیان؛ تکریم بخشی از هویت فرهنگی ایران

قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور در بخش پایانی سخنان خود با تاکید بر جایگاه فرشچیان در حافظه فرهنگی ایران اظهار کرد: بزرگداشت استاد فرشچیان نشانه احترام و اهتمام میراث‌فرهنگی کشور به جایگاه هنر، هنرمندان و بزرگان فرهنگی و هنری ایران است.

دارابی خاطرنشان کرد: تکریم فرشچیان در حقیقت تکریم بخشی از میراث‌فرهنگی، تاریخی و تمدنی ایران است؛ میراثی که در قالب هنر، اندیشه و خلاقیت یک هنرمند تبلور یافته و اکنون مسئولیت ماست که آن را از سطح خاطره و بزرگداشت فراتر برده و به سرمایه‌ای زنده برای نسل‌های آینده تبدیل کنیم.