تنها ۵ درصد زنان بالای ۶۵ سال از سلامت کامل استخوان برخوردارند/ باور‌های نادرست درباره کلسیم و ویتامین D باید اصلاح شود

به گزارش خبرنگار اجتماعی برنا، باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، روز ۲۵ مهرماه در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان، با اشاره به شیوع پوکی استخوان در جمعیت بالای ۵۰ سال کشور، بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی، پیشگیری از کاهش تراکم استخوان و تشخیص به‌موقع این بیماری تأکید کرد.

لاریجانی با بیان اینکه جامعه ایران به سمت سالمندی حرکت می‌کند، اظهار کرد: با افزایش سن جمعیت، پوکی استخوان به یکی از مسائل مهم نظام سلامت تبدیل می‌شود و برای مقابله با پیامد‌های آن، به مشارکت جدی رسانه‌ها در زمینه اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی نیاز داریم.

وی با اشاره به نتایج تحقیقات انجام‌شده در پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: حدود ۳۰ درصد افراد بالای ۵۰ سال در کشور به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود ۵۰ درصد نیز با کاهش تراکم استخوان مواجه‌اند؛ بنابراین، از هر ۱۰ نفر در این گروه سنی، تنها حدود دو نفر تراکم استخوان مناسبی دارند.

رئیس پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر افزایش خطر ابتلا به پوکی استخوان در سنین بالاتر، تصریح کرد: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد وضعیت سلامت استخوان در زنان بالای ۶۵ سال نگران‌کننده است و تنها حدود پنج درصد از آنان از نظر تراکم استخوان در وضعیت طبیعی قرار دارند.

لاریجانی توضیح داد: در بررسی وضعیت استخوان باید میان دو مفهوم پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان تفاوت قائل شد. پوکی استخوان به معنای کاهش تراکم و استحکام استخوان تا حدی است که خطر شکستگی افزایش پیدا می‌کند، در حالی که کاهش تراکم استخوان نیز می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات بعدی باشد.

وی با بیان اینکه توجه به کاهش تراکم استخوان به‌اندازه تشخیص پوکی استخوان اهمیت دارد، گفت: بخش قابل توجهی از شکستگی‌ها در افرادی رخ می‌دهد که با کاهش تراکم استخوان مواجه‌اند. از این رو، نباید صرفاً بر مبتلایان به پوکی استخوان تمرکز کرد و لازم است افراد در معرض خطر نیز شناسایی شوند.

 شکستگی استخوان می‌تواند استقلال فرد را از بین ببرد

رئیس پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به پیامد‌های شکستگی ناشی از پوکی استخوان، خاطرنشان کرد: خود پوکی استخوان ممکن است برای مدت طولانی علامت مشخصی نداشته باشد، اما خطر اصلی زمانی بروز می‌کند که فرد در اثر زمین خوردن یا حتی یک ضربه خفیف دچار شکستگی شود.

لاریجانی با اشاره به شکستگی ناحیه لگن و استخوان ران افزود: این نوع شکستگی می‌تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. بر اساس آماری که در نشست مطرح شد، حدود ۲۰ درصد افرادی که دچار شکستگی لگن می‌شوند، در بیمارستان جان خود را از دست می‌دهند و بسیاری از افراد باقی‌مانده نیز ممکن است برای انجام فعالیت‌های روزمره به کمک دیگران وابسته شوند.

وی ادامه داد: چنین شرایطی تنها سلامت جسمی فرد را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه می‌تواند استقلال او را کاهش دهد و هزینه‌های قابل توجهی به خانواده و نظام سلامت تحمیل کند.

لاریجانی با اشاره به آمار شکستگی‌های استخوانی در ایران بیان کرد: بر اساس برآورد‌های انجام‌شده در پژوهشگاه، روزانه حدود ۴۰۰ شکستگی استخوان در کشور رخ می‌دهد و تعداد شکستگی‌های جدید در طول سال به حدود ۱۵۰ هزار مورد می‌رسد.

وی تأکید کرد: شکستگی ناشی از پوکی استخوان می‌تواند زندگی فرد را به‌طور جدی تغییر دهد؛ به‌ویژه زمانی که بیمار پس از شکستگی توانایی انجام فعالیت‌های معمول خود را از دست می‌دهد و برای مراقبت‌های روزانه به اعضای خانواده وابسته می‌شود.

 احتمال شکستگی مجدد پس از نخستین شکستگی افزایش می‌یابد

رئیس پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به افزایش احتمال شکستگی مجدد پس از نخستین شکستگی گفت: پس از وقوع اولین شکستگی، احتمال بروز شکستگی‌های بعدی افزایش پیدا می‌کند و به همین دلیل، شناسایی و پیگیری بیماران پس از مراجعه به بیمارستان اهمیت زیادی دارد.

وی افزود: در همکاری با وزارت بهداشت، برنامه‌هایی برای پیگیری بیمارانی که با شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کنند، در حال اجراست تا علاوه بر درمان شکستگی نخست، اقدامات لازم برای جلوگیری از شکستگی‌های بعدی نیز انجام شود.

لاریجانی با بیان اینکه این برنامه در تعدادی از دانشگاه‌های علوم پزشکی و بیمارستان‌های تهران در حال اجراست، اظهار کرد: در این طرح، بیماران آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند و وضعیت آنان برای پیشگیری از شکستگی مجدد پیگیری می‌شود.

 بسیاری از مبتلایان از بیماری خود اطلاع ندارند

لاریجانی با تأکید بر اینکه پوکی استخوان اغلب بدون علامت مشخص پیشرفت می‌کند، گفت: یکی از مشکلات اساسی در این زمینه، ناآگاهی افراد از وضعیت سلامت استخوان‌هایشان است. بر اساس آمار مطرح‌شده در این نشست، حدود ۸۰ درصد افراد مبتلا به پوکی استخوان از بیماری خود اطلاع ندارند.

وی نقش رسانه‌ها را در افزایش آگاهی عمومی مهم دانست و افزود: لازم است مردم نسبت به سلامت استخوان خود حساس باشند و بدانند که پیشگیری و مراقبت به‌موقع می‌تواند از تشدید بیماری و بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

رئیس پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: حتی افرادی که از بیماری خود آگاه می‌شوند، همیشه درمان را جدی نمی‌گیرند و بخشی از بیماران نیز پس از مدتی درمان را رها می‌کنند؛ موضوعی که محدود به ایران نیست و در کشور‌های دیگر نیز مشاهده می‌شود.

وی تأکید کرد: افزایش آگاهی مردم درباره ماهیت بیماری، ضرورت پیگیری درمان و پیامد‌های قطع آن باید در برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت گسترش دسترسی به تجهیزات تشخیص پوکی استخوان

لاریجانی با اشاره به اهمیت تشخیص زودهنگام پوکی استخوان، اظهار کرد: روش‌های مختلفی برای ارزیابی خطر شکستگی و تشخیص پوکی استخوان وجود دارد و توسعه این روش‌ها می‌تواند به شناسایی بهتر افراد در معرض خطر کمک کند.

وی با بیان اینکه تجهیزات تشخیص پوکی استخوان بیشتر در شهر‌های بزرگ و مراکز استان‌ها متمرکز هستند، گفت: توزیع این تجهیزات در کشور باید متناسب با نیاز مناطق مختلف انجام شود تا افراد بیشتری به خدمات تشخیصی دسترسی داشته باشند.

رئیس پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین بر ضرورت ارتقای آگاهی عمومی درباره راهکار‌های پیشگیری از پوکی استخوان تأکید کرد و افزود: اطلاعات مردم درباره این بیماری در برخی موارد در سطح متوسط یا ضعیف قرار دارد و انتشار توصیه‌های نادرست نیز می‌تواند روند پیشگیری و درمان را با مشکل مواجه کند.

 باور‌های نادرست درباره کلسیم و ویتامین D باید اصلاح شود

لاریجانی با اشاره به برخی باور‌های نادرست درباره مصرف کلسیم گفت: گاهی این تصور وجود دارد که مصرف کلسیم به‌طور کلی باعث ایجاد سنگ کلیه می‌شود، در حالی که موضوع به شرایط فرد و نوع سنگ کلیه بستگی دارد و نمی‌توان چنین حکمی را به همه افراد تعمیم داد.

وی افزود: کلسیم یکی از مواد ضروری برای حفظ سلامت استخوان است و افراد باید نیاز بدن خود را از طریق تغذیه مناسب و در صورت نیاز، با راهنمایی پزشک تأمین کنند.

لاریجانی با اشاره به اهمیت منابع غذایی کلسیم، از شیر و ماست به‌عنوان نمونه‌هایی از مواد غذایی حاوی این ماده نام برد و اظهار کرد: آموزش عمومی درباره تغذیه مناسب، دریافت کلسیم و ویتامین D و اصلاح باور‌های نادرست باید بخشی از برنامه‌های پیشگیری از پوکی استخوان باشد.

وی با تأکید بر اینکه تصور درمان‌ناپذیر بودن پوکی استخوان نیز صحیح نیست، گفت: راهکار‌های درمانی برای این بیماری وجود دارد و در کشور نیز امکان دسترسی به شماری از درمان‌های مورد نیاز فراهم است؛ بنابراین، افزایش آگاهی درباره تشخیص و درمان بیماری اهمیت زیادی دارد.

رئیس پژوهشگاه علوم و غدد متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران بر ضرورت تقویت برنامه‌های آموزشی، افزایش پوشش جمعیتی پویش‌های سلامت استخوان و گسترش همکاری میان وزارت بهداشت، مراکز پژوهشی و رسانه‌ها تأکید کرد.

 فاطمه حاجی‌ولی‌زاده، رئیس مرکز تحقیقات پوکی استخوان و رئیس اداره سلامت عضلانی‌ـ‌اسکلتی وزارت بهداشت، در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان با اشاره به اهمیت پیشگیری و کنترل پوکی استخوان در جمعیت سالمند کشور، گفت: پوکی استخوان بیماری خاموشی است که معمولاً در سنین میانسالی و سالمندی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ از این رو، با افزایش سن جمعیت و حرکت جامعه به سمت سالمندی، تعداد مبتلایان به این بیماری نیز افزایش خواهد یافت.

وی با بیان اینکه آگاهی عمومی درباره پوکی استخوان همچنان پایین است، اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد اطلاعات جامعه درباره این بیماری محدود است و باورهای نادرست و رفتارهای نامناسب در زمینه پیشگیری و درمان آن نیز رواج دارد. به همین دلیل، آموزش سلامت و ارتقای سواد سلامت مردم از اولویت‌های وزارت بهداشت قرار گرفته است.

رئیس مرکز تحقیقات پوکی استخوان و رئیس اداره سلامت عضلانی‌ـ‌اسکلتی وزارت بهداشت با اشاره به برگزاری پویش‌های اطلاع‌رسانی سلامت استخوان افزود: برنامه روز جهانی پوکی استخوان که پیش‌تر در قالب یک روز برگزار می‌شد، از سال ۱۳۹۷ به یک هفته گسترش یافته است و معاونت بهداشت وزارت بهداشت با همکاری مرکز تحقیقات پوکی استخوان، برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی این هفته را اجرا می‌کند.

حاجی‌ولی‌زاده ادامه داد: تلاش می‌کنیم اطلاعات علمی و کاربردی درباره پوکی استخوان را از مسیرهای مختلف در اختیار مردم قرار دهیم؛ به‌ویژه زنان که بیشتر در معرض خطر این بیماری قرار دارند.

وی با بیان اینکه پوکی استخوان در زنان زودتر بروز می‌کند، تصریح کرد: زنان بالای ۵۰ سال بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند و در صورت کاهش شدید تراکم استخوان و بروز شکستگی، ممکن است با عوارض و ناتوانی‌هایی مواجه شوند که سال‌های مفید زندگی آنان را تحت تأثیر قرار دهد. حتی در صورت درمان شکستگی نیز ممکن است برخی مشکلات و محدودیت‌ها برای فرد باقی بماند.

تنها ۱۰ درصد مردم در مراکز جامع سلامت آموزش دیده‌اند

رئیس مرکز تحقیقات پوکی استخوان با تأکید بر ضرورت گسترش آموزش‌های عمومی گفت: با وجود اقداماتی که در سال‌های گذشته برای افزایش آگاهی مردم انجام شده است، همچنان از میزان پوشش و اثربخشی برنامه‌های اطلاع‌رسانی رضایت نداریم.

وی افزود: در حال حاضر، حدود ۱۰ درصد مردم در زمینه پوکی استخوان و عوارض آن در مراکز جامع سلامت آموزش دیده‌اند و این میزان نشان می‌دهد که برای افزایش آگاهی عمومی به اقدامات گسترده‌تری نیاز داریم.

حاجی‌ولی‌زاده با اشاره به اهمیت نقش رسانه‌ها در این زمینه اظهار کرد: انتظار می‌رود اطلاع‌رسانی درباره پوکی استخوان، عوارض آن و راهکارهای خودمراقبتی به اندازه‌ای گسترش پیدا کند که مردم بتوانند نقش فعالی در کنترل این بیماری داشته باشند و در صورت نیاز، پیگیر دریافت خدمات تشخیصی و درمانی شوند.

وی ادامه داد: حتی زمانی که پزشک بیماری را تشخیص می‌دهد و درمان تجویز می‌کند، برخی افراد داروهای خود را مصرف نمی‌کنند یا علائم و عوارض بیماری را بخشی طبیعی از روند سالمندی می‌دانند؛ در نتیجه، ممکن است با پیامدهای ناشی از پیشرفت بیماری مواجه شوند.

اجرای برنامه پیشگیری از شکستگی در ۵ دانشگاه کشور

رئیس اداره سلامت عضلانی‌ـ‌اسکلتی وزارت بهداشت با اشاره به برنامه‌های این وزارتخانه برای پیشگیری از پوکی استخوان و شکستگی‌های ناشی از آن گفت: در کنار ارتقای سواد سلامت مردم و تقویت خودمراقبتی، برنامه پیشگیری از شکستگی نیز در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد و این برنامه به‌صورت آزمایشی در پنج دانشگاه کشور اجرا می‌شود.

وی توضیح داد: در این برنامه، زنان بالای ۵۰ سال که بر اساس ارزیابی‌های اولیه در معرض خطر پوکی استخوان قرار دارند، با استفاده از ابزارهای غربالگری و پرسشنامه‌ها شناسایی می‌شوند و در صورت تشخیص قطعی بیماری، روند درمان آنان از طریق پزشک خانواده پیگیری خواهد شد.

حاجی‌ولی‌زاده افزود: آماده‌سازی بسته‌ها و پروتکل‌های درمان پوکی استخوان برای پزشکان خانواده از دیگر برنامه‌های وزارت بهداشت است که مرکز تحقیقات پوکی استخوان نیز در تدوین آن مشارکت داشته و قرار است به‌صورت رسمی منتشر شود.

تلاش برای شناسایی علت شکستگی و درمان پوکی استخوان

وی با اشاره به اهمیت رسیدگی به بیمارانی که با شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کنند، اظهار کرد: همه شکستگی‌ها ناشی از ضربه‌های شدید نیستند و در برخی موارد، شکستگی بدون وجود ضربه قابل‌توجه رخ می‌دهد. این وضعیت می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات زمینه‌ای استخوان و احتمال ابتلا به پوکی استخوان باشد.

رئیس مرکز تحقیقات پوکی استخوان ادامه داد: در برخی موارد، شکستگی بیمار درمان می‌شود، اما علت اصلی آن مورد توجه قرار نمی‌گیرد و بیمار از نظر پوکی استخوان بررسی نمی‌شود. در حالی که لازم است علاوه بر درمان شکستگی، علت زمینه‌ای نیز شناسایی و درمان شود تا احتمال بروز شکستگی‌های بعدی کاهش پیدا کند.

وی با بیان اینکه وزارت بهداشت در حال پیگیری تدوین پروتکل‌ها و راه‌اندازی مراکز تخصصی برای رسیدگی به این بیماران است، افزود: هدف این است که افرادی که به دلیل شکستگی به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، از نظر وضعیت سلامت استخوان نیز بررسی شوند و در صورت نیاز، درمان مناسب را دریافت کنند.

حاجی‌ولی‌زاده با اشاره به محدود بودن تعداد این مراکز گفت: در حال حاضر پنج کلینیک پوکی استخوان در کشور فعال هستند و برای گسترش این خدمات به همکاری بیشتر بخش‌های مختلف، از جمله بیمه‌ها، نیاز داریم. امیدواریم با توسعه برنامه‌ها و افزایش تعداد مراکز، دسترسی بیماران به خدمات تخصصی بهبود پیدا کند.

ضرورت افزایش دسترسی به دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان

رئیس اداره سلامت عضلانی‌ـ‌اسکلتی وزارت بهداشت با اشاره به اهمیت تجهیزات تشخیصی گفت: یکی از موضوعات مهم، افزایش دسترسی مردم به دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان است. بخش قابل‌توجهی از این دستگاه‌ها در مراکز خصوصی قرار دارند و هزینه انجام این بررسی‌ها نیز می‌تواند برای برخی افراد بالا باشد.

وی افزود: لازم است تعداد دستگاه‌های موجود در مراکز دولتی افزایش پیدا کند تا امکان دسترسی عموم مردم به خدمات تشخیصی فراهم شود. همچنین توزیع تجهیزات باید متناسب با پراکندگی جمعیت و موقعیت جغرافیایی مناطق مختلف باشد تا افراد برای انجام سنجش تراکم استخوان ناچار به طی مسافت‌های طولانی نشوند.

حاجی‌ولی‌زاده ادامه داد: استفاده از ظرفیت مراکز تحقیقاتی برای بررسی امکان بهره‌گیری از دستگاه‌های قابل‌حمل نیز می‌تواند یکی از مسیرهای توسعه خدمات باشد؛ هرچند این موضوع همچنان به بررسی و کار بیشتر نیاز دارد.

وی با تأکید بر ضرورت نظارت بر کیفیت خدمات تشخیصی گفت: دستگاه‌های موجود نیز باید کالیبره و استانداردسازی شوند و کیفیت خدمات و نتایج ارزیابی‌های انجام‌شده مورد بررسی قرار گیرد تا امکان مدیریت یکپارچه و دقیق‌تر خدمات تشخیص پوکی استخوان در کشور فراهم شود.

برنامه‌ریزی بر اساس شواهد علمی

رئیس مرکز تحقیقات پوکی استخوان با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره وضعیت سلامت استخوان در ایران گفت: یکی از اقدامات مهم گذشته، اجرای مطالعه آینوس با همکاری وزارت بهداشت و مرکز تحقیقات پوکی استخوان بوده است که اطلاعاتی درباره وضعیت پوکی استخوان در جمعیت ایرانی فراهم کرده است.

وی افزود: این داده‌ها به ما کمک می‌کنند میزان شیوع بیماری و نیازهای کشور را بهتر بشناسیم و برنامه‌های پیشگیری، تشخیص و درمان را بر اساس شواهد علمی و اطلاعات معتبر طراحی کنیم.

حاجی‌ولی‌زاده در پایان تأکید کرد: کنترل پوکی استخوان تنها با اقدامات درمانی امکان‌پذیر نیست و افزایش آگاهی عمومی، اصلاح باورهای نادرست، تقویت خودمراقبتی، تشخیص زودهنگام و گسترش دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.

انتهای پیام/