تغییر الگوی مسمومیت‌ها با ورود مواد جدید
به گزارش خبرنگار اجتماعی برنا، نشست خبری هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها، سوم آبان، با حضور پیمان عرفان‌طلب، معاون آموزشی گروه سم‌شناسی بالینی و مسمومیت‌ها در بیمارستان لقمان حکیم تهران، و حسن نوری، معاون آموزش همگانی سازمان اورژانس کشور، برگزار شد.
در این نشست، مسئولان و متخصصان حوزه سلامت با اشاره به آمار مسمومیت‌های دارویی و شیمیایی، خطر مصرف نادرست دارو‌ها و مواد پرخطر و افزایش احتمال مسمومیت با مونوکسید کربن در فصل سرما، بر ضرورت آموزش عمومی و تقویت اقدامات پیشگیرانه تأکید کردند.
بستری سالانه ۲۴ هزار بیمار مسموم در بیمارستان لقمان حکیم
پیمان عرفان‌طلب در این نشست با اشاره به اهمیت پیشگیری از مسمومیت‌ها گفت: اختصاص یک هفته به موضوع پیشگیری از مسمومیت‌ها نشان‌دهنده اهمیت این مسئله است و باید از این فرصت برای افزایش آگاهی عمومی استفاده کرد.
وی با اشاره به فعالیت مراکز درمانی مسمومیت در کشور بیان کرد: از سال ۱۳۹۱ که سم‌شناسی بالینی در بیمارستان لقمان حکیم تعریف شد، این مرکز فعالیت گسترده‌ای در حوزه درمان مسمومیت‌ها داشته است. پس از آن نیز شهر‌هایی مانند ارومیه، اصفهان و اهواز مراکز مسمومیت راه‌اندازی کردند. در تهران هم چند مرکز دیگر در کنار بیمارستان لقمان حکیم فعالیت می‌کنند.
عرفان‌طلب با بیان اینکه بیمارستان لقمان حکیم یکی از مراکز پرتردد درمان مسمومیت در کشور است، اظهار کرد: سالانه حدود ۲۴ هزار بیمار مسموم در این بیمارستان بستری می‌شوند. این آمار از یک سو نشان‌دهنده ظرفیت و تجربه این مرکز در درمان مسمومیت‌هاست، اما از سوی دیگر، بالا بودن شمار بیماران مسموم در جامعه موضوعی نگران‌کننده است.
معاون آموزشی گروه سم‌شناسی بالینی و مسمومیت‌ها در بیمارستان لقمان حکیم تهران با اشاره به انواع مسمومیت‌های شایع افزود: مسمومیت‌های دارویی و ناشی از مواد مخدر و سایر مواد، بخش قابل توجهی از مراجعات را تشکیل می‌دهند و مسمومیت‌های شیمیایی نیز از دیگر مواردی است که با آن مواجه هستیم.
وی آموزش و آگاه‌سازی عمومی و همچنین محدود کردن دسترسی آسان به دارو‌ها و مواد پرخطر را از اقدامات ضروری برای کاهش موارد مسمومیت دانست و گفت: در این زمینه باید هم به آگاهی‌رسانی توجه شود و هم برای جلوگیری از دسترسی آسان و غیرقانونی به دارو‌ها و مواد خطرناک، اقدامات مؤثری انجام گیرد.
مصرف بیش از حد دارو‌ها و خطر مسمومیت‌های عمدی
عرفان‌طلب با اشاره به مراجعه افرادی که به دلیل مصرف عمدی بیش از حد دارو‌ها دچار مسمومیت می‌شوند، اظهار کرد: بخشی از بیمارانی که به بیمارستان لقمان مراجعه می‌کنند، دارو‌ها را با هدف خودکشی و به میزان بیش از حد مصرف کرده‌اند. لازم است دسترسی به دارو‌ها به‌گونه‌ای مدیریت شود که امکان تهیه مقادیر خطرناک از آنها کاهش پیدا کند.
وی ادامه داد: حتی برخی دارو‌هایی که بدون نسخه در دسترس مردم قرار دارند، می‌توانند در صورت مصرف بیش از حد بسیار خطرناک باشند. گاهی تصور می‌شود دارو‌هایی که به‌راحتی تهیه می‌شوند، بی‌خطر هستند، در حالی که مصرف مقدار زیاد آنها ممکن است به مسمومیت شدید و حتی مرگ منجر شود.
این متخصص سم‌شناسی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در پیشگیری از مسمومیت‌ها گفت: آگاه‌سازی عمومی باید به‌صورت مستمر انجام شود تا مردم درباره خطرات مصرف نادرست دارو‌ها اطلاعات کافی داشته باشند.
افزایش مسمومیت با الکل در دوران کرونا به‌دلیل اطلاعات نادرست
عرفان‌طلب با اشاره به تجربه دوران همه‌گیری کرونا بیان کرد: در آن دوره، در فضای مجازی ادعا‌هایی مطرح شد مبنی بر اینکه مصرف الکل می‌تواند کرونا را درمان کند. این اطلاعات نادرست موجب شد شمار زیادی از مردم الکل مصرف کنند و موارد مسمومیت افزایش یابد.
وی افزود: در آن زمان، روزانه حدود ۳۰ تا ۴۰ بیمار برای دیالیز ناشی از مسمومیت با الکل در بیمارستان لقمان حکیم داشتیم. برخی افراد الکل را از مراکز نامعتبر تهیه و مصرف می‌کردند و حتی مواردی وجود داشت که به کودکان نیز الکل داده شده بود؛ در نتیجه، بخش اطفال بیمارستان هم با این مشکل مواجه شد.
معاون آموزشی گروه سم‌شناسی بالینی و مسمومیت‌ها در بیمارستان لقمان حکیم تهران با اشاره به افزایش مرگ‌ومیر ناشی از مسمومیت با الکل در آن دوره تأکید کرد: این تجربه نشان می‌دهد که اطلاعات نادرست می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت مردم داشته باشد و آموزش عمومی و اطلاع‌رسانی صحیح در رسانه‌ها باید به‌صورت مداوم دنبال شود.
هشدار درباره دسترسی به مواد بسیار سمی
عرفان‌طلب با اشاره به خطر دسترسی عمومی به برخی مواد سمی گفت: موادی مانند قرص برنج که برای مصارف مشخص کشاورزی استفاده می‌شوند، نباید به‌راحتی در اختیار عموم قرار بگیرند. این مواد می‌توانند بسیار کشنده باشند و متأسفانه در برخی موارد برای خودکشی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
وی افزود: باید سازوکاری در نظر گرفته شود تا این مواد فقط در اختیار افرادی قرار گیرند که برای استفاده از آنها مجاز هستند. در کنار کنترل دسترسی، آگاه‌سازی مردم درباره خطرات این مواد نیز اهمیت زیادی دارد.
تغییر الگوی مسمومیت‌ها با ورود مواد جدید
این متخصص سم‌شناسی در ادامه با اشاره به تغییر الگوی مسمومیت‌های ناشی از مواد مخدر در سال‌های اخیر اظهار کرد: با ورود مواد جدید، الگوی مسمومیت‌ها نیز ممکن است تغییر کند. در حال حاضر، متادون و ترامادول از جمله موادی هستند که در مسمومیت‌های مرتبط با دارو‌ها و مواد مخدر با آنها مواجه می‌شویم.
وی با اشاره به سابقه افزایش مصرف برخی مواد در دوره‌های مختلف ادامه داد: در سال‌های گذشته، با افزایش دسترسی به شیشه، موارد مرتبط با مصرف این ماده نیز بیشتر شده بود. همچنین در دوره‌ای، انتقال مواد مخدر از طریق بلع بسته‌های حاوی مواد در مسافران مطرح بود که با اقدامات نظارتی، این موارد کاهش یافت.
عرفان‌طلب تأکید کرد: مصرف برخی دارو‌ها و مواد، از جمله متادون، می‌تواند مرگبار باشد. در بیمارستان نیز با بیمارانی مواجه می‌شویم که به‌دلیل تأخیر در انتقال به مرکز درمانی، با وضعیت وخیمی مراجعه می‌کنند و در برخی موارد، آسیب‌های جدی به آنها وارد شده است.
امکان پیشگیری از بسیاری از مسمومیت‌ها با آموزش عمومی
در ادامه این نشست، حسن نوری، معاون آموزش همگانی سازمان اورژانس کشور، با تأکید بر امکان پیشگیری از بسیاری از مسمومیت‌ها گفت: برخی فوریت‌های پزشکی به اقدامات پیچیده و هزینه‌های سنگین برای پیشگیری و درمان نیاز دارند، اما در مورد بعضی از مسمومیت‌ها می‌توان با رعایت چند نکته ساده و افزایش آگاهی عمومی، از بروز موارد زیادی جلوگیری کرد.
وی با اشاره به آمار مأموریت‌های اورژانس در زمینه مسمومیت‌های دارویی و شیمیایی بیان کرد: به‌طور متوسط، ماهانه حدود ۱۰ هزار مورد مسمومیت دارویی و شیمیایی وجود دارد که نیرو‌های اورژانس ۱۱۵ برای رسیدگی به آنها به محل اعزام می‌شوند.
نوری افزود: ممکن است این عدد در مقایسه با مجموع مأموریت‌های اورژانس چندان بزرگ به نظر نرسد، اما از آنجا که بخش زیادی از این موارد قابلیت پیشگیری دارند، اهمیت زیادی دارد. با اجرای برنامه‌های منظم آموزشی و اطلاع‌رسانی مناسب می‌توان از تعداد قابل توجهی از این مسمومیت‌ها جلوگیری کرد.
معاون آموزش همگانی سازمان اورژانس کشور با اشاره به اهمیت تشخیص به‌موقع مسمومیت‌ها اظهار کرد: تأخیر در درمان و ناآگاهی از ضرورت مراجعه فوری به مراکز درمانی می‌تواند وضعیت بیمار را پیچیده‌تر کند؛ بنابراین مردم باید علائم خطر را بشناسند و در صورت مواجهه با موارد مشکوک، سریعاً با اورژانس تماس بگیرند.
افزایش مسمومیت با قارچ‌های سمی در بهار
نوری با اشاره به تغییر الگوی برخی مسمومیت‌ها در فصل‌های مختلف سال گفت: در ماه‌های فروردین و اردیبهشت، موارد مسمومیت ناشی از مصرف قارچ‌های سمی افزایش پیدا می‌کند و تماس‌های مرتبط با این مسمومیت‌ها بیشتر می‌شود.
وی توضیح داد: برخی قارچ‌ها علائم گوارشی ایجاد می‌کنند، برخی دیگر اثرات محرک دارند و تعدادی نیز می‌توانند کشنده باشند. یکی از دلایل بروز این مسمومیت‌ها، ناآگاهی درباره تفاوت قارچ‌های خوراکی و سمی و جمع‌آوری و مصرف قارچ‌های خودرو است.
معاون آموزش همگانی سازمان اورژانس کشور تأکید کرد: برای پیشگیری از این نوع مسمومیت‌ها، مردم باید از مصرف قارچ‌های جمع‌آوری‌شده از طبیعت خودداری کنند و قارچ‌های خوراکی را از مراکز معتبر تهیه کنند.
افزایش خطر مسمومیت با مونوکسید کربن در فصل سرما
نوری با اشاره به آغاز فصل سرما، مسمومیت با مونوکسید کربن را یکی از خطرات مهم این دوره دانست و گفت: از اوایل پاییز تا ماه‌های پایانی زمستان و اوایل بهار، موارد مسمومیت با مونوکسید کربن افزایش پیدا می‌کند. اکنون که در ابتدای این دوره قرار داریم، فرصت مناسبی برای آموزش و پیشگیری از این حوادث وجود دارد.
وی با بیان اینکه مونوکسید کربن گازی بی‌رنگ و بی‌بو است، اظهار کرد: فردی که در معرض این گاز قرار می‌گیرد، نمی‌تواند از طریق رنگ، بو یا مزه متوجه حضور آن شود. از طرف دیگر، علائم مسمومیت نیز ممکن است اختصاصی نباشند و با نشانه‌هایی مانند سرماخوردگی اشتباه گرفته شوند.
نوری ضعف، بی‌حالی، تهوع، استفراغ، سرگیجه و خواب‌آلودگی را از جمله علائم احتمالی مسمومیت با مونوکسید کربن برشمرد و افزود: گاهی همین علائم باعث می‌شوند فرد یا حتی کادر درمان با تأخیر به مسمومیت شک کنند و روند درمان به تعویق بیفتد.
اختلال در قضاوت؛ یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای مسمومیت با مونوکسید کربن
معاون آموزش همگانی سازمان اورژانس کشور با تأکید بر اینکه مونوکسید کربن می‌تواند قدرت تصمیم‌گیری افراد را مختل کند، به نمونه‌ای از مأموریت‌های اورژانس اشاره کرد و گفت: در یک مورد، فردی با اورژانس تماس گرفت و گفت پسرش از روی مبل افتاده و بینی‌اش به لبه‌ای برخورد کرده و خونریزی دارد. در ابتدا ممکن بود تصور شود با یک آسیب ساده روبه‌رو هستیم، اما همکاران ما هنگام صحبت با تماس‌گیرنده متوجه شدند که او در قضاوت و بیان مطالب دچار اختلال است.
وی ادامه داد: این فرد ابتدا از وضعیت همسرش نیز صحبت کرد و بعد مشخص شد همسر او هم حال مناسبی ندارد. با ادامه مکالمه، تماس‌گیرنده نمی‌توانست اطلاعات ساده‌ای مانند شماره پلاک یا جزئیات نشانی منزل را به خاطر بیاورد و شماره تماس را چندین بار تکرار می‌کرد. همین نشانه‌ها باعث شد همکاران اورژانس به احتمال مسمومیت با مونوکسید کربن شک کنند.
نوری افزود: پس از اعزام آمبولانس، اعضای خانواده در شرایطی بودند که دیگر نمی‌توانستند در را باز کنند یا به تماس تلفنی پاسخ دهند. با کمک نیرو‌های دیگر، در باز شد و هر چهار عضو خانواده در وضعیت نامناسبی پیدا و به بیمارستان منتقل شدند. خوشبختانه هر چهار نفر نجات یافتند.
وی با بیان اینکه تشخیص به‌موقع همکاران اورژانس در این حادثه نقش مهمی داشت، گفت: اگر تماس با تأخیر انجام می‌شد یا اختلال در قضاوت تماس‌گیرنده تشخیص داده نمی‌شد، ممکن بود این افراد جان خود را از دست بدهند.
لزوم بررسی وسایل گرمایشی پیش از شروع فصل سرما
نوری با اشاره به محل وقوع مسمومیت‌ها گفت: ۹۲ درصد موارد مسمومیت با مونوکسید کربن که نیرو‌های اورژانس برای رسیدگی به آنها اعزام شده‌اند، در منازل اتفاق افتاده است. همچنین نیمی از مواردی که نیرو‌های اورژانس در محل با آنها مواجه شده‌اند، با آبگرمکن یا بخاری ارتباط داشته‌اند.
وی تأکید کرد: بخش قابل توجهی از این حوادث با رعایت اصول ایمنی و بررسی وسایل گرمایشی قابل پیشگیری است. استفاده از وسایل گرمایشی غیراستاندارد یا بدون دودکش در فضای بسته می‌تواند جان افراد را به خطر بیندازد.
نوری با اشاره به یک حادثه دیگر گفت: در یک مورد، یک زوج جوان پس از مواجهه با علائم مسمومیت به بیمارستان منتقل شدند و به آنها گفته شد که نباید به محیطی که احتمال مسمومیت در آن وجود دارد، بازگردند. با این حال، پس از خاموش کردن وسیله گرمایشی، یکی از آشنایان آنها در همان محل ماند تا مراقبشان باشد و صبح روز بعد، سه نفر جان خود را از دست دادند.
وی افزود: این حادثه نشان می‌دهد که خاموش کردن وسیله گرمایشی یا باز کردن پنجره به‌تنهایی به معنای ایمن شدن محیط نیست. افراد نباید بدون تأیید نیرو‌های متخصص به محلی که احتمال آلودگی به مونوکسید کربن در آن وجود دارد، بازگردند.
نوری توضیح داد: مونوکسید کربن با قدرت زیادی به هموگلوبین خون متصل می‌شود و مانع انتقال مناسب اکسیژن می‌شود. بنابراین، باز کردن پنجره و تنفس هوای تازه به معنای رفع فوری خطر نیست.
وی با تأکید بر ضرورت رعایت نکات ایمنی در آغاز فصل سرما گفت: مردم باید پیش از استفاده از بخاری، آبگرمکن و سایر وسایل احتراقی، از سالم بودن وسیله، دودکش و مسیر خروج گاز‌های حاصل از احتراق اطمینان پیدا کنند.
نوری افزود: لازم است از استاندارد بودن وسایل گرمایشی و عملکرد درست دودکش‌ها اطمینان حاصل شود و مسیر خروج دود مسدود نباشد. در صورت وجود هرگونه تردید درباره ایمنی وسایل یا محیط، باید از نیرو‌های آتش‌نشانی و متخصصان کمک گرفت.
وی با اشاره به اینکه خطر مسمومیت با مونوکسید کربن تنها به منازل محدود نیست، گفت: این مسمومیت ممکن است در خودروها، پارکینگ‌ها و محیط‌های صنعتی نیز رخ دهد. همچنین در چادر‌های مسافرتی، استفاده از شعله برای گرم کردن محیط می‌تواند خطرناک باشد و مردم باید از به‌کارگیری وسایل احتراقی نامناسب در فضا‌های بسته خودداری کنند.
در صورت احتمال مسمومیت با مونوکسید کربن چه باید کرد؟
معاون آموزش همگانی سازمان اورژانس کشور با اشاره به علائم احتمالی مسمومیت با مونوکسید کربن گفت: در صورت بروز نشانه‌هایی مانند ضعف، گیجی، تهوع یا استفراغ، باید احتمال مسمومیت را جدی گرفت و سریعاً از محیط خارج شد.
وی تأکید کرد: افراد باید پس از خروج از محل، دیگران را نیز مطلع کنند و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرند. همچنین نباید برای کمک به فرد مسموم در محیط آلوده باقی ماند؛ زیرا در این شرایط، فردی که برای کمک وارد محل می‌شود نیز در معرض مسمومیت قرار می‌گیرد.
نوری خاطرنشان کرد: تا زمانی که نیرو‌های متخصص، از جمله آتش‌نشانی، ایمن بودن محیط را تأیید نکرده‌اند، نباید به محل مشکوک به آلودگی با مونوکسید کربن بازگشت.
انتهای پیام/
