همکاری بیش از ۲۷ مجموعه برای اجرای سرشماری ثبتیمبنا
به گزارش گروه اقتصادی برنا، غلامرضا گودرزی در پاسخ به سؤالی درباره تفاوت سرشماری سنتی و ثبتیمبنا و مزایای تغییر این روش اظهار کرد: در رویکرد جدید، بهجای مراجعه مستقیم به تمام مردم، اطلاعات ثبتشده در سامانههای دستگاههای اجرایی و دادههایی که طی سالهای گذشته توسط خود مردم ارائه شده، با رعایت ضوابط و مصوبات مربوط، در اختیار مرکز آمار قرار میگیرد.
وی افزود: این تغییر دو اتفاق مهم را رقم میزند؛ نخست اینکه حجم عملیات اجرایی سرشماری کاهش پیدا میکند، زیرا دیگر نیازی به مراجعه به تمام خانوارها نیست و بخش مهمی از اطلاعات از طریق دستگاههای اجرایی دریافت میشود. دوم اینکه انتظار میرود دقت دادهها افزایش یابد؛ هرچند میزان کیفیت اطلاعات باید در پایان سرشماری بررسی و ارزیابی شود.
رئیس مرکز آمار ایران با بیان اینکه روش ثبتیمبنا امکان کوتاهتر شدن دورههای سرشماری را فراهم میکند، تصریح کرد: در روش سنتی، معمولاً هر پنج یا ۱۰ سال یکبار سرشماری انجام میشد، اما در روش جدید میتوان دادهها را در فاصلههای زمانی کوتاهتری بهروزرسانی کرد و در صورت مشاهده نقص در اطلاعات، با کمک مردم و دستگاههای اجرایی برای اصلاح آن اقدام کرد.
گودرزی ادامه داد: اگر بخواهیم ویژگی اصلی این سرشماری را در یک جمله بیان کنیم، باید گفت بهجای ارائه دادههایی که ممکن است تا ۱۰ سال بعد مبنای تصمیمگیری قرار گیرند، به سمت ایجاد جریان مستمر، شفاف و زلال اطلاعات حرکت میکنیم. در واقع، بهجای ثبت یک تصویر از واقعیت جمعیتی کشور در یک مقطع زمانی، به دنبال شکلگیری روایتی مستمر و دقیقتر از تحولات جمعیتی هستیم.
راستیآزمایی اطلاعات با تطبیق پایگاههای آماری
وی در پاسخ به سؤالی درباره احتمال ناقص یا تکراری بودن اطلاعات دریافتی از پایگاههای دستگاههای اجرایی و اقدامات مرکز آمار برای تطبیق و راستیآزمایی این دادهها گفت: چنین مشکلاتی ممکن است به دلایل مختلف در اطلاعات ثبتی وجود داشته باشد و در حال حاضر نیز با برخی از آنها مواجه هستیم؛ به همین دلیل چند اقدام برای رفع این نواقص در دستور کار قرار گرفته است.
رئیس مرکز آمار ایران نخستین اقدام را تقاطعگیری اطلاعات پایگاههای مختلف عنوان کرد و افزود: زمانی که دادههای دستگاههای مختلف در کنار یکدیگر قرار میگیرند و با هم تطبیق داده میشوند، بخشی از نواقص و مشکلات شناسایی و برطرف خواهد شد. همچنین از روشهای آماری برای کاهش احتمال خطا استفاده میکنیم و تلاش داریم میزان خطا را به حداقل برسانیم.
گودرزی با اشاره به ارسال پیامک، تماس تلفنی و انجام پیمایش از خانوارها اظهار کرد: این اقدامات نیز با هدف تکمیل اطلاعات ناقص، رفع خطاهای احتمالی و راستیآزمایی دادههای ثبتشده انجام میشود. در مواردی که پس از این مراحل همچنان نقصی در اطلاعات وجود داشته باشد، با شناسایی نقاط ضعف، پروژههای بهبود کیفیت تعریف خواهد شد.
وی افزود: در این مسیر، مرکز آمار با همکاری دستگاههای اجرایی و سازمان برنامه و بودجه به بهبود کیفیت سامانههای اداری کمک میکند، اما مسئولیت اجرای پروژههای اصلاح و ارتقای سامانهها بر عهده خود دستگاههای اجرایی خواهد بود و مرکز آمار نقش پشتیبان و راهنما را ایفا میکند.
مأموران آماری به مناطق کمبرخوردار میروند
رئیس مرکز آمار ایران در پاسخ به سؤالی درباره نحوه شناسایی جمعیتهای جابهجاشده، مهاجران، افراد فاقد نشانی و خانوارهای ساکن مناطق کمبرخوردار گفت: این موارد از جمله پیچیدگیهای اجرای سرشماری ثبتیمبناست و تقریباً تمام کشورهایی که به سمت این روش حرکت کردهاند، با چنین چالشهایی روبهرو بودهاند.
گودرزی با اشاره به استفاده از تجربههای بینالمللی در طراحی این سرشماری اظهار کرد: در برخی موارد لازم بود روشها، تعاریف و ابزارهای جمعآوری اطلاعات متناسب با شرایط کشور اصلاح شود که این اقدامات انجام شده است. همچنین از فناوریهای جدید برای رفع بخشی از مشکلات استفاده میکنیم و در مناطقی که اطلاعات ثبتی پاسخگوی نیاز نبوده، مأموران آماری برای تکمیل اطلاعات به محل مراجعه کردهاند.
وی از شناسایی مناطق کمبرخوردار برای اجرای مرحله جدید سرشماری خبر داد و گفت: با همکاری استانها، دهیاران و فرمانداران، این مناطق شناسایی شدهاند و برنامهریزی شده است مرحله جدید سرشماری در این مناطق نیز طی هفته آینده آغاز شود.
رئیس مرکز آمار ایران تأکید کرد: تلاش ما این است که همه مردم ایران در سرشماری شمارش شوند؛ هر جا امکان استفاده از اطلاعات ثبتی وجود داشته باشد، از این روش استفاده میکنیم و هر جا نیز لازم باشد، همکاران ما بهصورت میدانی مراجعه خواهند کرد.
تکمیل اطلاعات گروههای خاص در سرشماری ترکیبی
گودرزی در پاسخ به سؤالی درباره شناسایی گروههای خاص، از جمله افراد دارای معلولیت و گروههایی که در پایگاههای ثبتی کمتر دیده شدهاند، توضیح داد: سرشماری سال ۱۴۰۵ بهصورت ترکیبی اجرا میشود و روش ثبتیمبنا در مرحله فعلی بهتنهایی کامل نیست. در سراسر دنیا نیز کشورها هنگام تغییر روش سرشماری بهصورت تدریجی حرکت میکنند.
وی افزود: در مرحله نخست، ثبت جمعیت و خانوار در دستور کار قرار گرفته و اطلاعات آن از طریق دادههای ثبتی و همچنین روش پیمایشی تکمیل میشود. در حوزههایی مانند آموزش، معلولیت و اشتغال نیز اطلاعات سامانههای موجود دریافت و برآوردهای اولیه انجام شده است.
رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به اجرای طرح نمونهگیری از یک میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار در سراسر کشور گفت: اطلاعات حاصل از این نمونهگیری به ارتقای برآوردهای آماری کمک خواهد کرد. برنامهریزی ما این است که در سال آینده چند ثبت دیگر نیز به سمت ثبتیمبنا شدن حرکت کنند و امیدواریم در افقی کمتر از سه سال، بخش مهمی از ثبتهای مورد نیاز تکمیل شود تا اطلاعاتی مانند معلولیت نیز بهطور کامل از طریق سامانهها قابل استفاده باشد.
نمونهگیری پنجدرصدی با پشتوانه روشهای آماری
گودرزی در پاسخ به سؤالی درباره نمونهگیری پنجدرصدی و میزان اعتبار نتایج آن برای تعمیم به کل جمعیت کشور اظهار کرد: مبنای این کار طراحیهای علمی و روشهای آماری است که در کشورهای مختلف نیز مورد استفاده قرار میگیرد. در واقع، یک طرح آماری گسترده در کشور اجرا میشود که با رعایت ملاحظات تخصصی، امکان دستیابی به نتایج قابل اتکا را فراهم میکند.
وی با بیان اینکه روش نمونهگیری در سرشماریهای قبلی نیز مورد استفاده قرار گرفته است، افزود: برای افزایش اطمینان از نتایج، حجم نمونه تا حدودی بزرگتر در نظر گرفته شده است. بر این اساس، خانوارهای منتخب در سراسر کشور، از شهرهای بزرگ تا شهرهای کوچک و سایر مناطق، توسط مأموران مرکز آمار مورد مراجعه قرار میگیرند و اطلاعات مورد نیاز در فرمهای آماری ثبت میشود.
ثبت کسبوکارها؛ گامی برای شناسایی بازار کار غیررسمی
رئیس مرکز آمار ایران در پاسخ به سؤالی درباره برنامه این مرکز برای ثبت کسبوکارها و ارتباط آن با تکمیل اطلاعات بازار کار و اشتغال گفت: در این زمینه با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر دستگاههای متولی تلاشهای زیادی انجام شده و روند طراحی این ثبت نسبت به برنامه اولیه پیشرفت قابل توجهی داشته است.
گودرزی ادامه داد: برنامه ما این است که در سال آینده چند سامانه مهم مرتبط با رصد بازار کار کشور را اصلاح و برای استفاده در ثبت کسبوکارها آماده کنیم. بخشی از مشکلات این سامانهها به تعاریف و بخشی دیگر به روشهای جمعآوری داده مربوط میشود که باید برطرف شوند.
وی با تأکید بر اهمیت شناسایی بازار کار غیررسمی اظهار کرد: اگر بتوانیم اطلاعات دقیقی از بخش غیررسمی بازار کار به دست آوریم، دست سیاستگذاران برای تصمیمگیری بهتر باز خواهد بود. برای مثال، اگر مشخص باشد چه تعداد از جوانان در حوزه فعالیتهای نرمافزاری مشغول هستند یا سهم واقعی مشاغل خانگی در اقتصاد کشور چقدر است، سیاستگذار هنگام اتخاذ تصمیم میتواند جامعه هدف خود را دقیقتر بشناسد.
رئیس مرکز آمار ایران افزود: در صورتی که این اطلاعات در اختیار تصمیمگیران قرار نگیرد، ممکن است سیاستهایی اتخاذ شود که به بخشی از جامعه آسیب بزند یا منافع گروههایی مانند فعالان مشاغل خانگی و کسبوکارهای جدید به اندازه کافی دیده نشود. مرکز آمار طراحی این فرایند را دنبال میکند، اما تحقق آن نیازمند همکاری دستگاههای مرتبط، بهویژه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و همچنین مشارکت مردم است.
احتمال حرکت به سمت سرشماریهای سالانه
گودرزی در پاسخ به سؤالی درباره امکان بهروزرسانی سالانه یا حتی فصلی اطلاعات جمعیتی کشور گفت: اساساً بخش مهمی از تلاشهای مرکز آمار، سازمان برنامه و بودجه و مجموعه دولت برای ایجاد یک جریان مستمر از دادههاست. در این سرشماری بیش از ۲۷ مجموعه همکاری دارند تا زیرساخت لازم برای تحقق این هدف فراهم شود.
وی تصریح کرد: اگر بتوانیم جریان مستمر سرشماری را به شکل مورد نظر ایجاد کنیم، از نظر منطقی امکان اجرای سرشماریهای ثبتیمبنا در دورههای کوتاهتر و دسترسی به اطلاعات بهروزتر فراهم خواهد شد. اینکه این دوره یکساله، دوساله یا ششماهه باشد، به کیفیت دادههایی بستگی دارد که در مرحله فعلی جمعآوری میشود و همچنین به تصمیمهای دولت، مجلس و سایر ارکان حاکمیت مربوط است.
رئیس مرکز آمار ایران با بیان اینکه زیرساخت اجرای این روش در سرشماری سال ۱۴۰۵ شکل گرفته است، افزود: این زیرساختسازی اتفاق مهمی بود و اکنون حرکت بر مبنای دادههای جمعآوریشده آغاز شده است. طبیعتاً در ادامه مسیر اصلاحاتی انجام خواهد شد و پس از ارزیابی نتایج سرشماری، درباره دورههای بعدی تصمیمگیری میشود.
سرشماری سالانه در گرو تکمیل زیرساختها و تدوین قانون
گودرزی در پاسخ به سؤالی درباره مدت اعتبار اطلاعات سرشماری ۱۴۰۵ با توجه به تغییرات جمعیتی و مهاجرت خانوارها گفت: اگر روش جدید بهدرستی اجرا شود و حمایت دستگاهها و مردم ادامه داشته باشد، دیگر نیازی نیست برای بهروزرسانی اطلاعات تا پنج سال منتظر بمانیم و میتوان در دورههای زمانی کوتاهتری به سراغ سرشماری رفت.
وی با اشاره به احتمال حرکت به سمت سرشماریهای سالانه اظهار کرد: پیشبینی ما این است که شاید در آینده به سمت سرشماری سالانه حرکت کنیم، اما تحقق این هدف به تکمیل موفق سرشماری فعلی، شناسایی و رفع مشکلات آن و تدوین قانون پشتیبان سرشماریهای ثبتیمبنا بستگی دارد. در چارچوب این قانون باید مشخص شود سرشماری در چه دورههایی برگزار شود تا دادهها همواره تازه، کارآمد و بهروز باشند.
برآورد اولیه از صرفهجویی ۹۰ درصدی هزینهها
رئیس مرکز آمار ایران در پاسخ به سؤالی درباره زمان دستیابی به سطح قابل قبول پوشش و دقت اطلاعات جمعیتی گفت: در حال حاضر همچنان در مرحله میدانی سرشماری قرار داریم و پس از جمعآوری اطلاعات، دادهها دوباره بر اساس طراحی آماری مدلسازی و بررسی خواهند شد. ضمن اینکه در فاصله زمانی جمعآوری دادههای اولیه تا مراحل بعدی، تغییراتی مانند تولدها نیز اتفاق میافتد که باید در محاسبات لحاظ شود.
گودرزی با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش هزینههای سرشماری اظهار کرد: در بخش اجرا، تعداد مأموران، تجهیزات پشتیبانی و حتی شیوه آموزش آنها بهینهسازی شده است. در همین زمینه از همکاری وزارت علوم و بهویژه دانشگاه پیام نور استفاده کردیم و روش آموزش و آزمونگیری از مأموران آماری نیز تغییر کرد که این نوآوریها به کاهش هزینهها کمک کرده است.
وی با تأکید بر اهمیت کاهش هزینههای غیرمستقیم سرشماری افزود: یکی از هزینههای مهم در روش سنتی، مراجعه مأموران به تمام خانوارهای کشور و ایجاد دغدغه برای خانوادهها بود. در روش جدید، با محدود شدن مراجعههای میدانی به خانوارهای منتخب، امکان اطلاعرسانی بهتر فراهم شده و بخشی از مشکلات و مخاطرات احتمالی نیز کاهش پیدا میکند.
رئیس مرکز آمار ایران درباره میزان صرفهجویی حاصل از تغییر روش سرشماری گفت: برآورد اولیه ما نشان میدهد که تاکنون حدود ۹۰ درصد صرفهجویی در هزینهها محقق شده است، اما اعلام رقم دقیق و نهایی نیازمند پایان سرشماری و محاسبه هزینههای مستقیم و غیرمستقیم خواهد بود.
مشارکت بخش خصوصی در فرهنگسازی و اجرای سرشماری
گودرزی در پاسخ به سؤالی درباره نقش بخش خصوصی در اجرای سرشماری ثبتیمبنا گفت: بخش خصوصی در چند حوزه به ما کمک کرده است. نخست اینکه نیازها و انتظارات خود را برای طراحی سرشماری مطرح کرده و این اطلاعات در اولویتبندی موضوعات مورد توجه قرار گرفته است. البته همه موضوعات مورد نیاز بخش خصوصی لزوماً در سرشماری گنجانده نمیشود و بخشی از آنها میتواند در قالب طرحهای آماری دیگر بررسی شود.
وی افزود: بخش خصوصی همچنین در زمینه فرهنگسازی، اطلاعرسانی و ارتباط با شبکههای مختلف برای انتشار مباحث مربوط به سرشماری مشارکت داشته و در برخی استانها نیز در بخشهای میدانی و تدارکاتی به مجموعه اجرایی کمک کرده است.
همکاری بیشتر دستگاههای اجرایی با مرکز آمار
رئیس مرکز آمار ایران در پاسخ به سؤالی درباره میزان همکاری دستگاههای دولتی در ارائه اطلاعات مورد نیاز گفت: این همکاری در ابتدا با فراز و فرودهایی همراه بود؛ زیرا در آغاز اجرای طرح، لازم بود ضرورت تغییر روش سرشماری برای دستگاهها تبیین شود و درباره چگونگی انتقال از روش سنتی به روش ثبتیمبنا توضیحات لازم ارائه شود. این فرایند زمانبر بود، اما بهتدریج تعامل میان دستگاهها و مرکز آمار بهبود پیدا کرد.
گودرزی با اشاره به نقش سازمان برنامه و بودجه در اجرای سرشماری امسال اظهار کرد: بر اساس تأکید رئیسجمهور، سرشماری سال جاری با همکاری مرکز آمار و سازمان برنامه و بودجه انجام میشود و سازمان برنامه در این دوره نقش جدیتری در پیشبرد کار بر عهده داشته است.
وی افزود: امروز بخش عمده مشکلات اولیه با دستگاهها برطرف شده و تعامل مناسبی شکل گرفته است. البته ممکن است هنوز با یکی، دو دستگاه نیازمند گفتوگو و همکاری بیشتر باشیم؛ چراکه جنس دادههای برخی دستگاهها متفاوت است و در مواردی نیز لازم است برای بهروزرسانی سامانههای آنها کمک کنیم.
رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به همکاری دستگاههایی مانند سازمان ثبت احوال، سازمان ثبت اسناد و املاک، وزارت کشور و شرکت ملی پست گفت: حرکتی که در این دوره آغاز شده، بهعنوان گام نخست برای کشور اهمیت زیادی دارد و از همکاری مجموعه دستگاهها و همکاران اجرایی در پیشبرد آن قدردانی میکنم.
ارزیابی مثبت مرکز آمار از روند اجرای سرشماری
گودرزی در پاسخ به سؤال پایانی درباره مهمترین دستاورد سرشماری ۱۴۰۵ و ارزیابی خود از روند اجرای آن گفت: اگر بخواهم بر اساس کیفیت کار تا امروز نمرهای به این سرشماری بدهم، نمره خوبی خواهد بود، هرچند هنوز نمیتوان ارزیابی صددرصدی ارائه کرد و باید تا پایان فرایند صبر کنیم.
وی با اشاره به میزان مشارکت دستگاههای اجرایی و همکاری مجموعه دولت تصریح کرد: با وجود همه مشکلات و شرایط موجود، همکاری دستگاهها با مرکز آمار و سازمان برنامه و بودجه قابل توجه بوده است. همچنین حضور مأموران آماری در مناطق مختلف کشور و مشارکت مردم نشان میدهد که تلاش شده شور و همراهی لازم برای اجرای این سرشماری حفظ شود.
رئیس مرکز آمار ایران در پایان تأکید کرد: از نظر میزان مشارکت دستگاهها و پیشرفت کار، ارزیابی مثبتی از روند اجرای سرشماری دارم، اما قضاوت دقیقتر درباره کیفیت و نتایج نهایی آن را باید به پایان فرایند سرشماری موکول کرد.