مطالعه یعنی توسعه
نخستین آواها که از ابتدای ظهور بشراز دهان انسان برخاست صدایی مبهم بود، اما این اتفاق آغاز یک ارتباط مهم بود. ارتباطی زبانی که امروز به انبوهی از کلمات معنیدار بر کاغذ نشریات، کتاب و صفحات مجازی جاری شدهاست.
این ارتباط مفهومی دارد به عمق تاریخ کشف خط و نوع فرهنگی که در آن رشد یافتهاند. مردم کشورها چقدر مطالعه میکنند کدام عوامل اجتماعی بر این سئوال موثرند؟ میانگین واقعی میزان مطالعه کتاب، نشریات در جوامع مختلف چقدر است؟ این چه نگرانی، بیم یا تشویشی است که برای همه پراهمیت است. همه میخواهند صدر جدول را به خود اختصاص دهند.
یک ثانیه غفلت در مطالعه جامعهای را به زیر خواهدکشید. آنها که در صف کتابفروشیها منتظر دریافت آخرین آثار چاپ شده میایستند یا نمیایستند و بیتفاوتاند، میتوانند جدول مطالعه را دگرگون کنند.
اصلاً مطالعه به چه دردی میخورد. کجای کار جهان به این موضوع گره خورده است که اینقدر مهم است. طراحان مدل توسعه جوامع معتقدند میزان دانش بشری و تاثیر علوم و فنون و ادبیات و چندین معیار دیگر برای اینکه شما را در یک جامعه توسعه یافته قرار دهد یا از آن دور کند، بسیار تاثیرگزار است. مطالعه نشریات و کتب منتشره در کشورها معیار مهم توسعه بهشمار میروند.
برای این همه پاسخ، فرصتی نیست و تنها چند گزاره عینی میتواند وضعیت ما را در جهان مشخص سازد. مردم ژاپن هریک بیش از 90 دقیقه در روز مطالعه دارند. برای درک این موضوع بدانیم پنج روزنامه نخست جهان از نظر تیراژ در ژاپن منتشر میشوند.
البته با خوانندگانی شگرف، یومیوری شیمبون با بیش از 14میلیون، آساهی شیمبون با بیش از 12 میلیون، ماینیجی بیش از 5 میلیون، نیهونکیزای با 4 میلیون، چونیچی با 4 میلیون و با جمع تیراژ 39 میلیون نسخه در روز فروش دارند و کتابهایشان به چاپ چهارم نیز میرسد.
ما از این منظر حتی در میان یکصد کشور جهان جایی نداریم. این گزینه را با روایت حسین انتظامی مقایسه میکنم. وی میگوید:«من به عنوان معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد اعلام میکنم که تیراژ روزنامههای کشور کمتر از یک میلیون و دویست هزار نسخه است.» (پایگاه خبری معاونت مطبوعاتی).
دولتمردان قبلی اصرار داشتند بگویند مردم ما روزانه 75 دقیقه مطالعه دارند، اما هیچ سندی هم ارایه نمیکردند.
مگر ابزار مطالعه تیراژ انتشار کتاب و نشریه نیست؟ شمارگان کتابهای منتشرهی ما از 500 تا 2500 نسخه است و گفتوگوی راقم این سطور با تمامی کتابفروشان کرمانشاهی نشان از بیرونقی فروش کتاب دارد.
باید زنگ خطری را که به صدا درآمده شنید و برای خروج از این بحران فرهنگی راه کار دیگری اندیشید. اطلاعات این مفهوم وقتی رنجآورتر میشود که بدانیم همسایه ما «ترکیه»تیراژ کتابهایش از 50 هزار نسخه به بالا شروع میشود.
بهنظر میرسد یکی از مهمترین راهکارها تزریق روح کتابخوانی با روشهای علمی در کتابهای درسی و کلاسهاست. معلمین باید رنج تفهیم این گزاره مهم را به دانشآموزان پایههای ابتدایی مدارس تا دانشجویان دانشگاهها برخود هموار کنند.
از دیگر سوی تربیت و فرهنگ مطالعه را باید در خانوادهها تقویت کرد تا در روزگار پرشتابی که دیگران دارند از ما سبقتی به سرعت نور میگیرند از جدول مطالعه سقوط نکنیم. مگرنه این که مطالعه یعنی توسعه.
