تامین مالی بلندمدت باید به بازار سرمایه سپرده شود / رشد ۱۰ برابری تامین مالی از طریق اوراق گام
گروه اقتصادی برنا/ عبدالناصر همتی رئیسکل بانک مرکزی امروز ۳۰ آبان ماه در دومین همایش سالانه بازار سرمایه ایران با تأکید بر ضرورت تقویت نقش بازار سرمایه در تأمین مالی اقتصاد گفت: آینده اقتصاد ایران بیش از آنکه به حجم منابع مالی در دسترس وابسته باشد به کیفیت معماری نظام مالی کارایی سازوکار تخصیص سرمایه و توانایی اقتصاد در تبدیل پساندازها به سرمایهگذاری مولد بستگی دارد.
وی با بیان اینکه بازار پول و بازار سرمایه دو حوزه مستقل یا رقیب نیستند و اجزای مکمل یک نظام مالی محسوب میشوند اظهار کرد: کارکرد نهایی این دو بازار باید تجهیز پساندازها تخصیص بهینه منابع مدیریت ریسک و تأمین مالی رشد اقتصادی باشد.
همتی با اشاره به اهمیت ثبات پولی و مالی افزود: مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی در مرکز مسئولیت بانک مرکزی قرار دارد. هرچه مسیر تورم باثباتتر و پیشبینیپذیرتر باشد بنگاهها بهتر میتوانند هزینهها و درآمدهای خود را برآورد کنند و درباره سرمایهگذاریهای چندساله تصمیم بگیرند.
وی ادامه داد: ثبات مالی را باید در توان نظام مالی برای ادامه فعالیت هنگام بروز شوک ارزیابی کرد. در شرایط دشوار پرداختها باید بهموقع انجام شود بانکها بتوانند به مشتریان واجد شرایط اعتبار بدهند و بازارها نیز امکان معامله و تأمین مالی را حفظ کنند.
رئیسکل بانک مرکزی با اشاره به شرایط اقتصادی کشور گفت: وضعیت نه جنگ و نه صلح اهمیت ثبات تصمیمات اقتصادی را دوچندان کرده است. برخی بنگاهها در تأمین مواد اولیه یا صادرات با مشکل مواجه هستند و برخی نیز کاهش تقاضا و فروش را تجربه میکنند. در چنین شرایطی روشن بودن جهت سیاستهای پولی و ارزی و ثبات تصمیمات دولت و قواعد داخلی به بنگاهها امکان میدهد با اطمینان بیشتری برنامهریزی کنند.
همتی با تشریح تأثیر سیاست پولی بر بازار سرمایه اظهار کرد: تغییر نرخ سود هم بر هزینه تأمین مالی شرکتها اثر میگذارد و هم تصمیم مردم درباره نگهداری پسانداز در سپرده بانکی اوراق یا سهام را تغییر میدهد. همچنین شرایط اعتباری بانکها بر دسترسی بنگاهها به سرمایه در گردش اثرگذار است و تحولات نرخ ارز نیز بسته به ترکیب هزینهها و درآمدهای هر شرکت چشمانداز سودآوری آن را تغییر میدهد.
وی با تأکید بر اهمیت توسعه بازار بدهی افزود: معامله منظم اوراق دولتی در سررسیدهای مختلف میتواند مبنای شکلگیری منحنی بازده مرجع باشد. هرچه بازار ثانویه اوراق عمیقتر و نقدشوندهتر باشد قیمتها اطلاعات روشنتری درباره شرایط تأمین مالی و انتظارات بازار در اختیار سرمایهگذاران و سیاستگذاران پولی قرار میدهند.
رئیسکل بانک مرکزی انضباط مالی را از الزامات توسعه بازار بدهی دانست و گفت: انتشار اوراق میتواند به تأمین مالی شفافتر دولت کمک کند اما برای استفاده پایدار از این ظرفیت باید منابع بازپرداخت مشخص باشد و حجم و زمانبندی عرضه با ظرفیت جذب بازار تناسب داشته باشد.
همتی ادامه داد: اگر بخش بزرگی از اوراق دولتی در فاصله زمانی کوتاهی عرضه شود بنگاههایی که در همان مقطع برای تأمین مالی به بازار مراجعه میکنند ممکن است ناچار شوند برای جذب منابع بازده بالاتری پیشنهاد دهند. بنابراین تقویم روشن انتشار اوراق به دولت شرکتها و سرمایهگذاران امکان برنامهریزی میدهد.
وی با اشاره به ضرورت جلوگیری از سلطه سیاست مالی بر سیاست پولی اظهار کرد: زمانی که نیازهای بودجه دولت جهت سیاست پولی را تعیین کند مهار پایدار تورم دشوارتر میشود. انضباط بودجهای و پایداری بدهی دولت پشتوانه اثربخشی سیاست پولی است و باید اجازه ندهیم سیاست مالی و پولی بر یکدیگر سلطه پیدا کنند.
همتی با تأکید بر لزوم ارزیابی ریسک در شبکه بانکی گفت: توان بازپرداخت و ارزیابی ریسک باید مبنای اعتباردهی بانکها باشد.
وی با بیان اینکه به جایگاه بازار سرمایه در اقتصاد ایران اعتقاد راسخ دارد افزود: بازار سرمایه باید سهم بیشتری در تأمین مالی سرمایهگذاریهای بلندمدت بر عهده بگیرد. بانکها به دلیل شناختی که از گردش مالی و سابقه پرداخت مشتریان خود دارند باید عمدتاً بر تأمین سرمایه در گردش متمرکز شوند.
رئیسکل بانک مرکزی ادامه داد: بازار سرمایه میتواند از طریق عرضه سهام جدید و انتشار اوراق منابع مالی مورد نیاز پروژهها و طرحهایی را تأمین کند که برای رسیدن به درآمد به زمان بیشتری نیاز دارند.
همتی با اشاره به ظرفیت ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای اظهار کرد: در مواردی که بنگاه کالا را تحویل داده اما هنوز بهای آن را دریافت نکرده است ابزارهایی مانند اوراق گام میتوانند اعتبار را به یک معامله واقعی و نیاز مشخص بنگاه پیوند دهند. بهطور جدی به دنبال افزایش سهم این ابزارها در تأمین مالی بنگاهها هستیم.
وی افزود: حجم تأمین مالی از طریق ابزارهای زنجیرهای از جمله اوراق گام و سایر روشهای موجود در هفت ماه امسال به ۵۰۰ همت رسیده که بیش از ۱۰ برابر مدت مشابه سال گذشته است. امیدواریم این رقم تا پایان سال به ۸۰۰ تا هزار همت افزایش یابد.
همتی این ابزارها را زمینهساز همکاری مؤثر بازار پول و سرمایه دانست و گفت: در تقسیم کار میان این دو بازار باید مشخص باشد چه نهادی منابع را تأمین میکند و در صورت بروز زیان چه کسی مسئولیت آن را بر عهده میگیرد. برای مثال در خرید اوراق شرکتی با ضمانت بانکی منابع از بازار سرمایه تأمین میشود اما بانک تا سقف ضمانت تعهد پرداخت دارد.
رئیسکل بانک مرکزی همچنین پوشش ریسک را از دیگر ظرفیتهای بازار سرمایه عنوان کرد و افزود: اگر بنگاه بتواند با استفاده از قراردادهای مناسب بخشی از ریسک افزایش قیمت مواد اولیه را پوشش دهد برآورد هزینه تولید برای آن آسانتر میشود و بانک نیز میتواند توان بازپرداخت بنگاه را با اطلاعات دقیقتری ارزیابی کند.
وی با تأکید بر اهمیت کیفیت تخصیص سرمایه و اعتماد عمومی اظهار کرد: گزارشگری مالی قابل اتکا و تحلیل حرفهای به بانکها و سرمایهگذاران کمک میکند تشخیص دهند هر فعالیت اقتصادی با چه نوع تأمین مالی میتواند دوباره به درآمد برسد.
همتی ادامه داد: بنگاهی که طرح قابل دفاعی دارد باید بتواند به منابع مالی دسترسی پیدا کند و خانوادهای که بخشی از پسانداز خود را سرمایهگذاری میکند نیز باید بداند منابعش در کجا سرمایهگذاری میشود چه ریسکی میپذیرد و چه حقوقی دارد. افشای بهموقع اطلاعات پاسخگویی مدیران شرکتها و رعایت حقوق سرمایهگذاران خرد از پایههای اعتماد عمومی است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه سازمان بورس به این موضوع گفت: در کنار ارزش و حجم انتشار اوراق باید بررسی کنیم بازار سرمایه تا چه اندازه به تشکیل سرمایه نوسازی تولید و افزایش بهرهوری کمک کرده است. اثر بازار بر اقتصاد را باید در همین نتایج سنجید.
رئیسکل بانک مرکزی در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری میان بانک مرکزی شبکه بانکی و سازمان بورس اظهار کرد: با تبادل اطلاعات و بررسی آثار تصمیمها پیش از اجرا میتوان انتشار اوراق مدیریت نقدینگی و توسعه ابزارهای مالی را با هماهنگی بیشتری پیش برد. حمایت از بازار سرمایه در واقع حمایت از تولید سرمایهگذاری و رشد اقتصادی کشور است و بانک مرکزی از همکاریهایی که به تأمین مالی مولد و توزیع بهتر ریسک کمک میکنند استقبال میکند.