دانشگاه؛ مرز باشگاه سیاسی و پادگان نظامی كجاست؟

جنبش دانشجویی در ایران در سابقه فعالیت‌های خود دارای فراز و فرودهایی بوده است. هرگاه شرایط بر جنبش دانشجویی سخت شده، این جنبش به آتش زیر خاكستر بدل شده و هرگاه شرایطی فراهم آمده، این آتش شعله گرفته است. به هر حال این جنبش در هر شرایطی از آرمان‌های خود دست برنداشته است؛ همان آرمان‌هایی كه در 16 آذر 1332، اعتراض به نبودنش، پای نظامیان را به دانشگاه باز كرد و سه دانشجو به شهادت رسیدند. از آن روز، استكبارستیزی، آزادی‌خواهی و عدالت‌خواهی شعار و آرمان دانشجویان شد.

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری برنا به نقل از شبکه مجازی آستان، در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تشكل‌های دانشجویی متكثر شد و هركدام از تشكل‌ها بر یكی از آرمان‌های این جنبش تأكید بیشتری كرد. دفتر تحكیم به آزادی‌خواهی، بسیج، ‌جامعه اسلامی و انجمن اسلامی دانشجویان مستقل به استكبارستیزی و جنبش عدالت‌خواه بر عدالت‌خواهی تأكید كردند. جنبش دانشجویی با آسیب‌هایی نیز روبرو بوده است. نفوذ احزاب و جریان‌های سیاسی به جنبش دانشجویی یا نفوذ شبه‌نظامیان و اتخاذ تصمیم برای دانشگاه توسط نهادهای خارج از دانشگاه این جنبش را گاه تحت تأثیر خود قرار داده است.

در این گزارش، این آسیب‌ها را از نظر فعالان دانشجویی و سیاسی بررسی كرده‌ایم. 

میكائیل دیانی

لیسانس / دبیر اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان مستقل 

وابستگی جنبش دانشجویی ماهیتش را از بین می‌برد


جنبش دانشجویی دارای شاخصه‌های عدالت‌خواهی، آرمان‌گرایی و استقلال‌خواهی است. بنابراین جریان‌های دانشجویی تا زمانی می‌توانند نسبت به حكومت نقد داشته باشند كه به جریان‌های سیاسی وابسته نباشند زیرا هرگاه این جنبش وابستگی پیدا كند، كاركرد و ماهیت خود را از دست می‌دهد.

در صورتی كه استقلال‌خواهی جنبش دانشجویی از بین برود، شاهد انحراف در این جنبش خواهیم بود. برای نمونه در دهه 70 بخش‌هایی از جریان دانشجویی به احزاب سیاسی وابستگی پیدا كردند و در واقع شاخه دانشجویی این احزاب شدند. در این شرایط آنها دیگر نمی‌توانستند نسبت به آن جریان سیاسی نقد داشته باشند زیرا جزئی از آن بودند. در این شرایط شاخصه عدالت‌خواهی این جریان دانشجویی از بین رفت و دیری نپایید كه این جریان پا در راه افول گذاشت.

گاه شاهد ایجاد جریان‌های دانشجویی دولت ساخته بوده‌ایم كه وظیفه آنها دفاع و توجیه آن دولت بوده است اما همین جریان پس از پایان عمر دولت از بین رفت چون شاخصه‌های جنبش دانشجویی را دارا نبود. احزاب و جریان‌های سیاسی نگاهی ابزاری به جنبش دانشجویی دارند.

حسین نقاشی

فوق لیسانس / عضو پیشین انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران

حمایت نظامیان از تشكل دانشجویی تعادل دانشگاه را به هم می‌زند


جریان اصولگرایی همواره تبلیع می‌كند كه یك تشكل دانشجویی به جریان فكری یا سیاسی اصلاح‌طلب وابسته بوده و پیاده‌نظام آن جریان است، در حالی كه تمام تشكل‌های دانشجویی به سمت جریان سیاسی اصلاح‌طلب و اصولگرا گرایش دارند. 1+4 تشكل دانشجویی (انجمن اسلامی مستقل، جنبش عدالت‌خواهی، جامعه اسلامی،‌ بسیج + دفتر تحكیم وحدت فعلی) گفتمان اصولگرایی دارند؛ حال آنكه جریان اصلاح‌طلبی از داشتن یك اتحادیه هم محروم است. در حال حاضر تعداد معدودی از انجمن‌های اسلامی فعال هستند.

در این بین قرار بود یك تشكل دانشجویی، یك مجموعه فراجناحی و در اختیار اهداف انقلاب باشد اما ساختار این تشكل دچار اشكالاتی است. همین اشكالات موجب شده كه مسئولان این تشكل از نهادهای بیرون از دانشگاه منصوب شوند. این تشكل كاملاً در اختیار جریان اصولگرایی قرار گرفته است.

در حالیكه امام خمینی (ره) همواره بر عدم حوزه نظامیان در مناقشات سیاسی تأكید كرده‌اند، اما هنگامی كه نظامیان یا شبه‌نظامیان این‌چنین از یك تشكل دانشجویی خاص حمایت می‌كنند، فضای سیاسی دانشگاه از حالت برابری خارج شده و تعادل آن از بین می‌رود. در این شرایط آیا امكان ایجاد فضای برابر برای همه تشكل‌های دانشجویی فراهم است؟ چرا امكاناتی كه به تشكل‌های دانشجویی نزدیك به جریان اصولگرا داده می‌شود به تشكل‌های نزدیك به اصلاح‌طلب داده نمی‌شود؟

نجفقلی حبیبی

دکتری/ عضو انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها

تلاش برای حفظ آرمان‌های دانشجویی كمرنگ شده است


16 آذر نماد استقلال‌خواهی، آزادی‌خواهی و عدالت‌خواهی جریان‌های دانشجویی است. در این راستا هرچه برای حفظ این آرمان‌ها كوشش شود، به همان اندازه موفق می‌شویم. به نظر من اكنون تلاش برای حفظ این آرمان‌ها كمرنگ شده است. داشتن آرمان برای دانشگاه بسیار مهم است. اگر دانشجویان آرمان نداشته باشند صرفاً به منافع شخصی خود توجه كرده و نسبت به جامعه بی‌تفاوت می‌شوند.

هنگامی كه نهادها یا اشخاص خارج از دانشگاه برای دانشگاه تصمیم می‌گیرند، در واقع آرمان دانشجویان را می‌كُشند. دخالت در دانشگاه موجب می‌شود كه دانشجویان و جوانان در لاك خود فرو بروند زیرا در این شرایط هزینه آرمان‌گرایی افزایش میِ‌یابد.

دخالت در دانشگاه همچنین موجب می‌شود كه عده‌ای از دانشجویان نخبه، كشور را ترك كنند. البته عده‌ای كه به دنبال بكارگیری افراد با ضریب هوشی پایین هستند، ‌از خروج نخبگان از كشور خوشحال می‌شوند ولی این مهاجرت ضربه زیادی به كشور وارد كرده است. دخالت نهادهای غیرمسئول در دانشگاه موجب از بین رفتن آرمان دانشجویان شده است. از بین رفتن آرمان دانشجویان و خروج آنها از كشور ضربه‌ای بود كه جبران آن غیرممكن است.


علی پهلوان

لیسانس / دبیركل اتحادیه جامعه اسلامی دانشجویان

دانشگاه جولانگاه احزاب نشود

جنبش دانشجویی همواره استقلال‌خواه بوده است. 16 آذر 32 هم بر مبنای آرمان استقلال‌طلبی و استكبارستیزی بوده است. اما هرگاه استقلال جنبش دانشجویی مورد خدشه قرار گیرد، این جنبش افت می‌كند و ماهیت خود را از دست می‌دهد. این خطر همواره وجود دارد كه احزاب و جریان‌های سیاسی درصدد سوءاستفاده از جنبش دانشجویی باشند. احزاب به دنبال این هستند كه جنبش دانشجویی را تحت تأثیر خود قرار دهند. این اتفاق در سال‌های پس از 76 رخ داد و جنبش دانشجویی دچار افول شد.

دانشگاه باید محل درك و تحلیل سیاسی مستقل از احزاب باشد. هرگاه جریان‌های سیاسی به جنبش دانشجویی نزدیك شوند به این جنبش آسیب وارده شده و دانشگاه جولانگاه احزاب می‌شود. نمونه آن سال 88 است كه جریان‌های سیاسی از جنبش دانشجویی سوءاستفاده كردند و جنبش دانشجویی نیز افت كرد. كوتاه آمدن از آرمان‌خواهی و مطالبه‌گری و گرایش به محافظه‌كاری را می‌توان از دیگر آسیب‌های وابستگی جنبش دانشجویی به جریان‌های سیاسی دانست.

عبدالله ناصری

دکتری/ فعال سیاسی و عضو بنیاد باران

تشكل‌‌های همسو با اصلاح‌طلبان محدودیت زیادی دارند


در اندیشه امام خمینی (ره) نظامیان از حضور در عرصه سیاسی منع شده‌اند. بنابراین هیچ نهاد نظامی حق ورود به عرصه سیاسی چه در جنبه‌ ایجابی و چه سلبی ندارد. در دو دهه گذشته و از زمان شكل‌گیری دولت اصلاحات، ما شاهد بوده‌ایم كه نهادهای نظامی از برخی تشكل‌های دانشجویی حمایت كرده‌اند. باید به این نكته توجه كنیم كه نهادهای نظامی دارای هویت سخت‌افزاری هستند و وقتی آنها به عرصه فعالیت و جنبش دانشجویی وارد می‌شوند، به فضای دانشجویی انفعال تحمیل می‌كنند. یكی از دلایل انفعال جنبش دانشجویی در سال‌های اخیر حضور سخت‌افزاری نهادهای نظامی و عقیدتی در این عرصه بوده است.

نفس حضور نظامیان در عرصه جنبش دانشجویی، توازن تشكل‌های دانشجویی را بر هم می‌زند. ما شاهد رفتارهای دوگانه برخی نهادهای نظامی و امنیتی در قبال تشكل‌های دانشجویی بوده‌ایم به گونه‌ای كه تشكل‌های دانشجویی همسو با اصولگرایان بدون محدودیت در دانشگاه فعالیت می‌كنند در حالی كه تشكل‌‌های همسو با اصلاح‌طلبان دارای محدودیت‌های زیادی هستند.