برای روز ۱۵ دی، چاپ اولین اسکناس؛
قصه دراز کاغذ گران، بهای مچاله شده!
اگر اسكناسها یا پولهای کاغذی که با هزینههای بالا چاپ و توزیع میشوند، به زبان بیایند، قصه دراز مچاله شدنشان بازگو میشود.
باشگاه جوانی برنا/ آزاده فضلی
در پنجم ژانویه سال 1691 میلادی مصادف با 15 دی ماه، بانک استکهلم نخستین اسکناس را چاپ و منتشر کرد که هم اکنون در موزه بانک استکهلم نگهداری میشود. تا قبل از چاپ اسکناس در سوئد و پس از آن در اروپا، نقل و انتقال کالا و معاوضه کالا با پول با مسکوکات چهارگوش صورت میگرفت.
اولین اسکناس های ایرانی
در قرن هفتم هجری نوعی پول كاغذی در ایران متداول شد که قدیمیترین اسکناس شناخته شده در ایران است و به صورت اسکناس یک درهمی، منقش به لااله الاالله و محمد رسول الله بود که در زمان فرمانروایی کیتون مغول به سال 693 هجری قمری در تبریز به چاپ رسیده و به نام "چاو" مبارک موسوم بوده است.
اسكناس به صورت امروزی از سیصد سال قبل در اروپا مرسوم شد و امروز قسمت عمده پول اغلب كشورها را اسكناس تشكیل میدهد.
اولین بانکی که اسکناسهای ایران را چاپ میکرد، بانک جدید شرق بود که شعبه مرکزیاش در لندن و در آسیا عملیات بانکی داشته است. اسکناسهای چاپ شده توسط این بانک در بانک بازرگانی ایران انتشار مییافت. مبلغ این اسکناسها از 5 قران به بالا بوده است.
در سال 1267 هجری قمری امتیاز نشر اسکناس از بانک جدید شرق به بانک شاهی انتقال یافت. بانک شاهی حق انتشار اسکناس یعنی توزیع آن را داشته و چاپ توسط بانک جدید شرق صورت میگرفته و سیاستهای پولی نیز به عهده همین بانک بود.
سال 1310 شمسی اسکناس های چاپ شده قبلی از جریان خارج شدند و به موجب ماده 5 قانون اصلاح (قانون واحد و مقیاس پول) حق انحصاری انتشار اسکناس به مدت 10 سال به بانک ملی واگذار شد. از آن پس تعیین نوع طرح و مبلغ، نوع اسکناس و تعداد آنها را بانک ملی تعیین میکرد و در لندن چاپ میشد.
قانون نشر اسکناس پس از این سال، به روال زیر پیش رفت:
* نشر اسکناس از سال 1339 از بانک ملی به بانک مرکزی سپرده شد.
* سازمان تولید اسکناس از سال 1351 تاسیس و طرح تاسیس چاپخانه ای برای چاپ اسکناس تهیه شد.
* سال 1361 ساختمان چاپ اسکناس تکمیل و چاپ اسکناس به صورت آزمایشی با چاپ اسکناسهای 200 ریالی بهطور رسمی در ایران آغاز شد.
* در سال 1367 با راه اندازی دو خط تولید دیگر، خط تولید اسکناس به 4 واحد رسید و از آن پس تمامی اسکناس های جمهوری اسلامی ایران در داخل چاپ میشود.
* در سال 1368 با توجه به واردات کاغذهای مورد نیاز از خارج، طرح ساخت کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار مطرح می شود.
* در سال 1376 عملیات اجرایی پروژه کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار آغاز می شود.
* در سال 1381 این کارخانه پس از پشت سر گذاردن تولید آزمایشی کاغذ پول به بهره برداری کامل رسید.
و اکنون تمامی مراحل تهیه و تولید اسکناس در داخل کشور انجام میشود.
قدیمیترین اسکناس ایران در موزه پول
یکی از کارشناسان موزه پول درباره قدیمیترین اسکناس چاپ شده در ایران میگوید: تصاویر تمامی اسکناسهای چاپ شده در ایران در موزه پول موجود است. همچنین قدیمیترین اسکناس چاپ شده در ایران مربوط به دوره ناصرالدین شاه قاجار است که در نوع خود بینظیر است.
بعد از جابهجایی موزه پول از خیابان میرداماد به جاده مخصوص کرج هنوز تعداد بسیاری از این اسکناسها را برای نمایش، باز نکردهایم.
او درباره مکانهای موزه توضیح میدهد: موزه پول، اولین گنجینه تخصصی و دایمی سکه و اسکناس در ایران است که شامل ۱۴۰۰ سکه و ۷۵۰ قطعه اسکناس و تعداد تقریبی۲۰۰ قطعه اشیای موزهای، غیر از سکه و اسکناس است که ضمن ارائه بخش جالب توجهی از سکهها و اسکناسهای ایران، گوشههایی از تاریخ این سرزمین را نیز به نمایش میگذارد.
بخشهای تشکیلدهنده موزه پول عبارتند از: تاریخ ماقبل پول، تاریخ سکه و تاریخ اسکناس. تلاش شده تا سکهها، این مستندترین اسناد تاریخی، از نظر اقتصادی، هنری، تزیینی و آرایشی در کنار مهمترین جنبه آن، که همان جنبه تاریخی و فرهنگی است، به نمایش گذاشته شود.
هزینههای تولید و نگهداری اسکناس در ایران
* "صنیعی" مدیرکل سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی، میانگین هزینه تولید هر برگ اسکناس را حدود ۳۰۰ ریال اعلام کرد.
* "بهزاد قیاسوند" مدیر اداره نشر اسکناس و خزانه بانک مرکزی، سرانه اسکناس در ایران را بیش از 100 برگ اعلام کرد.
* "مجید صنیعی" مدیرکل سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی گفته است: نگهداری نامناسب اسکناس سالانه دستکم 17 میلیارد تومان به کشور زیان میرساند.
وقتی از مردم پرسیده شود كه برای خرید جنس و یا انجام امور جاری، پول نقد را ترجیح میدهند یا كارت اعتباری، بی درنگ عده بسیاری از آنها، كارت اعتباری را انتخاب خواهند كرد، اما عدهای که چندان اندک نیستند پول نقد را انتخاب می کنند و به این ترتیب است که قصه دراز اسكناسهای مچاله شده و هزینههای بالای چاپ اسكناس همچنان ادامه دارد.
***
در پنجم ژانویه سال 1691 میلادی مصادف با 15 دی ماه، بانک استکهلم نخستین اسکناس را چاپ و منتشر کرد که هم اکنون در موزه بانک استکهلم نگهداری میشود. تا قبل از چاپ اسکناس در سوئد و پس از آن در اروپا، نقل و انتقال کالا و معاوضه کالا با پول با مسکوکات چهارگوش صورت میگرفت.
اولین اسکناس های ایرانی
در قرن هفتم هجری نوعی پول كاغذی در ایران متداول شد که قدیمیترین اسکناس شناخته شده در ایران است و به صورت اسکناس یک درهمی، منقش به لااله الاالله و محمد رسول الله بود که در زمان فرمانروایی کیتون مغول به سال 693 هجری قمری در تبریز به چاپ رسیده و به نام "چاو" مبارک موسوم بوده است.
اسكناس به صورت امروزی از سیصد سال قبل در اروپا مرسوم شد و امروز قسمت عمده پول اغلب كشورها را اسكناس تشكیل میدهد.
اولین بانکی که اسکناسهای ایران را چاپ میکرد، بانک جدید شرق بود که شعبه مرکزیاش در لندن و در آسیا عملیات بانکی داشته است. اسکناسهای چاپ شده توسط این بانک در بانک بازرگانی ایران انتشار مییافت. مبلغ این اسکناسها از 5 قران به بالا بوده است.
در سال 1267 هجری قمری امتیاز نشر اسکناس از بانک جدید شرق به بانک شاهی انتقال یافت. بانک شاهی حق انتشار اسکناس یعنی توزیع آن را داشته و چاپ توسط بانک جدید شرق صورت میگرفته و سیاستهای پولی نیز به عهده همین بانک بود.
سال 1310 شمسی اسکناس های چاپ شده قبلی از جریان خارج شدند و به موجب ماده 5 قانون اصلاح (قانون واحد و مقیاس پول) حق انحصاری انتشار اسکناس به مدت 10 سال به بانک ملی واگذار شد. از آن پس تعیین نوع طرح و مبلغ، نوع اسکناس و تعداد آنها را بانک ملی تعیین میکرد و در لندن چاپ میشد.
قانون نشر اسکناس پس از این سال، به روال زیر پیش رفت:
* نشر اسکناس از سال 1339 از بانک ملی به بانک مرکزی سپرده شد.
* سازمان تولید اسکناس از سال 1351 تاسیس و طرح تاسیس چاپخانه ای برای چاپ اسکناس تهیه شد.
* سال 1361 ساختمان چاپ اسکناس تکمیل و چاپ اسکناس به صورت آزمایشی با چاپ اسکناسهای 200 ریالی بهطور رسمی در ایران آغاز شد.
* در سال 1367 با راه اندازی دو خط تولید دیگر، خط تولید اسکناس به 4 واحد رسید و از آن پس تمامی اسکناس های جمهوری اسلامی ایران در داخل چاپ میشود.
* در سال 1368 با توجه به واردات کاغذهای مورد نیاز از خارج، طرح ساخت کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار مطرح می شود.
* در سال 1376 عملیات اجرایی پروژه کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار آغاز می شود.
* در سال 1381 این کارخانه پس از پشت سر گذاردن تولید آزمایشی کاغذ پول به بهره برداری کامل رسید.
و اکنون تمامی مراحل تهیه و تولید اسکناس در داخل کشور انجام میشود.
قدیمیترین اسکناس ایران در موزه پول
یکی از کارشناسان موزه پول درباره قدیمیترین اسکناس چاپ شده در ایران میگوید: تصاویر تمامی اسکناسهای چاپ شده در ایران در موزه پول موجود است. همچنین قدیمیترین اسکناس چاپ شده در ایران مربوط به دوره ناصرالدین شاه قاجار است که در نوع خود بینظیر است.
بعد از جابهجایی موزه پول از خیابان میرداماد به جاده مخصوص کرج هنوز تعداد بسیاری از این اسکناسها را برای نمایش، باز نکردهایم.
او درباره مکانهای موزه توضیح میدهد: موزه پول، اولین گنجینه تخصصی و دایمی سکه و اسکناس در ایران است که شامل ۱۴۰۰ سکه و ۷۵۰ قطعه اسکناس و تعداد تقریبی۲۰۰ قطعه اشیای موزهای، غیر از سکه و اسکناس است که ضمن ارائه بخش جالب توجهی از سکهها و اسکناسهای ایران، گوشههایی از تاریخ این سرزمین را نیز به نمایش میگذارد.
بخشهای تشکیلدهنده موزه پول عبارتند از: تاریخ ماقبل پول، تاریخ سکه و تاریخ اسکناس. تلاش شده تا سکهها، این مستندترین اسناد تاریخی، از نظر اقتصادی، هنری، تزیینی و آرایشی در کنار مهمترین جنبه آن، که همان جنبه تاریخی و فرهنگی است، به نمایش گذاشته شود.
هزینههای تولید و نگهداری اسکناس در ایران
* "صنیعی" مدیرکل سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی، میانگین هزینه تولید هر برگ اسکناس را حدود ۳۰۰ ریال اعلام کرد.
* "بهزاد قیاسوند" مدیر اداره نشر اسکناس و خزانه بانک مرکزی، سرانه اسکناس در ایران را بیش از 100 برگ اعلام کرد.
* "مجید صنیعی" مدیرکل سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی گفته است: نگهداری نامناسب اسکناس سالانه دستکم 17 میلیارد تومان به کشور زیان میرساند.
وقتی از مردم پرسیده شود كه برای خرید جنس و یا انجام امور جاری، پول نقد را ترجیح میدهند یا كارت اعتباری، بی درنگ عده بسیاری از آنها، كارت اعتباری را انتخاب خواهند كرد، اما عدهای که چندان اندک نیستند پول نقد را انتخاب می کنند و به این ترتیب است که قصه دراز اسكناسهای مچاله شده و هزینههای بالای چاپ اسكناس همچنان ادامه دارد.
***
نظر شما
پیشنهاد سردبیر
پرونده ویژه
