معمای بازسازی غزه در سایه انشقاق جهانی/ نشست پرماجرای شورای صلح ترامپ در واشنگتن
در حالی که ساختمان مؤسسه صلح آمریکا در واشنگتن برای نخستین نشست "شورای صلح" دونالد ترامپ آماده میشود، جهان نظارهگر طرح جاهطلبانه رئیسجمهوری است که نام خود را جایگزین کارکنان اخراجی این مؤسسه کرده است. ترامپ که به گفته ناظران، سازمان ملل متحد را به حاشیه رانده و نهادی موازی با خودکامگی تمام ایجاد کرده، گردهمایی سران ۲۶ کشور عضو را برای اعلام کمک ۵ میلیارد دلاری به بازسازی غزه و استقرار "نیروی بینالمللی ثبات" ترتیب داده است.
شکاف ژئوپلیتیک در نخستین نشست
ترکیب حاضران در این نشست، روایتگر نظم نوین مورد نظر کاخ سفید است. در حالی که متحدان سنتی آمریکا یعنی فرانسه، آلمان و بریتانیا دعوت را رد کردهاند و اتحادیه اروپا تنها ناظری محتاط خواهد فرستاد، چهرههایی مانند ویکتور اوربان از مجارستان، شیباز شریف از پاکستان و پرابوو سوبیانتو از اندونزی در صندلیهای اعضا جای گرفتهاند. واتیکان نیز با استدلال اینکه مدیریت بحرانها باید بر عهده سازمان ملل باشد، دعوت را نپذیرفت.
۲۶ کشور عضو که در ژانویه به عنوان اعضای مؤسس معرفی شدند، طیف متنوعی از آنکارا و ریاض تا آستانه و هانوی را شامل میشود. غیبت چین و روسیه در فهرست اعضا، پرسشهایی درباره مشروعیت بینالمللی این نهاد ایجاد کرده است.
برنامه بازسازی غزه؛ اعداد بزرگ، موانع بزرگتر
محور نشست پنجشنبه، اعلام کمکهای جمعآوری شده برای بازسازی نوار غزه است. بر اساس اعلام کاخ سفید، کشورهای عضو ۵ میلیارد دلار برای "تلاشهای بشردوستانه و بازسازی" تعهد دادهاند. از این مبلغ، امارات و کویت هر کدام ۱.۲ میلیارد دلار سهم دارند و آمریکا نیز ۱.۲۵ میلیارد دلار کمک خواهد کرد.
اما این مبلغ در برابر برآورد ۷۰ میلیارد دلاری سازمان ملل برای بازسازی غزه، قطرهای در برابر دریاست. افزون بر این، برنامههای بلندپروازانهای مانند بازسازی شهر رفح با ۱۰۰ هزار واحد مسکونی، ۲۰۰ مرکز آموزشی و ۷۵ مرکز درمانی، نیازمند سرمایهگذاری پایدار و بلندمدت است.
بحران اصلی؛ خلع سلاح حماس
پیششرط اساسی هرگونه بازسازی، خلع سلاح حماس است؛ مانعی که میتواند تمام نقشههای شورا را نقش بر آب کند. بنیامین نتانیاهو به صراحت اعلام کرده تا زمانی که حماس سلاحهای خود به ویژه ۶۰ هزار کلاشینکف را تحویل ندهد، اجازه بازسازی داده نخواهد شد.
در تحولی قابل توجه، نیکولای ملادنف، نماینده عالی شورا در غزه، هفته گذشته در قاهره با خلیل الحیه، مذاکرهکننده ارشد حماس دیدار کرد. اما الحیه از هرگونه بحث درباره خلع سلاح خودداری ورزید. این بنبست، ناظران را نگران فروپاشی آتشبس اکتبر کرده است. یوسی فوکس، دبیر کابینه اسرائیل، هشدار داده در صورت عدم خلع سلاح، ارتش برای "تکمیل مأموریت" به غزه بازخواهد گشت.
نیروی بینالمللی ثبات؛ تعهدات نامشخص
ترامپ تعهد هزاران نیروی کشورهای عضو برای "نیروی بینالمللی ثبات" خبر داده، اما جزئیات آن مبهم است. تنها تعهد مشخص، مربوط به اندونزی با ۸ هزار نیرو است که تا پایان ژوئن آماده اعزام خواهند بود. آلبانی، مراکش و یونان نیز اعلام آمادگی کردهاند، اما نقش آنها در خلع سلاح احتمالی حماس روشن نیست.
چالشهای داخلی برای رهبران مسلمان
برای دو کشور پرجمعیت مسلمان حاضر در شورا، یعنی پاکستان و اندونزی، این نشست مخاطرات داخلی جدی به همراه دارد. در اندونزی که حمایت از استقلال فلسطین ریشه در مبارزات آزادیبخش خود این کشور دارد، پیوستن پرابوو به شورایی که اسرائیل عضو اصلی آن است و فلسطین نقشی ندارد، با انتقاداتی روبهرو شده است.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نیز با افکار عمومی طرفدار فلسطین در کشورش مواجه است. حضور او در کنار مقامات اسرائیلی در حالی که ارتش اسرائیل همچنان حملات خود در غزه را ادامه میدهد، میتواند برای او گران تمام شود. بر اساس گزارش وزارت بهداشت غزه، از زمان آغاز آتشبس در اکتبر، دستکم ۶۰۱ فلسطینی توسط نیروهای اسرائیلی کشته شدهاند.
انتقادها از ساختار و غیبت فلسطین
شورای صلح ترامپ از سوی منتقدان با اتهامات جدی مواجه است. بروس جونز از مؤسسه بروکینگز آن را "ترکیبی مغشوش از جاهطلبی و خودشیفتگی" خوانده است. غیبت نماینده فلسطین در نشستی که برای تعیین سرنوشت این سرزمین تشکیل شده، زشتترین وجه این ابتکار است. لولا داسیلوا، رئیسجمهور برزیل، با رد دعوت گفت شورا باید "جایی برای فلسطین" داشته باشد.
ساختار رأیگیری شورا نیز با انتقاد روبهرو شده است. بر اساس منشور، ترامپ به عنوان رئیس دائمی دارای حق وتو است و کشورها برای عضویت دائم باید ۱ میلیارد دلار بپردازند. این شرایط، نگرانی از تبدیل شدن شورا به ابزاری برای پیشبرد منافع شخصی رئیسجمهوری آمریکا را افزایش داده است.
انتهای پیام/
