حضور ایران در میان قدرت‌های برتر علمی جهان از نانو تا هوافضا

زهرا وجدانی: ایران در سال‌های اخیر توانسته است جایگاه خود را به عنوان یکی از قدرت‌های مهم در حوزه فناوری‌های پیشرفته تثبیت کند؛ جایگاهی که اگرچه اغلب با پیشرفت‌های موشکی شناخته می‌شود اما دامنه آن به حوزه‌های گسترده‌تری از علم و فناوری گسترش یافته است. بررسی شاخص‌های بین‌المللی نشان می‌دهد توان علمی و تحقیقاتی ایران در حوزه‌های مختلف به‌ویژه فناوری‌های پیشرفته به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و این کشور در برخی رشته‌ها در میان ده قدرت برتر جهان قرار گرفته است.

کارشناسان بین‌المللی معتقدند توان موشکی ایران تنها بخشی از ظرفیت فناوری این کشور را نشان می‌دهد و بخش‌های دیگری از اکوسیستم علمی و پژوهشی ایران نیز در حال رقابت با کشور‌های پیشرفته هستند. در سال‌های اخیر سیاست‌گذاران ایرانی تلاش کرده‌اند با افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های علمی، پژوهشی و فناوری زمینه توسعه پایدار در حوزه‌های راهبردی را فراهم کنند.

با وجود اینکه ایران برای دهه‌ها با محدودیت‌ها و تنگنا‌های تاریخی در زمینه سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های کلیدی مواجه بوده است روند جدیدی در حال شکل‌گیری است. دولت، نهاد‌های علمی، شرکت ها و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به‌طور فزاینده‌ای بخشی از منابع مالی را به بازسازی و تقویت زیرساخت‌های اساسی پژوهش، آموزش عالی و توسعه فناوری اختصاص داده‌اند؛ اقدامی که هدف آن افزایش توان رقابتی ایران در عرصه جهانی علم و فناوری عنوان می‌شود.

چند سال پیش پیش‌بینی اینکه ایران بتواند در برخی حوزه‌های مرزی علم مانند فناوری نانو از کشور‌هایی نظیر آلمان، ژاپن و هند پیشی بگیرد برای بسیاری غیرواقع‌بینانه به نظر می‌رسید. با این حال داده‌های منتشرشده از سوی پایگاه‌های بین‌المللی ارزیابی علم و فناوری نشان می‌دهد این روند اکنون به واقعیتی قابل اندازه‌گیری تبدیل شده است.

بر اساس داده‌های استخراج‌شده از شاخص‌های معتبر جهانی از جمله SCImago Country Rankings، StatNano، پایگاه Web of Science، Nature Index و گزارش ASPI Critical Technology Tracker ایران در چندین حوزه علمی در میان ده کشور برتر جهان از نظر تولید و اثرگذاری پژوهش قرار دارد.

طبق این ارزیابی‌ها رتبه‌های جهانی ایران در برخی حوزه‌های مهم علمی به شرح زیر گزارش شده است:

- فناوری نانو: رتبه چهارم تا ششم جهان 

- شبکه‌های عصبی مصنوعی: رتبه ششم 

- مهندسی صنایع: رتبه هفتم 

- مهندسی هوافضا: رتبه هشتم 

- مهندسی مکانیک: رتبه نهم 

- شیمی تجزیه: رتبه نهم 

- علوم سطح و مواد پیشرفته: رتبه نهم 

- مهندسی انرژی: رتبه دهم جهان 

تحلیلگران حوزه علم‌سنجی معتقدند حضور ایران در میان ده کشور برتر در این حوزه‌ها نشان‌دهنده گسترش ظرفیت‌های علمی کشور در رشته‌های کلیدی فناوری‌های پیشرفته است. این حوزه‌ها نقش مهمی در توسعه فناوری‌های آینده از جمله مواد پیشرفته، انرژی‌های نو، هوش مصنوعی و صنایع پیشرفته ایفا می‌کنند.

به گفته پژوهشگران تداوم این روند به عواملی مانند افزایش سرمایه‌گذاری در پژوهش و توسعه (R&D)، گسترش همکاری‌های علمی بین‌المللی، تقویت زیرساخت‌های آزمایشگاهی و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان وابسته است.

داده‌های موجود نشان می‌دهد چشم‌انداز فناوری ایران تنها به توانمندی‌های دفاعی محدود نمی‌شود و این کشور در حال گسترش حضور خود در طیفی از فناوری‌های پیشرفته است؛ روندی که می‌تواند در سال‌های آینده جایگاه ایران را در نقشه جهانی علم و نوآوری بیش از پیش تقویت کند.

انتهای پیام/