اصفهان بر لبه بحران اکولوژیک؛ از فرونشست زمین تا نفسهای آخر گاوخونی
به گزارش خبرگزاری برنا از اصفهان، اصفهان با وسعتی بیش از ۱۰۷ هزار کیلومتر مربع، یکی از مهمترین استانهای مرکزی ایران از نظر تنوع اقلیمی و زیستی به شمار میرود. از ارتفاعات زاگرس در غرب گرفته تا دشتهای خشک و کویری شرق استان، مجموعهای از زیستبومهای متنوع در این استان شکل گرفته است.
با این حال، طی دو دهه اخیر فشارهای ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، توسعه نامتوازن و برداشت بیرویه از منابع آب، شرایط محیطزیستی اصفهان را وارد مرحلهای بحرانی کرده است.
اقلیم خشکتر از همیشه
اصفهان در کمربند خشک و نیمهخشک جهان قرار دارد و میانگین بارندگی آن کمتر از میانگین جهانی است. افزایش دمای هوا، کاهش بارشهای مؤثر و تداوم خشکسالیهای پیاپی موجب شده منابع آب سطحی و زیرزمینی استان با افت جدی مواجه شوند.
کارشناسان معتقدند تغییر الگوی بارش، افزایش تبخیر و کاهش ذخایر آبی، مهمترین تهدید اکولوژیک استان در سالهای اخیر بوده است.
زایندهرود؛ شاهرگ حیاتی اصفهان
نام اصفهان با زایندهرود گره خورده است. این رودخانه نه تنها هویت تاریخی و فرهنگی شهر را شکل داده بلکه نقشی اساسی در تغذیه آبخوانها، کشاورزی، فضای سبز و پایداری اکولوژیکی منطقه دارد.
هرچند در روزهای اخیر بار دیگر جریان آب در زایندهرود برقرار شده و شور و نشاط به شهر بازگشته است، اما کارشناسان تأکید دارند جریان مقطعی آب نمیتواند مشکلات انباشتهشده سالهای گذشته را جبران کند و احیای واقعی رودخانه نیازمند جریان پایدار و تأمین حقابههای زیستمحیطی است.
فرونشست؛ زلزله خاموش زیر پای اصفهان
یکی از نگرانکنندهترین بحرانهای زیستمحیطی استان، پدیده فرونشست زمین است؛ بحرانی که بسیاری از کارشناسان از آن با عنوان «زلزله خاموش» یاد میکنند.
بر اساس مطالعات انجام شده، نرخ فرونشست در برخی دشتهای استان بین ۵ تا ۱۸ سانتیمتر در سال گزارش شده است. این پدیده نتیجه افت شدید سطح آبهای زیرزمینی و کاهش تغذیه آبخوانها در اثر خشکی زایندهرود است.
فرونشست علاوه بر تهدید زیرساختهای شهری، آثار تاریخی، خطوط انتقال انرژی، جادهها و ساختمانهای مسکونی، امنیت بلندمدت سکونت در برخی مناطق را نیز با چالش مواجه کرده است.
گاوخونی؛ تالابی که نفسهایش به شماره افتاده است
در انتهای مسیر زایندهرود، تالاب بینالمللی تالاب گاوخونی قرار دارد؛ زیستبومی ارزشمند که روزگاری پناهگاه هزاران پرنده مهاجر و یکی از مهمترین تالابهای مرکزی ایران بود.
عدم تأمین حقابه زیستمحیطی، خشکسالی و کاهش شدید ورودی آب باعث شده بخش عمده این تالاب خشک شود. مسئولان محیطزیست هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند گاوخونی را به کانون گسترده گردوغبار و ریزگردهای سمی تبدیل کند.
مطالعات همچنین نشان میدهد نرخ فرونشست در محدوده تالاب طی سالهای اخیر چند برابر شده است که نشانهای از وخامت شرایط اکولوژیک این پهنه ارزشمند محسوب میشود.
ریزگردها؛ مهمان ناخوانده آسمان اصفهان
خشکی بستر زایندهرود، کاهش پوشش گیاهی، بیابانزایی و وضعیت بحرانی گاوخونی موجب شده اصفهان در سالهای اخیر با افزایش روزهای غبارآلود مواجه شود.
کارشناسان معتقدند در صورت تداوم خشکی تالاب، بخشهای وسیعی از شرق اصفهان میتواند به منشأ تولید ریزگرد تبدیل شود؛ موضوعی که سلامت شهروندان، کشاورزی و حتی صنعت گردشگری استان را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
تنوع زیستی؛ سرمایهای در معرض تهدید
اصفهان زیستگاه گونههای ارزشمندی از حیات وحش ایران است. مناطق حفاظتشدهای همچون پارک ملی کلاهقاضی، منطقه حفاظتشده قمیشلو و پناهگاه حیات وحش عباسآباد مأمن گونههایی همچون قوچ و میش، کل و بز، آهو، کاراکال، جبیر و انواع پرندگان شکاری هستند.
اما کمبود منابع آبی، خشکسالی و افزایش فشارهای انسانی، حیات این گونهها و زیستگاههای طبیعی استان را با مخاطرات جدی روبهرو کرده است.
راه نجات نصف جهان
متخصصان محیطزیست بر این باورند که احیای پایدار زایندهرود، تأمین حقابه تالاب گاوخونی، مدیریت مصرف آب در بخشهای مختلف، جلوگیری از برداشت بیرویه از سفرههای زیرزمینی، توسعه انرژیهای پاک، گسترش فضای سبز سازگار با اقلیم و مشارکت عمومی در حفاظت از محیطزیست، مهمترین راهکارهای عبور اصفهان از شرایط کنونی است.
هفته محیطزیست یادآور این واقعیت است که اصفهان امروز بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای بزرگ و اقدامهای مؤثر نیاز دارد. استانی که روزگاری به برکت زایندهرود نماد زندگی در قلب فلات مرکزی ایران بود، اکنون برای حفظ منابع طبیعی، جلوگیری از فرونشست زمین، احیای گاوخونی و مقابله با ریزگردها در یک نبرد سرنوشتساز قرار گرفته است. آینده نصف جهان به سرنوشت محیطزیست آن گره خورده و حفاظت از این میراث طبیعی، مسئولیتی فراتر از یک استان و متعلق به همه ایران است.
انتهای پیام
