این دادهها شما را لو میدهند؛ ردیابی فعالیت کاربران توسط اپلیکیشنها!
زهرا وجدانی: گوشیهای هوشمند و اپلیکیشنها هر روز حجم زیادی از اطلاعات مربوط به رفتار و علایق کاربران را ثبت میکنند، دادههایی که همیشه حاصل شنود یا دسترسی مستقیم به محتوای مکالمات نیستند. از موقعیت مکانی و شناسه دستگاه گرفته تا نحوه تایپ، سرعت پیمایش صفحه و الگوی حرکت مجموعهای از سیگنالها میتواند تصویری دقیق از زندگی دیجیتال کاربران ایجاد کند و برای ردیابی، تبلیغات هدفمند و حتی تحلیل رفتار آنها مورد استفاده قرار گیرد.
در ادامه این گزارش به روشهای مختلف ردیابی کاربران توسط اپلیکیشنها، دادههایی که از دستگاهها جمعآوری میشود، راههای محدود کردن این ردیابی و پیامدهای گسترده استفاده از اطلاعات شخصی خواهیم پرداخت.
بسیاری از کاربران تصور میکنند وقتی تبلیغ محصولی را که تنها درباره آن با فردی صحبت کردهاند در گوشی خود میبینند احتمالا تلفن همراهشان در حال شنود مکالمات آنهاست، اما واقعیت پیچیدهتر است. اپلیکیشنها و شرکتهای فناوری میتوانند بدون گوش دادن مخفیانه به مکالمات از مجموعه بزرگی از سیگنالهای رفتاری و اطلاعات دستگاه برای ساختن پروفایلی دقیق از کاربران و پیشبینی علایق و رفتار آنها استفاده کنند.
فناوریهای ردیابی در سالهای گذشته به سازوکاری بسیار پیچیده تبدیل شدهاند که میتواند حجم گستردهای از دادههای کاربران را جمعآوری و از آنها برای تبلیغات هدفمند و کسب درآمد استفاده کند. برای مثال سرعت پیمایش کاربر در یک صفحه، شبکه وایفای یا اپراتور تلفن همراهی که به آن متصل است نحوه ورود او به یک صفحه اینکه مطلبی را از طریق جستوجوی گوگل پیدا کرده یا از شبکههای اجتماعی دریافت کرده است و دهها سیگنال دیگر میتوانند در کنار یکدیگر تصویری نسبتا دقیق از هویت، علایق و رفتار احتمالی او ایجاد کنند.
شناسههای دستگاه؛ نخستین لایه ردیابی
یکی از مهمترین روشهای ردیابی استفاده از شناسههای منحصربهفرد دستگاههاست. تلفن همراه، لپتاپ و سایر دستگاههای دیجیتال دارای شناسههایی هستند که شرکتهای جمعآوری داده میتوانند آنها را به پروفایل تبلیغاتی کاربر متصل کنند.
این شناسهها به شرکتها اجازه میدهند اطلاعات جمعآوریشده از اپلیکیشنهای مختلف روی یک دستگاه را به یکدیگر مرتبط کنند. هر دو سیستمعامل اندروید و iOS از شناسههایی برای سنجش عملکرد تبلیغات و رفتار کاربران استفاده میکنند اما تفاوت مهمی در نحوه دسترسی اپلیکیشنها به این اطلاعات وجود دارد.
به گزارش انگجت، در اندروید کاربر بهصورت پیشفرض در معرض استفاده از شناسه تبلیغاتی دستگاه قرار دارد؛ در حالی که اپل با استفاده از چارچوب App Tracking Transparency (ATT)، اپلیکیشنها را ملزم میکند پیش از دسترسی به این شناسه از کاربر اجازه بگیرند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص شد که متا در سال ۲۰۲۲ اعلام کرد اجرای قابلیت شفافیت ردیابی اپلیکیشنها توسط اپل حدود ۱۰ میلیارد دلار به این شرکت ضرر زده است. بخش بزرگی از کاربران آیفون نیز درخواست اپلیکیشنها برای ردیابی فعالیتشان را نپذیرفتند.
چگونه ردیابی تبلیغاتی را محدود کنیم؟
کاربران اندروید برای حذف شناسه تبلیغاتی میتوانند وارد بخش تنظیمات مربوط به گوگل شوند و از قسمت Ads شناسه تبلیغاتی خود را حذف کنند. پس از حذف این شناسه بدون اقدام مجدد کاربر جایگزین نخواهد شد.
در آیفون و آیپد امکان حذف مستقیم شناسه معادل وجود ندارد، اما میتوان دسترسی اپلیکیشنها به آن را محدود کرد. برای این کار باید در تنظیمات دستگاه وارد بخش Privacy & Security شد، گزینه Tracking را انتخاب و قابلیت Allow Apps to Request to Track را غیرفعال کرد. همچنین میتوان گزینه تبلیغات شخصیسازیشده را در بخش Apple Advertising غیرفعال کرد.
دوربین، میکروفون و موقعیت مکانی؛ دادههایی که فقط برای عملکرد اپلیکیشن نیستند
به گفته کارشتاسان امنیت سایبری اروپا، دسته دیگری از اطلاعات از طریق حسگرهای داخلی دستگاه جمعآوری میشود از جمله GPS، دوربین و میکروفون. بسیاری از اپلیکیشنها برای ارائه خدمات خود واقعا به این دسترسیها نیاز دارند، اما داشتن یک دلیل منطقی برای دریافت مجوز لزوما به این معنا نیست که دادههای جمعآوریشده فقط برای همان هدف استفاده میشوند. برای نمونه نقشه گوگل بدون دسترسی به موقعیت مکانی عملا نمیتواند بسیاری از قابلیتهای خود را ارائه دهد، اما این دادهها میتوانند برای نمایش تبلیغات مرتبطتر نیز مورد استفاده قرار گیرند.
این وضعیت درباره دوربین نیز صدق میکند. اپلیکیشنی مانند اینستاگرام برای ثبت عکس و انتشار استوری به دوربین نیاز دارد اما تصاویر میتوانند از نظر اشیا، چهرهها و متن نیز تحلیل شوند تا اطلاعات بیشتری درباره علایق کاربر به دست آید و تبلیغات هدفمندتری نمایش داده شود.
در برخی موارد خطر حتی بیشتر است. برای مثال ممکن است یک اپلیکیشن آبوهوا واقعا برای ارائه پیشبینی دقیق به موقعیت مکانی نیاز داشته باشد، اما یک اپلیکیشن دیگر ممکن است اطلاعات موقعیت کاربران را به شرکتهای واسطه داده بفروشد. پس از فروش داده کنترل کاربر بر نحوه استفاده از اطلاعات بسیار محدود میشود.
موقعیت مکانی فقط از GPS به دست نمیآید
یکی از نکات مهم این است که خاموش کردن مجوز موقعیت مکانی لزوما به معنای غیرممکن شدن تشخیص موقعیت کاربر نیست. موقعیت مکانی را میتوان با ترکیبی از سیگنالها از جمله شبکههای وایفای اطراف، دکلهای مخابراتی و حتی دستگاههای بلوتوث نزدیک تخمین زد.
در سال ۲۰۲۲ نیز متا با پرداخت ۳۷.۵ میلیون دلار و بدون پذیرش مسئولیت به یک دعوای حقوقی گروهی پایان داد. این پرونده از سوی حدود ۷۰ میلیون کاربر مطرح شده بود که ادعا میکردند اپلیکیشنهای این شرکت حتی پس از غیرفعال کردن مجوز موقعیت مکانی همچنان موقعیت آنها را ردیابی کردهاند.
گوشی چگونه بدون شنود مکالمات درباره شما اطلاعات جمع میکند؟
بخش پیچیدهتر ماجرا به روشهایی مربوط میشود که کاربر معمولا از آنها اطلاعی ندارد. یکی از نمونهها استفاده از حسگر شتابسنج گوشی است، همان حسگری که تشخیص میدهد تلفن در حالت عمودی یا افقی قرار دارد یا در بازیهای رانندگی امکان کنترل خودرو با حرکت دادن گوشی را فراهم میکند.
شتابسنجها کاملا دقیق و یکسان نیستند و تفاوتهای بسیار کوچک در عملکرد آنها میتواند برای استخراج اطلاعاتی درباره دستگاه و صاحب آن مورد استفاده قرار گیرد. پژوهشها نشان دادهاند که چنین دادههایی میتوانند برای استنباط ویژگیهایی درباره جمعیتشناسی، رفتار، فعالیت و حتی وضعیت روحی کاربر به کار روند.
حتی نحوه راه رفتن فرد در حالی که گوشی در جیب یا کیف او قرار دارد ممکن است قابل تشخیص باشد. در نتیجه ویژگیهای حرکتی خاص هر فرد میتوانند به یک سیگنال دیگر برای ردیابی تبدیل شوند.
اثرانگشت دیجیتال دستگاه
این روشها در کنار Device Fingerprinting یا اثرانگشت دیجیتال دستگاه قرار میگیرند. در این شیوه ترکیب منحصربهفرد سختافزار دستگاه و وضعیت نرمافزاری آن بهعنوان یک معیار نسبتا قابل اعتماد برای شناسایی و ردیابی کاربر مورد استفاده قرار میگیرد.
حتی نحوه تایپ کردن نیز میتواند اطلاعات تولید کند. سرعت تایپ، تعداد اشتباهات، مکث پیش از انتخاب یک واژه یا عبارت و سایر الگوهای رفتاری هنگام تایپ میتوانند برای شناسایی فرد یا حتی استنباط وضعیت ذهنی او مورد استفاده قرار گیرند. برای مثال تفاوت میان تایپ سریع و عصبی با تایپ آرام و حسابشده ممکن است اطلاعاتی درباره وضعیت کاربر ارائه دهد و این دادهها در نهایت بر محتوایی که در مراجعه بعدی به یک سایت یا اپلیکیشن میبیند اثر بگذارند.
چرا جلوگیری کامل از این نوع ردیابی دشوار است؟
مشکل اصلی اینجاست که بخشی از روشهای ردیابی به مجوزهای معمول دستگاه وابسته نیستند؛ بنابراین حتی اگر کاربر شناسه تبلیغاتی خود را حذف کند یا برخی مجوزها را ببندد ممکن است همچنان از طریق الگوهای رفتاری و مشخصات دستگاه قابل شناسایی باشد.
با این حال میتوان میزان ردیابی را کاهش داد. استفاده از VPN فعالسازی DNS خصوصی مجهز به فهرستهای مسدودکننده، استفاده از مرورگرهای متمرکز بر حریم خصوصی و نصب مسدودکنندههای تبلیغات از جمله اقداماتی هستند که میتوانند اثربخشی برخی روشهای ردیابی را کاهش دهند. البته هیچیک از این روشها به معنای ناشناس شدن کامل کاربر نیست.
مشکل تبلیغات شخصیسازیشده چیست؟
برخی کاربران معتقدند اگر قرار است تبلیغات نمایش داده شود بهتر است تبلیغاتی باشد که با علایق آنها ارتباط بیشتری دارد، اما نگرانی اصلی درباره ردیابی صرفا نمایش یک تبلیغ مرتبط نیست بلکه زمانی ایجاد میشود که اطلاعات افراد از منابع متعدد با یکدیگر ترکیب و در مقیاس بسیار بزرگ تحلیل شوند.
تبلیغات هدفمند همیشه صرفا برای پاسخ دادن به نیازهای عمومی کاربران طراحی نمیشوند و میتوانند برای تاثیرگذاری بر احساسات و رفتار آنها نیز مورد استفاده قرار گیرند. برای مثال اگر تحلیل دادهها نشان دهد فرد هنگام ناراحتی یا عصبانیت احتمال بیشتری دارد خرید بزرگی انجام دهد، ایجاد یا تشدید چنین وضعیت روحی میتواند برای یک سیستم تبلیغاتی به یک هدف تبدیل شود.
از تبلیغات تا تاثیرگذاری اجتماعی و سیاسی
ترکیب دادههای میلیاردها دستگاه میتواند پیامدهایی فراتر از تبلیغات فردی داشته باشد. یکی از نمونههای شناختهشده، رسوایی Cambridge Analytica است که در آن دادههای میلیونها کاربر برای تاثیرگذاری بر انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۶ آمریکا مورد استفاده قرار گرفت.
دادهها در این پرونده از طریق یک پلتفرم نظرسنجی جمعآوری شده بود که از کاربران اجازه دسترسی به اطلاعات پروفایل خود و دوستانشان را دریافت کرده بود.
مشکل فقط استفاده تبلیغاتی از اطلاعات نیست. نام، آدرس منزل، ایمیل و سایر اطلاعات شناساییکننده افراد در صورت قرار گرفتن در بازار داده از تبلیغکنندگان گرفته تا هکرها، مزاحمان و حتی نهادهای مجری قانون میتواند در اختیار خریداران مختلف قرار گیرد.
دادههای موقعیت مکانی میتوانند پیامدهای جدی داشته باشند
دادههای مکانی در برخی موارد میتوانند به ابزاری علیه خود کاربران تبدیل شوند. برای نمونه در ایالتهایی از آمریکا که پس از لغو رای Roe v. Wade محدودیتهای بیشتری درباره سقط جنین اعمال شد، دادههای ردیابی تلفن همراه خریداریشده از واسطههای تجاری برای پیگیری افرادی که برای دریافت خدمات مرتبط با سقط جنین از مرز ایالتها عبور کرده بودند مورد استفاده قرار گرفت.
در یک پرونده زنی در ایالت میسیسیپی آمریکا پس از سقط جنین ناخواسته به قتل متهم شد یکی از موارد مطرحشده علیه او جستوجوی اینترنتی درباره قرصهای سقط جنین بود و اتهامات بعدا کنار گذاشته شد. در پروندهای دیگر در ایندیانا نیز پیامکهای یک زن درباره احتمال سقط جنین پس از سقط جنین او بهعنوان مدرک مطرح شد و او به ۲۰ سال زندان محکوم شد.
این نمونهها نشان میدهند اطلاعاتی که در ظاهر برای ارائه خدمات بهتر یا نمایش تبلیغات جمعآوری میشوند در شرایط دیگری میتوانند کاربردهایی کاملا متفاوت پیدا کنند.
همچنین طبق گزارش انگجت فعالانی در سال ۲۰۲۴ دادههای مربوط به کاربرانی را که از مراکز Planned Parenthood بازدید کرده بودند خریداری کردند تا آنها را با اطلاعات نادرست درباره سقط جنین هدف قرار دهند.
بهترین راهکار چیست؟
مهمترین توصیه برای کاهش ردیابی تا حد امکان کمتر در اختیار قرار دادن دادههاست. جلوگیری کامل از ردیابی در دنیای دیجیتال امروز دشوار است، اما کاربران میتوانند با مدیریت دقیق مجوزها میزان اطلاعاتی را که در اختیار اپلیکیشنها قرار میدهند کاهش دهند.
انجام بررسیهای دورهای حریم خصوصی نیز اهمیت دارد. کاربران بهتر است هر چند وقت یکبار مجوزهای اپلیکیشنهای نصبشده را بررسی کنند و دسترسیهایی را که دیگر ضروری نیستند لغو کنند.
اگر یک اپلیکیشن برای کار کردن به مجوز خاصی نیاز دارد باید این سوال را مطرح کرد که آیا استفاده از آن برنامه واقعا ارزش واگذاری چنین اطلاعاتی را دارد یا خیر.
در نهایت حذف اپلیکیشنهایی که دیگر مورد استفاده قرار نمیگیرند نیز توصیه میشود، زیرا حتی برنامههایی که مدتهاست باز نشدهاند ممکن است همچنان در دستگاه باقی بمانند و در صورت داشتن مجوزهای لازم به جمعآوری برخی دادهها ادامه دهند.
در نتیجه آنچه بسیاری از کاربران بهعنوان شنود گوشی تصور میکنند در بسیاری از موارد نتیجه شبکهای بسیار گستردهتر از ردیابی دیجیتال است، شبکهای که از شناسه دستگاه و موقعیت مکانی گرفته تا سرعت پیمایش، نحوه تایپ، حرکت گوشی و اثرانگشت دیجیتال را کنار هم قرار میدهد تا تصویری دقیق از رفتار و علایق کاربر بسازد.
انتهای پیام/
