فارسی برای اهداف دانشگاهی؛ حلقه مفقوده آموزش زبان به دانشجویان عرب‌زبان
کمال ابراهیمی کاوری: در دهه‌های اخیر، ایران به یکی از مهم‌ترین مقاصد تحصیلی دانشجویان کشورهای عربی، به‌ویژه عراق، تبدیل شده است. حضور هزاران دانشجوی عرب‌زبان در دانشگاه‌های ایران نشان‌دهنده ظرفیت بالای نظام آموزش عالی کشور در جذب دانشجویان بین‌المللی است. با این حال، یکی از چالش‌های اساسی که همچنان بر کیفیت تحصیل این دانشجویان تأثیر می‌گذارد، فقدان برنامه‌های منسجم و تخصصی"فارسی برای اهداف دانشگاهی" است؛ موضوعی که می‌توان آن را حلقه مفقوده آموزش زبان فارسی به دانشجویان عرب‌زبان دانست.
بسیاری از دانشجویان خارجی پیش از ورود به دانشگاه یا در ماه‌های نخست تحصیل، دوره‌هایی را برای یادگیری زبان فارسی می‌گذرانند. این دوره‌ها عمدتاً بر مهارت‌های عمومی زبان همچون مکالمه، خواندن متون ساده و ارتباط ها روزمره تمرکز دارند، در حالی که دانشجوی دانشگاهی برای موفقیت در محیط علمی به مهارت‌هایی فراتر از زبان عمومی نیاز دارد. مطالعه مقاله های تخصصی، نگارش گزارش‌های علمی، تدوین پایان‌نامه، ارایه کنفرانس‌های کلاسی و مشارکت در مباحث علمی، همگی مستلزم تسلط بر زبان دانشگاهی و آشنایی با گفتمان علمی فارسی هستند.
دانشجوی عرب‌زبانی که بتواند در زندگی روزمره به زبان فارسی ارتباط برقرار کند، لزوماً قادر به درک متون تخصصی دانشگاهی یا نگارش یک مقاله علمی استاندارد نخواهد شد. این شکاف میان"فارسی عمومی" و "فارسی دانشگاهی" یکی از مهم‌ترین دلایل دشواری‌های تحصیلی برخی دانشجویان بین‌المللی در ایران است. در نتیجه، بخشی از توان علمی آنان به جای تمرکز بر یادگیری تخصصی رشته تحصیلی، صرف غلبه بر موانع زبانی می‌شود.
از سوی دیگر، بسیاری از برنامه‌های آموزش زبان فارسی برای غیر فارسی‌زبانان هنوز بر الگوهای سنتی آموزش زبان استوار هستند و کمتر به نیازهای تخصصی دانشجویان دانشگاهی توجه دارند. در حالی که تجربه دانشگاه‌های معتبر جهان نشان می‌دهد آموزش زبان برای اهداف دانشگاهی(Academic Language Programs) نقش کلیدی در موفقیت دانشجویان بین‌المللی ایفاء می‌کند.
امروزه فناوری‌های نوین و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی فرصت‌های تازه‌ای برای توسعه آموزش"فارسی برای اهداف دانشگاهی" فرآهم کرده‌اند. طراحی دوره‌های تخصصی مبتنی بر رشته‌های تحصیلی، تولید محتوای دیجیتال، آموزش واژگان علمی، تمرین نگارش دانشگاهی و بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند یادگیری می‌تواند کیفیت آموزش زبان فارسی را به‌طور چشمگیری ارتقاء دهد.
همچنین همکاری میان مراکز آموزش زبان فارسی و دانشگاه‌ها برای شناسایی نیازهای واقعی دانشجویان خارجی ضروری است. دانشجوی رشته پزشکی، مهندسی، علوم انسانی یا مدیریت هر یک به مجموعه‌ای متفاوت از واژگان و مهارت‌های زبانی نیاز دارند و برنامه‌های آموزشی باید متناسب با این تفاوت‌ها طراحی شوند.
در نهایت، اگر هدف ایران توسعه دیپلماسی علمی، افزایش جذب دانشجویان بین‌المللی و ارتقای جایگاه منطقه‌ای آموزش عالی باشد، توجه به "فارسی برای اهداف دانشگاهی" یک ضرورت راهبردی است، نه یک انتخاب. سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند ضمن افزایش موفقیت تحصیلی دانشجویان عرب‌زبان، زمینه‌ساز گسترش تعامل های علمی و فرهنگی پایدار میان ایران و کشورهای عربی در سال‌های آینده باشد. زبان فارسی زمانی می‌تواند به ابزاری مؤثر برای همگرایی علمی تبدیل شود که از سطح ارتباطات روزمره فراتر رفته و به زبان تولید و انتقال دانش در محیط‌های دانشگاهی بدل شود.
انتهای پیام/
