وقتی اسباب‌بازی فقط وسیله سرگرمی نیست/ سهم ایران از تربیت نسل خلاق کجاست؟+فیلم
گروه علمی و فناوری برنا- زهرا وجدانی/ کاهش فرصت تجربه دنیای واقعی برای کودکان در کنار گسترش روزافزون سرگرمی‌های دیجیتال، ضرورت بازنگری در شیوه‌های بازی و یادگیری نسل جدید را بیش از گذشته مطرح کرده است. کودکی که بخش قابل‌توجهی از اوقات فراغت خود را با بازی‌های دیجیتال می‌گذراند تا چه اندازه فرصت تجربه شکست، مواجهه با ناکامی، حل مسئله و تعامل با همسالان را پیدا می‌کند؟ مهارت‌هایی که صرفا با آموزش مستقیم شکل نمی‌گیرند و بخش مهمی از آنها در جریان تجربه، آزمون و خطا و بازی آموخته می‌شوند.
تاب‌آوری، خلاقیت، استقلال، مهارت‌های حرکتی و توانایی برقراری ارتباط با دیگران از جمله مهارت‌هایی هستند که شکل‌گیری آنها در سال‌های نخست زندگی اهمیت ویژه‌ای دارد. در این میان اسباب‌بازی و بازی هدفمند می‌تواند فراتر از یک ابزار سرگرمی به بستری برای یادگیری، رشد شناختی و جسمی و آماده‌سازی کودکان برای مواجهه با چالش‌های زندگی تبدیل شود. طراحی بازی‌هایی که کودک را به تحرک، تفکر، ساختن، شکست خوردن و دوباره تلاش کردن ترغیب کنند پاسخی به بخشی از این نیاز تربیتی و اجتماعی است.
در همین راستا در حاشیه نمایشگاه صنایع خلاق مانوین با یک فعال حوزه بازی‌های فکری درباره نقش بازی‌های فکری و اسباب‌بازی‌های چوبی در پرورش مهارت‌های بنیادین کودکان و ظرفیت این محصولات در پاسخ به دغدغه‌های تربیتی خانواده‌ها به گفت‌و‌گو پرداختیم.
مهرداد همدانی، نماینده شرکت راستامهر توس و برند سپتا تویز در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمی و فناوری خبرگزاری برنا با تشریح رویکرد این مجموعه در طراحی و تولید اسباب‌بازی گفت: تمامی محصولات سپتا با استفاده از مواد اولیه کاملا طبیعی از جمله چوب طبیعی، رنگ‌های گیاهی و رنگ‌های استاندارد پایه آب (Water-based) تولید می‌شوند. همچنین طراحی محصولات این مجموعه بر مبنای اصول علمی انجام می‌شود تا هر محصول بتواند مهارت مشخصی را به کودکان منتقل کند.
همدانی با اشاره به کاهش تاب‌آوری در میان کودکان و ضرورت توجه به این موضوع در طراحی بازی‌ها اظهار کرد: یکی از دغدغه‌های امروز خانواده‌ها این است که چرا تاب‌آوری کودکان کاهش پیدا کرده و چرا برخی از آنها حتی در موقعیت‌های ساده روزمره، توانایی تحمل ناکامی و به تعویق انداختن خواسته‌های خود را ندارند.
عصر دیجیتال و کاهش فرصت تجربه شکست در دنیای واقعی
وی با اشاره به تاثیر استفاده از ابزار‌های دیجیتال بر تجربه‌های دوران کودکی افزود: ما در عصر دیجیتال زندگی می‌کنیم، عصری که کودک با در دست گرفتن یک گوشی تلفن همراه تنها با یک اشاره می‌تواند صفحات مختلف را رد کند بازی‌ها را به‌راحتی پیش ببرد، به مراحل بعدی برود و به دنبال کد‌های مخفی و راه‌های عبور از مراحل بازی بگردد.
این فعال فناور ادامه داد:، اما پرسش اینجاست که آیا در این فضای دیجیتال، تجربه ناکامی و شکست به اندازه دنیای واقعی برای کودک اتفاق می‌افتد؟ آیا کودک نمی‌تواند این تجربه‌ها را در جمع خانواده و دوستان و در جریان بازی‌های واقعی بهتر به دست بیاورد؟
همدانی تاکید کرد: یکی از اهداف ما فراهم کردن بستری برای تجربه واقعی شکست و تلاش مجدد از طریق بازی است، زیرا کودک باید یاد بگیرد که همیشه قرار نیست در نخستین تلاش به نتیجه برسد و گاهی لازم است پس از شکست دوباره تلاش کند تا به موفقیت برسد.
بازی بریکس؛ تمرین خلاقیت، شکست و تلاش دوباره
وی در تشریح یکی از محصولات این مجموعه با عنوان بازی بریکس گفت: این بازی بر اساس پرورش خلاقیت کودکان طراحی شده است. کودک در جریان بازی می‌تواند آنچه را در ذهن خود دارد از هواپیما و خودرو گرفته تا خانه و سازه‌های مختلف طراحی و با استفاده از قطعات بازی بسازد.
همدانی افزود: کودک در این فرایند ایده‌پردازی می‌کند، سازه موردنظر خود را می‌سازد ممکن است سازه خراب شود یا در ساخت آن به نتیجه دلخواه نرسد اما دوباره تلاش می‌کند. ممکن است شکست بخورد اما مجددا دست به کار شود تا در نهایت به نتیجه برسد. این چرخه ساختن، خراب شدن، شکست خوردن و تلاش دوباره به پرورش تاب‌آوری کودک کمک می‌کند.
وی با بیان اینکه این فرایند در بازی‌های گروهی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند تصریح کرد: زمانی که کودکان به‌صورت گروهی بازی می‌کنند علاوه بر تقویت تاب‌آوری، مهارت تعامل و ارتباط با دیگران نیز در آنها شکل می‌گیرد. به همین دلیل بازی‌های گروهی می‌توانند هم‌زمان چندین مهارت اجتماعی و شناختی را در کودکان تقویت کنند.
طراحی بازی‌های حرکتی بر اساس پژوهش‌های دکتر پیکلر
این خلاق نوآور با اشاره به تنوع محصولات این شرکت توضیح داد: محصولات این مجموعه تنها به بازی‌های فکری و سازه‌ای محدود نمی‌شوند و در کنار بازی‌های کوچک و ظریف مجموعه‌ای از بازی‌های حرکتی و بزرگ‌تر نیز طراحی و تولید شده‌اند که مبنای طراحی آنها اصول علمی مطرح‌شده در پژوهش‌های دکتر پیکلر است.
وی با اشاره به سابقه پژوهشی این رویکرد گفت: این محصولات بر اساس نتایج حدود ۶۰ سال تحقیق و بررسی در حوزه رشد و رفتار کودکان طراحی شده‌اند. مسئله اصلی در این مطالعات آن بوده است که چگونه می‌توان شرایطی فراهم کرد تا کودکان بدون زور و اجبار خودخواسته به سراغ بازی بروند، از آن لذت ببرند و هم‌زمان مهارت‌های مختلفی را کسب کنند.
همدانی ادامه داد: هدف این است که کودکان در جریان بازی بتوانند بر برخی ترس‌های خود غلبه کنند، انرژی خود را تخلیه کنند و فعالیت بدنی مناسبی داشته باشند. یکی از پیامدهای چنین فعالیت‌هایی می‌تواند تنظیم بهتر زمان خواب کودک باشد که به نوبه خود در رشد سالم‌تر مغزی و جسمی او نقش دارد.
وی با اشاره به یکی از محصولات حرکتی این شرکت اظهار کرد: در این محصولات بخش‌های مختلفی از عضلات بدن کودک درگیر می‌شوند. برای مثال زمانی که کودک تلاش می‌کند تعادل خود را روی تجهیزات حفظ کند، از آنها بالا برود یا از نردبان طنابی صعود کند علاوه بر تقویت عضلات، مهارت‌های حرکتی و هماهنگی بدنی خود را نیز توسعه می‌دهد.
به گفته وی این تجهیزات به کودک امکان می‌دهند در محیطی واقعی و نزدیک به تجربه‌های طبیعی فعالیت‌هایی مانند صخره‌نوردی را به شکل بازی تجربه کند و با چالش‌هایی مانند بالا رفتن از نردبان طنابی روبه‌رو شود.
همدانی همچنین درباره حلقه‌های ژیمناستیکی به‌کاررفته در این مجموعه گفت: استفاده از حلقه‌های ژیمناستیکی نیز به تقویت مهارت‌های حرکتی و افزایش توانایی دست و بازو کمک می‌کند. در مجموع این تجهیزات به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که کودک در جریان بازی فعالیت بدنی متنوعی داشته باشد و مهارت‌های جسمی خود را تقویت کند.
ارگونومی؛ از ضخامت چوب تا وزن طناب
این خلاق نوآور با تاکید بر اهمیت ارگونومی در طراحی اسباب‌بازی‌ها گفت: یکی از مباحث بسیار مهم در طراحی محصولات این مجموعه رعایت اصول ارگونومی است. این موضوع در جزئیات مختلف محصولات از ضخامت قطعات چوبی گرفته تا ابعاد و وزن تجهیزات مورد توجه قرار گرفته است.
وی توضیح داد: برای مثال ضخامت قطعات چوبی به‌گونه‌ای در نظر گرفته شده است که دست کودک هنگام استفاده از آنها خسته نشود و بتواند به بهترین شکل از محصول استفاده کند. حتی ضخامت طناب‌های به‌کاررفته در تجهیزات نیز از نظر ارگونومی اهمیت دارد و بر همین اساس انتخاب می‌شود.
همدانی افزود: انتخاب نوع چوب و وزن آن نیز از مسائل پیچیده و مهم در طراحی این محصولات است. جرم حجمی چوب و وزن نهایی قطعات باید متناسب با کاربرد محصول و توانایی کودک باشد تا علاوه بر حفظ قابلیت استفاده تاثیر آموزشی موردنظر نیز به‌درستی محقق شود.
وی تاکید کرد: در طراحی محصولات سپتا، ارگونومی صرفا به ظاهر یا راحتی استفاده محدود نمی‌شود بلکه ویژگی‌های فیزیکی مواد اولیه و تناسب آنها با توانایی‌های حرکتی کودکان نیز در نظر گرفته می‌شود.
از ۱۸ ماهگی تا ۹۹ سالگی؛ تمرکز اصلی بر کودکان دو تا پنج سال
همدانی درباره گروه سنی مخاطبان محصولات اظهار کرد: محصولات این مجموعه برای گروه‌های سنی مختلف طراحی شده‌اند و از بازی‌های مناسب کودکان ۱۸ماهه تا محصولاتی برای افراد ۹۹ساله در سبد تولیدات ما وجود دارد، اما تمرکز اصلی و هدف‌گذاری عمده محصولات بر کودکان دو تا پنج سال است.
وی با اشاره به اهمیت سال‌های ابتدایی زندگی در شکل‌گیری مهارت‌های مختلف کودکان افزود: طراحی بازی‌ها در این دوره سنی باید به‌گونه‌ای باشد که کودک ضمن لذت بردن از فعالیت، فرصت تجربه، کشف، ساختن، تحرک و تعامل با محیط پیرامون خود را داشته باشد.
این فناور درباره قیمت محصولات این برند نیز گفت: بهایی که مصرف‌کنندگان در ایران برای محصولات ما پرداخت می‌کنند در مقایسه با قیمت جهانی این محصولات حدود یک‌سوم است.
وی با اشاره به کیفیت ساخت محصولات و تجربه عرضه آنها در بازارهای خارجی بیان کرد: نمونه محصولات ما به کشور‌های مختلف ارسال شده است و این مجموعه در نمایشگاه‌های بین‌المللی نیز حضور داشته است. از جمله در نمایشگاه اسباب‌بازی روسیه مجموعه به‌صورت مستقیم غرفه داشت و بازخورد‌های بسیار خوبی دریافت کرد.
همدانی ادامه داد: همچنین در نمایشگاهی در امارات محصولات ما ارائه شدند و زمانی که به مخاطبان اعلام می‌کردیم این محصولات ساخت ایران هستند برخی از آنها باور نمی‌کردند و تصورشان این بود که با محصولات اروپایی مواجه‌اند. حتی بعضی افراد تصور می‌کردند ما صرفا بازرگانی هستیم که این محصولات را برای فروش به نمایشگاه آورده‌ایم.
وی با تاکید بر توان تولید داخلی در حوزه اسباب‌بازی‌های تخصصی و مهارت‌محور افزود: از نظر کیفیت ساخت محصولات ایرانی چیزی از نمونه‌های خارجی کم ندارند و حتی می‌توانیم ادعا کنیم که در برخی زمینه‌ها یک سطح بالاتر عمل می‌کنیم.
همدانی با اشاره به استاندارد‌های ایمنی و کیفیت در تولید اسباب‌بازی‌های این مجموعه اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در تولید محصولات ما با جدیت دنبال می‌شود رعایت استاندارد‌های مربوط به ایمنی کودکان است. در این زمینه استاندارد‌های EN ۷۱ به‌ویژه در بخش‌های مرتبط با لبه‌های تیز و برنده محصولات مورد توجه قرار گرفته‌اند.
وی افزود: در انتخاب رنگ و مواد مورد استفاده نیز حساسیت بالایی وجود دارد و تلاش شده است از رنگ‌های استاندارد و مناسب محصولات کودک استفاده شود. همچنین الزامات مربوط به مواد فرار و ترکیبات به‌کاررفته در رنگ‌ها و مواد اولیه مورد توجه قرار گرفته‌اند تا محصولات از نظر ایمنی برای استفاده کودکان مناسب باشند.
این نوآور تاکید کرد: استفاده از چوب طبیعی، رنگ‌های گیاهی و رنگ‌های استاندارد پایه آب در کنار رعایت الزامات ایمنی بخشی از رویکرد این مجموعه برای تولید محصولاتی باکیفیت و متناسب با نیاز کودکان است.
سپتا نخستین مجموعه فرهنگی مستقر در پارک علم و فناوری خراسان رضوی
همدانی در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو درباره جایگاه این مجموعه در زیست‌بوم فناوری و نوآوری کشور گفت: محصولات ما به واسطه رویکرد علمی در طراحی محصولات و فرایند پژوهش‌محور تولید توانسته است به‌عنوان نخستین مجموعه فرهنگی وارد پارک علم و فناوری خراسان رضوی شود.
وی خاطرنشان کرد: ما در حال حاضر به‌عنوان نخستین و تنها مجموعه فرهنگی مستقر در این پارک فعالیت می‌کنیم، موضوعی که نشان‌دهنده ظرفیت فعالیت‌های پژوهش‌محور و فناورانه در حوزه صنایع فرهنگی و اسباب‌بازی است.
همدانی در پایان با تاکید بر ضرورت توجه به جنبه آموزشی و مهارتی اسباب‌بازی‌ها گفت: رویکرد اصلی ما این است که بازی صرفا وسیله‌ای برای سرگرم کردن کودک نباشد بلکه فرصتی برای یادگیری، تجربه شکست و موفقیت، تقویت خلاقیت، افزایش تاب‌آوری و رشد مهارت‌های جسمی و ذهنی او فراهم کند.
آنچه بازی‌های هدفمند را از سرگرمی‌های صرف متمایز می‌کند مهارت‌هایی است که کودک در جریان بازی برای زندگی واقعی از پذیرفتن شکست و تلاش دوباره گرفته تا خلاقیت، استقلال، تعامل اجتماعی و توانایی حل مسئله می‌آموزد.
در شرایطی که نگرانی خانواده‌ها درباره پیامدهای استفاده بی‌رویه از ابزار‌های دیجیتال رو به افزایش است توسعه اسباب‌بازی‌های ایمن، استاندارد و مبتنی بر پژوهش می‌تواند بخشی از پاسخ به نیاز‌های تربیتی نسل جدید باشد، چراکه شاید مهم‌ترین دستاورد یک بازی خوب نه ساعتی سرگرمی بیشتر بلکه کودکی توانمندتر برای مواجهه با چالش‌های زندگی باشد.
پرسش فراتر از کیفیت و قابلیت‌های این محصولات به جایگاه آنها در نظام تربیتی و صنعت اسباب‌بازی کشور بازمی‌گردد. با وجود ظرفیت‌های علمی، خلاقانه و فناورانه تولید اسباب‌بازی‌های مهارت‌محور در داخل کشور این محصولات تا چه اندازه در سبد مصرف خانواده‌های ایرانی جای گرفته‌اند؟ چه تعداد از والدین از وجود چنین محصولاتی و قابلیت‌های آنها در تقویت رشد شناختی، مهارت‌های حرکتی، سلامت جسمی و روانی کودکان آگاهی دارند و اساسا چه سهمی از بازار اسباب‌بازی ایران به این نوع تولیدات اختصاص یافته است؟ از سوی دیگر سیاست‌گذاران حوزه کودک، آموزش و صنایع خلاق چه برنامه‌ای برای حمایت از این ظرفیت‌ها، معرفی محصولات ایرانی و تسهیل دسترسی خانواده‌ها به آنها دارند؟ آیا زمان آن نرسیده است که اسباب‌بازی در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و تربیتی کشور نه صرفا کالایی برای سرگرمی بلکه ابزاری مؤثر برای پرورش نسل آینده به رسمیت شناخته شود؟
انتهای پیام/
