گیاهان فرصتی برای ادامه بقا ندارند
به گزارش گروه محیط زیست خبرگزاری برنا، کشور ایران با تنوع گیاهی مناسب و دارا بودن حدود 8000 گونه گیاهان عالی ، یکی از مراکز اصلی آندمیسم (گونه زایی)به حساب می آیند.
تعداد گونه های گیاهی ایران 80 در صد تعداد گونه های گیاهی تمامی قاره اروپاست. از دیدگاهی دیگر، تنوع گیاهی ایران در میان کشورهای خاور میانه کم نظیر است و از این میان 1727 گونه اندمیک یا انحصاری ایراناست.
این تعداد از رستنیها تنها در کشور ایران و در برخی موارد در کشورهای همجوار ایران یا فلات ایران یافت می شوند، از اینرو توان بالقوه وجود این تعداد از گیاهان انحصاری ایران، یکی از ذخایر ارزشمند ژنتیکی برای کشوراست.
مریم مغانلو رییس گروه گیاهی دفتر موزه طبیعی و ذخایر ژنتیک سازمان حفاظت محیط زیست، گفت :هر چند که تنوع اقلیمی در کشور مان باعث تنوع زیستی ارزشمندی شده است ولیکن بهره برداری بی رویه و فرصت ندادن به گونه های گیاهی برای ادامه بقا، خطر بزرگی است که تنوع زیستی ما را تهدید می کند .
وی با اشاره به اینکه تهدید های مربوط به تنوع زیستی گیاهان ایران به دو گروه عمده قابل تفکیک است،افزود:محدود بودن رویشگاه و منحصر بودن به شرایط خاص محیطی و بلایای طبیعی شامل: زلزله، لغزش زمین، فرسایش آبی و بادی، طوفان، سیل، خشکسالی و ...از تهدیدات طبیعی تنوع زیستی گیاهان کشور و عوامل انسانی شامل: کاهش رویشگاههای طبیعی از طریق توسعه جوامع انسانی، توسعه محیطهای صنعتی، جاده سازی، افزایش آلودگیهای زیست محیطی، استفاده بی رویه از سموم و آفت کشها، برداشت بی رویه از گیاهان، چرای بی رویه دام، حضور گیاهان مهاجم و ...از تهدیدات غیر طبیعی تنوع زیستی گیاهان کشور است.
وی تصریح کرد:امروزه روند نابودی گونه ها و فرسایش ژنتیکی آنها بسیار نگران کننده شده و حفاظت از این منابع بسیار حائز اهمیت است، به همین منظور اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) گونه ها را از لحاظ ضریب اهمیت حفاظت مورد طبقه بندی قرارداده است که بر این اساس و با استناد به منابع علمی موجود در کشور تعداد تاکسونهای دارای وضعیت تهدید در ایران 2405 عدد اعلام شده است .
مغانلو ادامه داد: در سالهای اخیر بدلیل افزایش تهدیدات تعداد تاکسونهای دارای وضعیت تهدید در کشور افزایش چشمگیری داشته است و فهرست مربوط به این گیاهان نیاز به بازنگری دقیقتری دارد.
بطور مثال از گونه های در معرض تهدید کشور می توان به چهارگونه گیاهی Euphorbia gypsicola ( فرفیون) ، Astragalus fridae( گون گچی) ، Astragalus semnanensis ( گون سمنانی) و Centaurea lachnopus(گل گندم پا پنبه ای) از گونه های گچ دوست ، انحصاری و در معرض خطر انقراض کشور اشاره کرد که رویشگاه اصلی این گیاهان در قسمت غرب استان سمنان در مسیر جاده فیروزکوه به سمنان قرار گرفته است و این مناطق دارای اقلیمی بیابانی با خاکی غنی از گچ است که این امر سبب گردیده کارخانجات گچ به منظور بهره برداری از گچ به این مناطق که در برگیرنده گیاهان متنوع و ارزشمندی هستند آسیبهای جبران ناپذیری وارد کنند.
وی گفت :گونه گیاهی Zhumeria majdae ( مورخوش) از گونه های انحصاری و درمعرض خطر انقراض کشور است که متعلق به تیره نعنائیان و گیاهی پایا، در پایه و بن چوبی و سخت و بسیار معطراست. مورخوش از گیاهان دارویی پر مصرف و با اهمیت استان هرمزگان است که در درمان بیماری های مختلف در طب سنتی استفاده می شود که با توجه به اهمیت آن حتی درکشورهای حوزه خلیج فارس و دریای عمان و پاکستان نیز درطب سنتی استفاده می شود . وجود رویشگاههای اندک، پراکنش محدود، تراکم بسیار کم، کاربرد بسیارزیاد سنتی و نقشی که این گیاه در اقتصاد خانوارهای روستایی دارد باعث هجوم بی رویه و قطع غیر اصولی آن ها شده است. این گیاه در مناطق کوهستانی، برروی اراضی سنگلاخی و صخره ای شیبدار و واریزه های آهکی در کوههای آبماه قطب آباد، تنگ زاغ، تنگ سنگر وگنو در استان هرمزگان دیده می شود و یکی از دلایل پراکنش محدود این گونه، عدم زادآوری آن است.
وی افزود:گونه گیاهیLilium ledebouri (سوسن سفید – سوسن چلچراغ) گیاهی پایا، پیاز دار، با ساقه ای پوشیده از برگ، به ارتفاع 50 تا 150 سانتی متر دارای گل ها سفید و بزرگ و مجتمع در خوشه هایی متشکل از 4 تا 16 گل است و علت نامگذاری این گیاه بر گرفته از شکل ظاهری آن است. این گونه جزو گونه های آسیب پذیر کشور بوده و بعنوان یکی ازآثار طبیعی ملی کشور به ثبت رسیده و توسط سازمان حفاظت محیط زیست در کشور حفظ و حراست می شود و هرگونه بهره برداری از این گونه ممنوع و تخلف محسوب می شود. پراکنش این گیاه در ایران در مناطق داماش گیلان ، کلاردشت مازندران و شغالدره نمین اردبیل است و بدلیل گل فوق العاده زبیای آن هر ساله بسیاری از علاقه مندان ، متخصصان و گیاه شناسان از سراسر دنیا در زمان گلدهی آن به ایران سفر می کنند و شکوه و زیبایی شگفت انگیز این گل را نظاره می کنند.
رییس گروه گیاهی دفتر موزه تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیک سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اینکه حفاظت از گیاهان بویژه گونه های در معرض خطر انقراض (Endangered) و منحصر به فرد ، به لحاظ داشتن رویشگاه محدود در سطح کشور، حساسیت و آسیب پذیری بالای آنها در برابرعوامل محیطی، بسیار ضروری است،خاطر نشان کرد: نابودی این گونه ها موجب از بین رفتن ذخایر ژنتیکی در آن مناطق می شود. بنابراین حفاظت از گونه های گیاهی در معرض تهدید و همچنین سایرگونه های گیاهی ارزشمند کشور که گنجینه طبیعی و سرمایه ژنتیکی این مرز و بوم هستند مهمترین راهکار جهت جلوگیری از بین رفتن این منابع ارزشمند است که این امر جزو مهمترین اولویتهای کاری سازمان حفاظت محیط زیست کشور قرار دارد.
