آشنایی با نقشه جامع علمی کشور(۲)

مهدی یزدانی /سرویس دانشگاه برنا

نقشه جامع علمی کشور را می‌توان مسیری برای جهت‌یابی پیشرفت علمی کشور نامید که بر اساس آن چشم‌انداز آتی کشور و اهداف بلند مدت قابل استیفا است، با توجه به رشد صعودی تولیدات علمی در کشور و با نگاهی به شدت حرکت دانش و همچنین برآورده شدن نیازهای کشور توسط اندیشمندان و فرهیختگان داخلی، تدوین چینین راهنمایی ناگزیر می‌نمود، از همین رو پس از تلاش کارگروه‌های مختلف در شورای عالی فرهنگی کشور، این نقشه تدوین و در دسترس اصحاب دانش قرار گرفت.

در ادامه مقاله پیشین که درباره شناسایی اهداف و چیستی نقشه جامع علمی کشور به رشته تحریر درآمد در این قسمت به شناسایی دست‌اندرکاران و راهبردهای نقشه جامع علمی کشور می‌پردازیم.

*چه کسانی متولی برنامه‌ریزی و اجرای نقشه جامع علمی کشور هستند؟ 
• شواری عالی انقلاب فرهنگی، نقش سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری کلان و راهبردی نظام علم و فناوری، به روزسازی و اجرایی کردن نقشه جامع علمی کشورو ارزیابی و نظارت بر حسن اجرای آن، سیاست‌گذاری کلان برای همکاری های بین‌المللی در عرصه علم و فناوری و تصویب اسناد ملی فناوری‌های اولویت‌دار را برعهده دارد.

• برای تهیه و تصویب و ابلاغ سیاست‌های اجرایی، طراحی سازوکار و اصلاح ساختارها و فرآیندها، هماهنگی و انسجام بخشی در اجرای نقشه جامع علمی و نظارت بر حسن اجرای آن، ستادی با نام «ستاد راهبردی اجرای نقشه جامع علمی کشور» توسط شواری عالی انقلاب فرهنگی با ترکیب زیر ایجاد می‌شود: 

1. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی (رییس)
2. چهار نفر از اعضای حقیقی به انتخاب شورا
3. رییس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها با اجازه معظم‌له
4. وزیر علوم، تحقیقات وفناوری
5. معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری
6. وزیربهداشت، درمان و آموزش پزشکی
7. وزیر آموزش و پرورش
8. رییس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی
9. رییس کمیسیون بهداشت ودرمان مجلس شورای اسلامی
10. یک نفر از مدرسان حوزوی به انتخاب شواری عالی حوزه های علمیه

• وزارتخانه‌ها، معاونت علمی و فناوری رییس جمهوری و بنیاد ملی نخبگان، فرهنگستان‌های کشور، جهاد دانشگاهی، مرکز همکاری‌های فناوری و نوآوری ریاست جمهوری، نهادها و موسسات علمی وفناوری، صدا وسیما، نهادها و دستگاه‌های تبلیغاتی و فرهنگی کشور، در فرآیند اجرایی کردن و فرهنگ‌سازی نقشه جامع علمی کشور با ستاد راهبردی همکاری می‌کنند.

*چه راهبردهایی در نقشه جامع علمی کشور برای رسیدن به ایران اسلامی پیشرفته 1404 آمده که در حوزه مسوولیت و عمل پژوهشگران قرار دارد؟
برای رسیدن به اهداف نقشه جامع علمی کشور، سیزده راهبرد کلان تعیین شده است. برای هر راهبرد کلان هم، تعدادی راهبرد ملی عنوان شده است که در اینجا راهبردهای کلان و بعضی از راهبردهای ملی را که در حوزه آموزش آمده، می‌بینید. 

راهبرد کلان1:

اصلاح ساختارها و نهادهای علمی و فناوری و انسجام بخشیدن به آن‌ها و هماهنگ‌سازی نظام تعلیم و تربیت در مراحل سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کلان

راهبردهای ملی:
1. سیاست‌گذاری، هماهنگی و مشارکت هماهنگی در بخش‌های مختلف کشور برای اجرایی کردن نقشه جامع علم و فناوری؛
2. تعیین حدود مدیریت و مالکیت نهادهای مرتبط با حوزه علم و فناوری. 

راهبرد کلان 2:

با توجه به علم و تبدیل آن به یکی از گفتمان‌های اصلی جامعه و ایجاد فضای مساعد، برای شکوفایی و تولید علم و فناوری برمبنای آموزه‌های اسلامی را از طریق توسعه و تعمیق وبه کارگیری مولفه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی.

راهبردهای ملی:
1. توسعه فرهنگ مطالعه و تحقیق، تقویت روحیه پرسش‌گری و حقیقت‌جویی، یادگیری مادام‌العمر در سطح عموم، استفاده از یافته‌های تحقیقاتی و علمی در زندگی روزمره به صورت عاملی برای توسعه اجتماعی و بهبود زندگی؛
2. فرهنگ‌سازی عمومی برای تقویت جنبش نرم‌افزاری، تولید بومی علم در جامعه وارتقای آگاهی‌های علمی عمومی در ابعاد مختلف فرهنگی، سیاسی واقتصادی؛
3. ارتقای جایگاه وصلاحیت حرفه‌ای و مرجعیت علمی و اجتماعی معلمان، استادان، پژوهشگران و فناوران؛
4. استفاده از ظرفیت رسانه‌ها برای پیشبرد اهداف نظام علم و فناوری در کشور.

راهبرد کلان3:

جهت دادن چرخه علم و فناوری و نوآوری به ایفای نقش موثرتر در اقتصاد

راهبردهای ملی:
1. ترویج فرهنگ کسب و کار دانش بنیان و فرهنگ کارآفرینی و ارتقای توانایی علمی و فناوری و مهارتی افراد با تاکید بر نیازهای جامعه و ایجاد آمادگی جهت پذیریش مسوولیت‌های شغلی؛
2. تسهیل و کارآمدسازی فرایند عرضه و تقاضا و انتقال و انتشار علم و فناوری و توسعه زیرساخت‌های رقابت‌پذیری در تولیدات فناوری و خدمات ومحصولات. 

راهبردکلان 4:

نهادینه کردن مدیریت دانش و مدیریت جامعه برمبنای اخلاق ودانش بر اساس الگوهای ایرانی- اسلامی درنهادهای علمی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دفاعی – امنیتی

راهبردهای ملی:
1. ارتباط مستمر و هم‌افزا در بین سه جریان تولید و انتشار، کاربرد وتوسعه دانش و تقویت فرایند تبدیل ایده به محصول؛
2. ساماندهی و تقویت انجمن‌ها و جمعیت‌های علمی به منظور ایفای نقش مرجعیت علمی و ارتقای مشارکت در تصمیم گیری‌ها، توسعه، ترویج وانتشار علم وفناوری؛
3. ارتقای کیفی و کمی همایش‌های علمی، نشست‌ها و مجامع علمی معتبر داخلی با رویکرد دستیابی به مرجعیت علمی ؛
4. رصد و پیاش و آینده نگری علم وفناوری و نوآوری و نیازهای بازار. 

راهبرد کلان 5:

نهادینه کردن نگرش اسلامی به علم و تسریع در فرآیندهای اسلامی شدن نهادهای آموزشی 

راهبردهای ملی:
1. نهادینه کردن نگرش اسلامی در برنامه‌ها و متون آموزشی؛
2. توسعه فضای تعامل فکری دانشمندان علوم دینی و سایر علوم؛
3. تعامل موثر وسازنده نهادهای علمی حوزوی و دانشگاهی به منظور تقویت نگرش اسلامی به علم و بازسازی تمدن نوین اسلامی؛
4. ارتقای سطح آگاهی، اعتقاد و رفتار اسلامی در فعالان و نهادهای عرصه علم و فناوری همچنین اسلامی شدن نمادها در موسسه‌های آموزشی و پژوهشی.

راهبردکلان 6:

نوسازی نظام تعلیم وتربیت آموزش و پرورش و آموزش عالی به منظور انطباق با مبانی تعلیم و تربیت اسلامی

راهبردهای ملی:
1. طراحی الگوی گسترش آموزش عالی کشور متناسب با حوزه های الویت ار علم و فناوری، نوع موسسات، اوضاع اقلیمی، نیازهای جامعه و اشتغال فارغ‌التحصیلان؛
2. افزایش دسترسی همگانی به آموزش.

راهبرد کلان 7:

جهت‌دهی آموزشی، پژوهش، فناوری و نوآوری به سمت حل مشکلات و رفع نیازهای واقعی کشور با توجه به آمایش سرزمین و نوآوری در مرزهای دانش برای تحقق مرجعیت علمی

راهبردهای ملی:
1. توسعه و متوازن‌سازی زیرساخت، امکانات و تجهیزات، متناسب با سیاست‌ها و راهبردهای پیشرفت علم و فناوری و نوآوری؛
2. ارتقای سطح شاخصهای بهره وری در نظام علم و فناوری و نوآوری کشور؛
3. ساماندهی داوری علمی به منظور ارتقای کیفیت مجلات و انتشارات علمی.

راهبردکلان 8:

تربیت و توانمندسازی سرمایه انسانی با تاکید بر پرورش انسان‌های متقی و کارآفرین وخودباور و خلاق و توانا در تولید علم و فناوری و نوآوری متناسب با ارزش‌های اسلامی و نیازهای جامعه

راهبردهای ملی:
1. ارتقای نظام مشاوره و استعدادیابی و هدایت تحصیلی در کشور؛
2. ارتقای همکاری‌های علمی و تحقیقاتی دربین پژوهشگران، استادان، دانشجویان و طلاب در عرصه‌های مختلف علم و فناوری؛
3. ارتقای بهره‌وری از منابع انسانی و موسسات علمی- پژوهشی شامل استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی و همچنین تقویت روحیه تلاش جهادی و گسترش تعاملات معلم و یادگیرنده.

راهبردکلان 9:

تعامل فعال و اثرگذار در حوزه علم و فناوری با کشورهای دیگر به ویژه کشورهای منطقه و جهان اسلام

راهبردهای ملی:
1. توسعه زبان فارسی به عنوان یکی از زبان‌های علمی در سطح جهان؛
2. توسعه و تقویت شبکه‌های مناسبات ملی و فراملی دانشمندان و پژوهشگران و همچنین همکاری بین‌المللی با اولویت کشورهای اسلامی و کشورهای فارسی زبان؛
3. برنامه‌ریزی به منظور کسب رتبه اول علم وفناوری در منطقه وجهان اسلام.

راهبردکلان 10:

متحول‌سازی و ارتقای کمی و کیفی علوم انسانی و هنر مبتنی بر معارف اسلامی

راهبردهای ملی:
1. ترویج نقد و مناظره و گسترش کرسی‌های نظریه‌پردازی در حوزه علوم انسانی، هنر و معارف اسلامی؛
2. توسعه و بومی‌سازی هنر وعلوم انسانی کاربردی و متناسب‌سازی رشته‌های آن‌ها با نیازهای واقعی کشور.

راهبردکلان 11:

جهت‌دهی به چرخه علم و فناوری و نو آوری برای ایفای نقش موثرتر در حوزه علوم پزشکی و سلامت

راهبردملی:
1. توسعه آموزش و پژوهش در زمینه ترویج شیوه‌های زندگی سالم و اسلامی و نیز عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و بهداشت.

راهبرد کلان 12:

جهت‌دهی به چرخه علم وفناوری و نوآوری برای ایفای نقش موثرتر حوزه فنی ومهندسی

راهبرد ملی:
1. تقویت ساختار یا حمایت از توسعه تقاضا محور فعالیت‌های فنی و مهندسی.

راهبرد کلان 13:

توسعه و تعمیق و تقویت آموزش و پژوهش در حوزه علوم پایه
راهبردهای ملی:
1. باتوجه ویژه به توسعه نیاز محور علوم و فناوری های مهندسی برای تولید و جذب فناوری باتوان رقابتی و ثروت آفرینی همراه با حفظ محیط زیست و الگوی صحیح مصرف و رعایت اخلاق حرفه‌ای.