انفجار نارنجکهای دستی در میدان جنگ سوری
سرویس اجتماعی برنا/ فاطمه احمد زاده
عنصر آتش یكی از عناصر چهارگانه طبیعت در بین ما ایرانی ها است، البته ایرانیان باستان نیز آن را مظهر پاكی از پلیدی می دانستند تا به آنجا که زمانی كه از بین بردن چرك و آلودگی لوازم خانه از طریق آب میسر نبود به عنصر آتش پناه می آوردند و با استفاده از آن میكروب زدایی می كردند تا بهار و سال نو را با پاكی و تمیزی آغاز كنند.
بنا بر آداب و رسومی که از قدیم الایام در ایران وجود دارد چهارشنبه آخرین ماه سال آیین خاصی داشت که قبل از فرارسیدن بهار و عید نوروز که عید باستانی در این مرز و بوم است، برگزار می شد. بر این اساس پیش از پریدن آفتاب، هر خانواده بوته های خار و گزنی را كه از پیش فراهم كرده اند روی بام یا زمین حیاط خانه یا در گذرگاه در سه یا پنج یا هفت «گله» كپه می كردند. با غروب آفتاب و نیمه تاریك شدن آسمان، زن و مرد و پیر و جوان گرد هم جمع می شدند و بوته ها را آتش می زنند. در این هنگام از بزرگ تا كوچك هر كدام سه بار از روی بوته های افروخته می پرند، تا ضعف و زردی ناشی از بیماری، غم و محنت را از خود بزدایند و سلامت و سرخی و شادی به هستی خود بخشند. «زردی من از تو ، سرخی تو از من» از آشنا ترین اشعاری است که در گذشته مردم در حال پریدن از روی آتش به زبان جاری می کردند و تا کنون نیز رواج دارد.
چند سالی است که متاسفانه این آیین های زیبا و به یاد ماندنی جای خود را در بین مردم ایران زمین از دست داده و کم کم به فراموشی سپرده می شود، این آیین هایی ماندگار در اذهان، مانند پریدن از آتش به عنوان اصلی ترین آیین، قاشق زنی و فال گوشی جای خود را به اعمال خطرناک مانند زدن ترقه، سیگارت، آبشار، کوزه جنی حتی نارجک های دستی داده اند که پیامد آن آمار جراحات و خسارت های جانی و مالی در روزهای منتهی به چهارشنبه آخر سال در هر سال است تا به آنجا که هر ساله با فرارسیدن آخرین چهارشنبه سال موجی از نگرانی و هراس والدین و مسئولان را فرا می گیرد.
این در حالی است نوجوانان و جوانان نخستین افرادی هستند که در معرض خطرات چهارشنبه آخر سال قرار دارند، زیرا این قشر برای تخلیه هیجانات خود و ایجاد فضایی نشاط آور از سوی عده ای سوداگر مورد سوء استفاده قرار می گیرند و دست به اقداماتی رعب آور و بعضا مرگبار می زنند. متاسفانه هستند جوانان و نوجوانانی که در چهارشنبه آخر سال دفتر عمرشان بسته می شود و بهار زندگی شان در ازای لحظه ای غفلت به خزان می رسد.
جوانان، ریسکپذیری و گرایش به اقدامات آسیبزا
این در حالی است که هر ساله با نزدیک شدن به این روز رسانه های خبری و سایر نهادها و ارگان های ذی ربط از حوادثی می گویند که هر ساله به علت بی توجهی جوانان و نوجوانان به وقوع می پیوندد، مواردی که با سهل انگاری یا فریب دیگران افرادی جان خود یا عضوی از بدن خود را از دست داده اند و نتیجه آن زندگی با چاشنی تلخ معلولیت بوده است.سید مهدی اعتمادی، پژوهشگر و جامعه شناس معتقد است؛ خصیصه رفتاری جوان و نوجوان همچنین میل وی به آزمون و خطا باعث می شود فرد وارد حوادث مربوط به چهارشنبه سوری شود که چند سالی است به چهارشنبه سوزی تبدیل شده است. از سوی دیگر لذتی که به لحاظ شور و هیجان جوانی عاید فرد می شود منجر به قرار گرفتن او در موقعیت ریسک خواهد شد تا آن را تجربه کند. البته به گفته این پژوهشگر حتی اگر به این افراد در رابطه با آسیب های چنین رفتاری هشدار هم داده شود، تبلیغاتی هم در این خصوص صورت بگیرد و افرادی که دچار نقصان و بلا شده اند برای جوانان صحبت کنند باز هم میل جوانان و نیازی که در او حس می شود باعث شرکت وی در این گونه مراسم ها و فعالیت ها می شود.
اما به راستی چه باید کرد تا این که نیازهای جوانان و تخلیه انرژی ها به سمت و سوی مثبت هدایت شود تا این سنت و آیین دیرین ایرانی به مانند گذشته با شور و هیجان ادامه یابد. شاید بتوان گفت ماهیت کلاسیک و نمادینی که این آیین در کشور ما پیدا کرده است در بروز این گونه اقدامات خطرناک و خطر ساز چندان هم بی اثر نیست و لذا الصاق واژه جشن به عنوان رسمی که حالت ملیتی یافته و باستان گرایی شده است به خودی خود پوششی برای فعالیت سرخوشانه قشر جوان و نوجوان خواهد بود. به طور کلی باید گفت این عوامل انگیزه و محرکی می شود تا جوانان در چنین مراسم ها و موقعیت ها حاضر شوند و به خود اجاز هر گونه رفتاری را بدهند. از طرفی رویکردهای انحرافی که سعی می کند خود را در لوای ملی و باستانی بودن پنهان کند نقش زیادی در شکل گیری و اشاعه چنین رفتارهایی از سوی نسل جوان دارد، اما نباید فراموش کرد که با وجود همه این موارد می توان به نحوی برنامه ریزی و فرهنگ سازی که این اقدامات هیجان انگیز با قدرت ریسک پذیری بالا کنترل شود. همانطور که اعتمادی فرد می گوید؛ اگرنیروی انتظامی، شهرداری و پلیس در کنار یکدیگر مناطقی را برای این مراسم ها فراهم کنند، می توان با در نظر گرفتن تدابیر ویژه در مکان های مشخص و تحت نظارت همچنین با کنترل و پیش بینی های آتش نشانی و نهاد های فعال در عرصه درمان از بروز خطرات جلوگیری کرد. چراکه اقدامات هیجان انگیز و بعضاخطرناک جوانان، همچنین قرار گرفتن در سن اجتماعی شدن اقتضا می کند کنترل فضا را با سازه های خاص به دست بگیرد هرچند به رغم نصیحت ها و آنچه قوه عاقله از درون به او اخطار می دهد، اینگونه عمل می کند.
آمادگی نیروهای نظارتی برای مراسم چهارشنبه سوری
شاید بتوان گفت چند سالی است که برگزاری مراسم چهارشنبه سوری همراه شده است با صداهای هولناک و حوادث غیر قابل جبران که آرامش شهر را برهم می زند و مردمان را آزرده خاطر می کند، لذا هرساله برای برقراری امنیت دستگاه های خدماتی و انتظامی به طور ویژه به حالت آماده باش در می آیند. هر چند که بازهم با اجرای همه این تدابیر از پیش تعیین شده شاهد حوادث ناگوار و بعضا بسیار دلخراش هستیم اما آنچه مسلم است این است که اگر این گونه پیگیری ها وجود نداشت خدا می داند چه بر سر مردم و ماین آیین به قول خودمان باستانی می آمد. به گفته صفر علی براتلو معاون سیاسی امنیتی استاندار تهران امسال نیز از عصر روز سه شنبه، فردا، نیروهای انتظامی، خدماتی و نظارتی در سطح این استان به صورت آماده اش در مناطق مختلف مستقر خواهند شد تا برگزاری مراسم آیین چهارشنبه سوری و جشن و شادی در استان تهران به نحو احسن انجام شود، اما این امر مستلزم همکاری نیروی انتظامی، شهرداری و مردم این استان است تا این سنت باستانی بیخطر برگزار شود.
اما یادمان باشد حتی با حضور ماموران و مسئولان دستگاه های ذی ربط من و شما مهمترین گزینه برای برقراری امنیت در این روز هستیم، زیرا اگر چه ماموران نیروی انتظامی هر سال برخورد با هرگونه رفتار پرخطر و فروشندگان مواد محترقه آسیب زا را در دستور کار خوددارند اما تا خود ما نخواهیم رفتارمان را اصلاح کنیم هیچ عاملی نمی تواند نتایج دردناک چنین رفتارهایی را کاهش دهد.
شناسایی 15 محموله و یک میلیون نوع مواد محترقه در تهران
اما نکته ای که به ذهن خطور می کند این است که تولید مواد محترقه در کشور ما چرا در این ایام تا این حد به اوج خود می رسد چنانکه سرهنگ عباسعلی محمدیان رییس پلیس آگاهی تهران چند روز گذشته در این مورد گفته بود: از اواسط بهمن ماه تیم ویژه ای به منظور مقابله با مواد محترقه و قاچاق آن تشکیل شده است که تاکنون این گروه موفق شده اند 15محموله بزرگ را شناسایی کنند. البته این آمار نسبت به سال گذشته کاهش چشم گیری داشته است، همچنین ماموران پلیس آگاهی تاکنون37 نفر را در این رابطه دستگیر کرده اند. حال بماند که وی از کشف یک میلیون نوع مواد محترقه سخن می گوید که خدا می داند هر یک تا چه میزان زندگی جوانان و نوجوانان ایرانی را تهدید می کند.
با این وجو باید گفت به طور قطع ورود این حجم مواد محترقه آن هم به صورت غیر مجاز به یکی از استان های کشور از تولید داخل نخواهد بود چراکه به گفته مسئولان امر، بسیاری از این مواد از طریق مرزهای غربی و جنوب غربی کشور به ویژه کشور محترم چین که امروزه به دنبال سوژه تولید برای همه بشریت است وارد کشور می شود. اما کاش مسئولان به جای استقرار نیروهای نامحسوس در سطح مناطق از ورود این گونه مواد غیر مجاز به کشور خودداری می کردند تا بسیاری از خانواده ها نخستین روزهای سال جدید را به شکل نامطلوب آغاز نکنند.
خانواده ها مسئولان اصلی وقایع چهارشنبه سوری
به هر تقدیر مشکلاتی که در این مراسمات و آیین ها به وجود می آید و همیشه نتایج بسیار دلخراش را به دنبال خود دارد می تواند از طریق خانواده ها به عنوان رکن اساسی شکل گیری جامعه کنترل شود و در صورتی که خانواده با آگاه سازی و فضا سازی مناسب شرایط را به طوری مهیا کند تا در این شرایط جوانان و نوجوانان بتوانند با در دست گرفتن سکان مراسم قدرت ریسک پذیری خود را در قالب های مجاز و بدون خطر با آرایش فرهنگ بومی – ایرانی تخلیه کنند، به طور قطع مصادیق ناهنجاری های آسیب زا که بعضا تا سالیان سال دامن گیر فرد است، نخواهیم بود.
با توجه به اثر پذیری و تغییر رفتار افراد بعد ازآگاهی یافتن از موضوع، سردار احمدرضا رادان جانشین فرماندهی ناجا هم برای کاهش آمار حوادث به خانواده ها توصیه می کند؛ هر چند با فروشندگان مواد محترقه غیر مجاز، مزاحمان شهروندان و کسانی که در خیابان راهبندان ایجاد می کنند به صورت قاطعانه برخورد خواهد شد و در صورت دستگیری تا پایان نوروز بازداشت خواهند ماند و با توجه به هشدارهای پلیس و مسئولان ذی ربط سعی میشود از بروز هر گونه حوادث احتمالی جلوگیری شود اما آنچه مسلم است این است که خانوادهها خود باید مراقب فرزندانشان در استفاده از وسایل محترقه خطرناک و غیراستاندارد باشند زیرا جان فرزندانشان را به خطر میاندازد.
87 حادثه دیده از چهارشنبه سوری سال گذشته
با این وجود این روزها بازار مولوی و سید اسماعیل گرم فروش این گونه مواد خطر زا است و به هرحال در عصر سه شنبه پایانی سال همه شاهد میدان جنگ در کوچه و خیابان های محله های خود خواهیم بود اما کاش قدری از حادثه دیدگان مراسم و جشن چهارشنبه سوری سال های قبل، که امروزه به خشونت تبدیل شده است، عبرت بگیریم حسن عباسی مدیر کل روابط عمومی اورژانس کشور در این باره می گوید: تعداد مصدومان گزارش شده در تهران 87 نفر است كه از این تعداد 32 نفر در محل به صورت سرپایی درمان شدند و 22 نفر نیز توسط امدادگران مركز اورژانس به بیمارستان اعزام شدند. بر اساس گزارشات مركز اورژانس تهران 15 مورد سوختگی، 9مورد آسیب چشم، 3مورد تصادف، 4 مورد ضرب و جرح، یک مورد قطع عضو، یک نفر اختلالات حسی و حرکتی، 4 مورد اختلال هوشیاری،23 مورد تروما به غیر تصادف، 5 نفر تنگی نفس، یک موردخونریزی با منشاء داخلی، 3 مورد درد قفسه سینه، یک مورد کمردرد و 3 مورد ضعف و بی حالی در حوادث چهارشنبه آخرسال 88 در شهر تهران گزارش شده است.
شاید از روزهای نخست شروع آخرین ماه سال 89 مسئولان و رسانه ها در تکاپوی آگاه سازی مردم اقدامات ویژه ای را آغاز کرده اند و هر چه به این روز نزدیک تر می شویم اضطراب و دلهره خانواده ها از برگزاری این مراسم موجب شده تا اخبار بیشتر خبرگزاری ها، روزنامه ها ،سایت های خبری و رسانه صداو سیما به این موضوع اختصاص یابد شاید با فرهنگ سازی در خصوص این آیین باستانی موثر واقع شود و این مراسم با شکوه و دور از هر گونه خطر برگزار شود، اما چه خواهد شد را کسی نمی داند، به هر حال امیدواریم که اتفاقی ناگوار برای هیچ کودک بی گناه در پی گذر از کوچه، بیمار قلبی، زن باردار، شخص نابینا، شخص معلول و بچه های محله مان نیفتد...!
