«سفرنامه پولاک» مهمترین سفرنامه دوره قاجار است
به گزارش خبرنگار ادبیات برنا،در ابتدای این نشست علی دهباشی سردبیر نشریه «بخارا»به بیان بیوگرافی ادوارد پولاک پرداخت و گفت: پولاک در سال 1818 متولد شد و در هشتم اکتبر 1892 در وین درگذشت.دکتر پولاک از 1851 تا 1860 در ایران زندگی کرد و از سال 1855 به بعد طبیب مخصوص ناصرالدین شاه بود و در سال 1882 به ایران سفر کرد و بیشتر بر روی مطالعه و تحقیق در منطقۀ الوند پرداخت و بعدها نیز در وین به تدریس زبان فارسی مشغول شد.
وی اضافه کرد: آشنایی ما با پولاک مدیون همت استاد کیکاووس جهانداری میسر شده است.زیرا او سفرنامه پولاک با عنوان «ایران و ایرانیان»را از زبان آلمانی به فارسی ترجمه کرد که درسال 1361 به همت انتشارات خوارزمی منتشر شد.این کتاب تا امروز بارها مورد تجدید چاپ واقع شده و درحال حاضر چاپ آن نایاب شده است.
دهباشی در این مراسم درباره مولفه های کاری این مترجم نیز گفت:جهانداری در چند زمینه آثار بسیار مهمی از نویسندگان درجه اول آلمانی زبان به فارسی زبانان معرفی کرده است.در واقع،آثار نویسندگانی چون هانریش بل،هرمان هسه و...به مدد
ترجمه های او در ایران بیش از پیش شناخته شده اند.
در ادامه این نشست،خانم گابریله یوئن به سخنرانی پرداخت و سعید فیروز آبادی مترجم سخنان او را ترجمه کرد.یوئن گفت: ادوارد پولاک،پزشکی متخصص و متشخص بوده و تجربه های او در طول سال های حیات تاثیر زیادی بر رشد و دانش اتریش داشته است.از دیگر سوی،او به عنوان نماینده مدرسۀ پزشکی وین به بنیانگذاری پزشکی مدرن در ایران یاری زیادی رسانده است.
وی اضافه کرد:پولاک در مقام پزشک مخصوص ناصرالدین شاه قاجار از اعتیار و نفوذ زیادی برخوردار بود.او پس از بازگشت به اتریش نقش اصلی در انتقال علوم بین وین و تهران ایفا می کرد.در عین حال،او فعالیت های ثمر بخشی در زمینه تحکیم روابط سیاسی واقتصادی آلمان و ایران انجام داد.سفرنامه او یعنی «ایران و ایرانیان»که با درونمایه تبیین تاریخ مفصل فرهنگ و هنر ایران نوشته شده سهم به سزایی در شناخت آلمانی ها نسبت به ایران داشته است.
دکتر افسانه گشتر نیز سخنران بعدی این مراسم بود.او نیز درباره ادوارد پولاک گفت:انتقال آموزه های طبی وین به ایران در نیمه دوم قرن نوزدهم مدیون ادوارد پولاک بوده است.صرف نظر از این ها،او به عنوان شخصیتی غیر سیاسی از سوی دولت ایران توانست ماموریت پزشکی دریافت کند و مدت ها در مدرسه دارالفنون به تدریس بپردازد.پولاک تا سال 1860 درایران ماند و در نهادینه کردن آموزش طب سهم به سزایی ایفا کرد. 
این پژوهشگر اضافه کرد:برخی از پولاک به عنوان کارشناس تاریخ ایران نیز یاد می کنند که تعبیر بسیار درستی است.کتابی که او درقالب سفرنامه به رشته تحریر درآورد باعث شد تا نام او به عنوان مستشرقی مسلط بیش از پیش نزد دو کشور آلمان و ایران شناخته شود.با این حال،هنوز بخشی ازنامه ها،پژوهش ها و گزارشات پزشکی او نزد عامه مردم خاصه آنهایی که او را به درستی می شناسند و با خدمات او آشنایی دارند ناشناخته مانده است.
دکتر سعید فیروزآبادی نیز در ادامه این مراسم با اشاره به این که سفرنامه پولاک دربین سفرنامه های آلمانی از اهمیت زیادی برخوردار است گفت:در واقع، از مجموع 24 سفرنامه و اثر مستقل که به زبان آلمانی دربارۀ ایران منتشر شده است،هیچ کدام از منظر موشکافی و دقت نظر به عظمت سفرنامه پولاک نمی رسد.پولاک در ابتدای سفرنامه خود در فصلی به نام «خانه ها،شهرها و باغ ها»شرح کاملی از وضعیت معماری کهن و معاصر ایران ارائه می دهد.او درباره معماران ایرانی براین باور است که آنها درکار خود ممتاز بوده اند و مدارس و کاروانسراهای متعددی که به دست معماران ایرانی ساخته شده گواهی بر چیره دستی و مهارت آنها است.
این مترجم درادامه این نشست درباره توجه پولاک به شعر فارسی نیز گفت:او در بخشی از سفرنامه خود به مولفه های غنی شعر فارسی اشاره می کند.به طوری که ارائه این مطالب از جانب او به خوبی نشانگر آن است که او نسبت به حیطه شعر ایران اشراف کافی داشته است.روی این اصل،سفرنامه پولاک را می توان بی تردید یکی از مهم ترین سفرنامه های قاجار عنوان کرد که به درستی زوایای پیدا وپنهان مشرق زمین خاصه فرهنگ و هنر ایران را ترسیم کرده است.او آنچنان مسحور فرهنگ ایرانی و زبان فارسی می شود که حتی بر روی سنگ گور او نیز به خواست خودش،شعر خدا گر ز حکمت ببندد دری به رحمت گشاید در دیگری حک شده است.
دکتر رضا عطاریان،پژوهشگر ارشد گروه واژه گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز در ادامه این مراسم به تبیین ویژگی های پزشکی پولاک پرداخت و گفت:دکتر ادوارد پولاک و همین طور دکتر یوهان لوییس شلیمر هلندی نقش بنیادینی در حوزه واژه گزینی و اصطلاح شناسی نوین پزشکی داشته اند.اگرچه،شلیمر،پولاک را بنیان گذار سنت تدریس پزشکی اروپایی به زبان فارسی و همین طور پیشگان در راه ایجاد زبان علمی بومی در ایران می داند.
وی اضافه کرد:پولاک به خوبی به این نکته واقف بود که پیش از واژه گزینی و واژه سازی برای اصطلاحات فرانسه،اول می بایست کتاب های فارسی طب قدیم را مورد مطالعه خود قرار دهد و تا جایی که ممکن است از واژه ها و اصطلاحات موجود آنها برای تبیین مفاهیم مشترک با طب جدید استفاده کند.
اهدای جام نقره کار اصفهان به کیکاوس جهانداری مترجم سفرنامه پولاک، پایان بخش برنامه صد و سی و هشتمین «شب بخارا»بود.این برنامه با همکاری مؤسسه فرهنگی هنری ملت،دایره العمارف بزرگ اسلامی،بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار ،گنجینه پژوهشی ایرج افشار و انجمن فرهنگی اتریش برگزار شد.
