تولید انرژی از فضولات دامی؛ راهکاری تازه برای نجات اقتصاد روستاها
پژوهشی جدید نشان میدهد استفاده از فناوری بیوگاز در مسکن روستایی میتواند ضمن تامین انرژی پاک، به بهبود وضعیت اقتصادی خانوارهای روستایی، کاهش هزینههای سوخت و تقویت معیشت در مناطق سردسیر کمک کند؛ موضوعی که در نهایت میتواند از روند مهاجرت روستاییان به شهرها بکاهد.
به گزارش برنا، بخش قابل توجهی از جمعیت جهان در روستاها زندگی میکنند و نقش مهمی در تولید محصولات کشاورزی، تامین خوراک و ایجاد اشتغال دارند. با این حال کاهش توجه به زیرساختها و کیفیت زندگی در روستاها طی سالهای اخیر موجب افت سطح رفاه و افزایش مهاجرت به شهرها شده است؛ روندی که علاوه بر تضعیف ساختار اجتماعی روستاها، فشار بیشتری بر زیرساختهای شهری وارد میکند.
در این میان مسکن روستایی تنها محلی برای سکونت نیست بلکه بخشی از چرخه معیشت خانوادههای روستایی به شمار میرود. نگهداری دام، ذخیره علوفه و ملزومات و انجام فعالیتهای تولیدی کوچک از جمله کارکردهای خانههای روستایی است. با این حال تغییر الگوهای ساختوساز و فاصله گرفتن خانههای جدید از معماری بومی باعث شده بسیاری از این واحدها با نیازهای واقعی زندگی روستایی هماهنگ نباشند؛ مسئلهای که میتواند به کاهش فعالیتهای اقتصادی خانوار و افزایش مهاجرت منجر شود.
از سوی دیگر تامین انرژی یکی از چالشهای مهم مناطق روستایی است. در حال حاضر حدود ۸۰ درصد انرژی جهان از سوختهای فسیلی تامین میشود؛ منابعی که مصرف گسترده آنها پیامدهای زیستمحیطی متعددی به همراه دارد. در بسیاری از روستاهای ایران نیز نبود دسترسی پایدار به انرژی، دفع غیربهداشتی فضولات دامی و استفاده زیاد از کودهای شیمیایی از مشکلات اصلی به شمار میرود.
در همین راستا مهدی اسماعیلی، پژوهشگر دانشگاه کاشان در مطالعهای کاربردی به بررسی نقش فناوری بیوگاز در بهبود مسکن معیشتمحور و تقویت اقتصاد روستاهای سرد و کوهستانی پرداخته است. این پژوهش با هدف ارائه راهکاری عملی برای پیوند میان دامداری، تولید انرژی و ساختار مسکن روستایی انجام شده است.
در این تحقیق پژوهشگر با استفاده از روش ترکیبی شامل مطالعات اسنادی و بررسیهای میدانی، اطلاعات مربوط به شرایط اقلیمی، میزان تولید فضولات دامی نیاز انرژی خانوارها و ویژگیهای فنی سامانههای بیوگاز را جمعآوری و تحلیل کرده است. سپس میزان انرژی قابل تولید از فضولات دامی با مصرف انرژی بخشهای مختلف شامل واحد مسکونی، طویله و گلخانه مقایسه شد.
نتایج این پژوهش نشان میدهد فضولات حاصل از سه راس گاو میتواند سالانه حدود ۱۱ هزار کیلوواتساعت انرژی تولید کند؛ رقمی که توان تامین کامل نیاز گرمایشی یک خانه روستایی و یک گلخانه ۲۰۰ متری را دارد.
بررسیها همچنین نشان داده است که برای مناطق سردسیر هاضم نیمهپیوسته مناسبترین نوع سامانه بیوگاز محسوب میشود. بر اساس یافتههای این مطالعه بهترین زمان آغاز فعالیت این سامانه اوایل پاییز است تا چرخه تولید و مصرف انرژی در طول فصول سرد به شکل پیوسته حفظ شود.
مطالعه مذکور نشان میدهد میزان تولید بیوگاز در ماههای مختلف سال متفاوت است و در ۹ ماه از سال مقدار انرژی تولیدی از میزان مصرف بیشتر خواهد بود. با این حال در ماههای زمستان تولید انرژی کاهش مییابد و به همین دلیل مدیریت زمان پر و خالی شدن هاضم اهمیت زیادی دارد.
بر پایه نتایج تکمیلی این تحقیق هاضم نیمهپیوستهای که در فصل بهار تخلیه در تابستان پر و از پاییز تا زمستان فعال شود، بهترین عملکرد را در شرایط اقلیمی سرد دارد. افزون بر تولید انرژی این سامانه قادر است کود آلی تولید کند و تخم علفهای هرز را از بین ببرد؛ موضوعی که میتواند به افزایش سلامت محصولات کشاورزی و کاهش وابستگی به کودهای شیمیایی منجر شود.
یافتههای این پژوهش که در دوفصلنامه بررسیهای آمار رسمی ایران وابسته به پژوهشکده آمار مرکز آمار ایران منتشر شدهاند، نشان میدهند استفاده از فناوری بیوگاز میتواند برای خانوارهای روستایی بهویژه در مناطق سردسیر علاوه بر تامین بخشی از انرژی مورد نیاز، منبع درآمدی مکمل نیز ایجاد کند.
پژوهشگران معتقدند ایجاد پیوند میان دامداری، گلخانه و مسکن روستایی از طریق فناوریهای نوین انرژی میتواند به تقویت ساختار معیشتی روستاها، کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و در نهایت کاهش مهاجرت به شهرها کمک کند.
انتهای پیام/
