کشف سرنخی تازه برای مقابله با آلزایمر؛ مغزهای مقاوم چگونه از حافظه محافظت میکنند؟
پژوهشگران موسسه علوم اعصاب هلند در مطالعهای تازه دریافتند که برخی مغزها با وجود داشتن تغییرات زیستی مرتبط با بیماری آلزایمر همچنان عملکرد شناختی خود را حفظ میکنند. نتایج این پژوهش نشان میدهد که نحوه رفتار گروهی نادر از نورونهای نابالغ نه تعداد آنها، میتواند یکی از عوامل اصلی مقاومت مغز در برابر زوال شناختی باشد؛ یافتهای که ممکن است مسیر توسعه درمانهای جدید برای آلزایمر و زوال عقل را هموار کند.
به گزارش ساینسدیلی، گروهی از پژوهشگران موسسه علوم اعصاب هلند در مطالعهای جدید موفق شدهاند سرنخ مهمی درباره علت مقاومت برخی افراد در برابر علائم بیماری آلزایمر پیدا کنند. این تحقیق نشان میدهد که مغز برخی افراد با وجود داشتن همان تغییرات پاتولوژیک مرتبط با آلزایمر که در مبتلایان به زوال عقل مشاهده میشود همچنان توانایی حفظ حافظه و عملکرد شناختی خود را دارد.
این پدیده که با عنوان تابآوری شناختی (Cognitive Resilience) شناخته میشود سالهاست یکی از مهمترین پرسشهای بیپاسخ در تحقیقات آلزایمر محسوب میشود. در حالی که بسیاری از بیماران با پیشرفت بیماری دچار افت حافظه و زوال عقل میشوند گروهی دیگر باوجود داشتن همان آسیبهای مغزی هرگز علائم بالینی بیماری را تجربه نمیکنند.
۳۰ درصد مبتلایان هرگز علائم آلزایمر را نشان نمیدهند
اوگنیا سالتا نویسنده ارشد این پژوهش میگوید حدود ۳۰ درصد از سالمندانی که تغییرات زیستی مرتبط با آلزایمر در مغز آنها ایجاد میشود هرگز علائم این بیماری را بروز نمیدهند.
به گفته وی علت این تفاوت همچنان یک معمای بزرگ علمی است و شناخت سازوکارهای محافظتکننده در این افراد میتواند راه را برای طراحی درمانهای موثرتر یا حتی پیشگیری از زوال عقل هموار کند.
آیا مغز سالمندان میتواند سلولهای عصبی جدید تولید کند؟
یکی از فرضیههای مطرحشده در این پژوهش آن است که مغز افراد مقاوم توانایی بیشتری برای ترمیم آسیبهای عصبی دارد و شاید بتواند سلولهای عصبی جدیدی را به شبکههایی که در اثر آلزایمر در حال تخریب هستند اضافه کند.
این فرضیه بر پایه فرایندی به نام نورونزایی بزرگسالی (Adult Neurogenesis) مطرح شده است؛ فرایندی که طی آن سلولهای عصبی جدید در مغز افراد بالغ تولید میشوند. اگرچه وجود این پدیده در بسیاری از گونههای جانوری اثبات شده اما میزان وقوع آن در مغز انسان همچنان موضوع بحث میان دانشمندان است.
بررسی مغز افراد سالم، مبتلایان به آلزایمر و افراد مقاوم
برای بررسی این موضوع پژوهشگران با استفاده از نمونههای اهدایی بانک مغز هلند سه گروه را مورد مطالعه قرار دادند؛ افراد سالم، بیماران مبتلا به آلزایمر و افرادی که اگرچه در مغزشان نشانههای پاتولوژیک آلزایمر وجود داشت، اما هرگز دچار زوال عقل نشده بودند.
تمرکز اصلی پژوهش بر بخش کوچکی از مرکز حافظه مغز بود، ناحیهای که تصور میشود هنوز توانایی تولید نورونهای جدید را حفظ کرده باشد.
به گفته سالتا این سلولها بسیار کمیاب هستند و پژوهشگران برای شناسایی آنها ناچار شدند روشهای جدیدی توسعه دهند و با دقت بسیار بالا این ناحیه از مغز را بررسی کنند. همچنین تیم تحقیقاتی از روشهای تحلیلی جدید ویژه بافت مغز انسان استفاده کرد تا وابستگی به دادههای حاصل از مطالعات حیوانی کاهش یابد.
نورونهای نابالغ حتی در مغز افراد بالای ۸۰ سال نیز وجود دارند
نتایج بررسیها نشان داد نورونهای نابالغ که از نظر ویژگیها شبیه نورونهای جوانی هستند که هنوز به بلوغ کامل نرسیدهاند، در هر سه گروه وجود دارند.
پژوهشگران اعلام کردند که حتی در مغز افرادی با میانگین سنی بیش از ۸۰ سال نیز این نورونهای نابالغ مشاهده شدند؛ موضوعی که نشان میدهد این سلولها تا سالهای بسیار پایانی عمر در مغز انسان باقی میمانند.
رفتار سلولها مهمتر از تعداد آنهاست
با این حال یافته غیرمنتظره مطالعه این بود که افراد مقاوم در برابر آلزایمر تعداد بسیار بیشتری از این نورونها نسبت به مبتلایان نداشتند، در واقع تفاوت اصلی در نحوه عملکرد این سلولها مشاهده شد.
بر اساس نتایج پژوهش نورونهای نابالغ در مغز افراد مقاوم، برنامههای زیستی ویژهای را فعال میکنند که به بقای سلولها، مقابله با آسیبهای عصبی و کاهش التهاب و مرگ سلولی کمک میکند.
به باور پژوهشگران این سلولها احتمالاً تنها وظیفه جایگزینی نورونهای از بینرفته را بر عهده ندارند بلکه ممکن است با حمایت از بافتهای اطراف به حفظ جوانی و عملکرد طبیعی مغز نیز کمک کنند.
سالتا برای توضیح این نقش این نورونها را به کود تقویتکننده یک باغ در حال تخریب تشبیه میکند، عاملی که شاید بتواند از فروپاشی تدریجی شبکههای عصبی جلوگیری کند.
پژوهشگران تاکید میکنند که این فرضیهها هنوز به اثبات نرسیدهاند، زیرا مطالعه بر روی بافت مغز افراد فوتشده انجام شده و امکان مشاهده مستقیم عملکرد این سلولها در مغز زنده وجود نداشته است.
به گفته سالتا عملکرد این سلولها بر اساس دادههای موجود استنباط شده و هنوز نمیتوان با قطعیت درباره نقش آنها اظهار نظر کرد.
وی همچنین تاکید میکند که مقاومت در برابر آلزایمر احتمالا نتیجه یک عامل واحد نیست و مجموعهای از عوامل مختلف در شکلگیری این پدیده نقش دارند.
تمرکز جدید تحقیقات آلزایمر؛ از تخریب مغز تا سازوکارهای محافظتی
پژوهشگران اکنون قصد دارند در مطالعات آینده بررسی کنند که نورونهای نابالغ چگونه با سایر سلولهای مغز ارتباط برقرار میکنند و آیا این تعاملات میتواند در حفظ حافظه و عملکرد شناختی نقش داشته باشد یا خیر.
این مطالعه نشاندهنده تغییر رویکرد مهمی در تحقیقات آلزایمر است. به جای تمرکز صرف بر مکانیسمهای آسیبرسان بیماری دانشمندان اکنون تلاش میکنند دریابند چرا برخی مغزها میتوانند در برابر این آسیبها مقاومت کنند.
به گفته پژوهشگران شناخت سازوکارهای تابآوری شناختی میتواند زمینهساز توسعه راهبردهای درمانی کاملا جدید برای مقابله با آلزایمر و سایر انواع زوال عقل باشد و شواهد تازهای ارائه میدهد که نشان میدهد مغز سالمندان بسیار انعطافپذیرتر و پیچیدهتر از آن چیزی است که تاکنون تصور میشد.
انتهای پیام/
