سوپرایجرها چگونه حافظه خود را در سالمندی حفظ میکنند؟
پژوهشگران در مطالعهای جدید دریافتند که توانایی حفظ حافظه استثنایی در برخی افراد سالمند موسوم به سوپرایجرها (SuperAgers) صرفا با پایین بودن خطر ژنتیکی ابتلا به بیماری آلزایمر توضیح داده نمیشود و عوامل زیستی، رفتاری، اجتماعی و محیطی نیز احتمالا در حفظ سلامت شناختی این افراد نقش دارند.
به گزارش نیوز مدیکال، بسیاری از افراد تصور میکنند که کاهش حافظه بخشی اجتنابناپذیر از روند سالمندی است. با این حال گروهی از سالمندان که به سوپرایجر یا سالمندان استثنایی شناخته میشوند حتی در دهههای هشتم و نهم زندگی خود عملکرد حافظهای در حد افراد ۵۰ و ۶۰ ساله یا حتی بهتر از آنها دارند.
نزدیک به دو دهه پژوهش درباره این افراد نشان داده است که سوپرایجرها از ویژگیهای منحصربهفردی در زمینه زیستشناسی، ساختار و عملکرد مغز و عوامل روانی ـ اجتماعی برخوردارند. با این حال یکی از پرسشهای مهم پژوهشگران این بود که آیا این افراد صرفا به دلیل به ارث بردن میزان بسیار کمی از عوامل ژنتیکی خطر ابتلا به آلزایمر در سنین بالا حافظه استثنایی خود را حفظ میکنند یا خیر.
امیلی روگالسکی مدیر مرکز پژوهش و مراقبت از سالمندی سالم و آلزایمر (HAARC) در دانشگاه شیکاگو که در سال ۲۰۰۸ تعریف سوپرایجر را ارائه کرد و از آن زمان تاکنون این گروه از سالمندان را مورد مطالعه قرار داده است گفت: اگر چنین فرضیهای درست باشد شناسایی سوپرایجرها میتوانست به سادگی از طریق آزمایشهای ژنتیکی انجام شود و دیگر نیازی به ارزیابیهای جامع شناختی که در حال حاضر برای شناسایی آنها انجام میشود نبود.
در همین راستا پژوهشگران در مطالعهای جدید تلاش کردند این فرضیه را بهطور مستقیم بررسی کنند. این پژوهش با استفاده از بزرگترین گروههای سوپرایجر که بهصورت آیندهنگر در مطالعات شرکت کردهاند و همچنین جدیدترین معیارهای موجود برای سنجش خطر ژنتیکی آلزایمر انجام شد.
نتایج این مطالعه که در نشریه Alzheimer's Research & Therapy منتشر شده است نشان میدهد که سالمندی همراه با حفظ عملکرد استثنایی حافظه را نمیتوان صرفا با پایین بودن خطر ژنتیکی به ارثرسیده برای ابتلا به آلزایمر توضیح داد. این یافتهها بر اهمیت بررسی مستقیم سازوکارهای محافظتی مؤثر بر سلامت مغز و شناخت تاکید دارد.
این پژوهش توسط تیمی از محققان مرکز HAARC و موسسه تحقیقات ژنومیک ترجمانی (TGen)، وابسته به سازمان City of Hope انجام شد. پژوهشگران در این مطالعه گروهی متنوع از افراد را در پنج مرکز منطقهای در آمریکا و کانادا بررسی کردند که شامل ۱۴۲ سوپرایجر و ۸۹ فرد سالمند با عملکرد شناختی متوسط بود.
محققان با استفاده از DNA استخراجشده از نمونههای خون شرکتکنندگان ژن APOE را بررسی کردند. این ژن مهمترین عامل خطر ژنتیکی شناختهشده برای بیماری آلزایمر به شمار میرود. همچنین پژوهشگران سه نوع امتیاز خطر چندژنی (Polygenic Risk Score) را محاسبه کردند. این امتیازها با در نظر گرفتن هزاران گونه ژنتیکی مرتبط با خطر ارثی ابتلا به آلزایمر میزان استعداد ژنتیکی افراد برای ابتلا به این بیماری را ارزیابی میکنند.
نتایج نشان داد که سوپرایجرها و سالمندان دارای عملکرد شناختی متوسط را نمیتوان بر اساس وضعیت ژن APOE یا امتیازهای خطر چندژنی آلزایمر از یکدیگر متمایز کرد. به بیان دیگر برخورداری از حافظهای استثنایی در دهه هشتم زندگی صرفا به این دلیل نیست که فرد از نظر ژنتیکی خطر بسیار پایینی برای ابتلا به آلزایمر دارد.
آنا کاپوانو یکی از نویسندگان اصلی این مطالعه و مدیر بخش آمار زیستی مرکز HAARC گفت: این یافتهها تاکید میکنند که حفظ سلامت شناختی به چیزی فراتر از کاهش خطر ابتلا به آلزایمر نیاز دارد. شناخت عوامل زیستی، رفتاری و اجتماعی که موجب سالمندی شناختی استثنایی میشوند میتواند در کنار رویکردهای سنتی مبتنی بر بیماری قرار گیرد و به توسعه راهکارهای شخصیسازیشدهتر برای حمایت از سلامت مغز در طول زندگی کمک کند.
پژوهشگران همچنین گونههای ژنتیکی نادر و محافظتی را که پیشتر با افزایش مقاومت در برابر آلزایمر مرتبط دانسته شده بودند، بررسی کردند، اما در این بخش نیز شیوع بیشتر این گونههای ژنتیکی در میان سوپرایجرها مشاهده نشد.
مت هانتلمن استاد و مدیر بخش تشخیص زودهنگام و پیشگیری موسسه TGen و یکی از نویسندگان ارشد این پژوهش گفت: این مطالعه مرز مهمی را در زمینه نقش ژنتیک در بیماری آلزایمر مشخص میکند. عوامل خطر ژنتیکی رایج که از طریق ژن APOE و امتیازهای خطر چندژنی فعلی شناسایی میشوند نمیتوانند پدیده سوپرایجینگ را توضیح دهند.
به گفته او پژوهشهای آینده باید از مدلهای صرفا مبتنی بر خطر بیماری فراتر بروند و مسیرهای زیستی، محیطی و تجربی گستردهتری را که به سالمندی شناختی استثنایی کمک میکنند بررسی کنند.
پژوهشگران معتقدند این مسیر پژوهشی به رویکردی چندرشتهای نیاز دارد؛ رویکردی که در آن ارزیابیهای دقیق شناختی با تصویربرداری مغزی، بررسی نشانگرهای زیستی موجود در خون، مطالعات ژنتیکی، نوروپاتولوژی، بررسی عملکرد سیستم ایمنی، پایش خواب و میزان فعالیت بدنی، عوامل اجتماعی و محیطی و سایر شاخصهای مرتبط با سلامت کلی فرد ترکیب شود.
ایگنازیو اس پیراس یکی دیگر از نویسندگان اصلی مطالعه و دانشیار بخش تشخیص زودهنگام و پیشگیری موسسه TGen نیز اظهار کرد: پژوهشهای حوزه سالمندی طی سالهای طولانی عمدتا بر شناسایی عواملی متمرکز بودهاند که خطر ابتلا به بیماری را افزایش میدهند. این مطالعات اهمیت زیادی دارند، اما نبود عوامل خطر لزوما به این معنا نیست که فرد از عوامل محافظتی لازم برای حفظ سلامت استثنایی مغز برخوردار است. این مطالعه به روشن شدن همین تفاوت کمک میکند.
در نهایت یافتههای این پژوهش پیام امیدوارکنندهای را به همراه دارد: کاهش حافظه الزاما پیامدی اجتنابناپذیر از افزایش سن نیست و برخی افراد میتوانند حتی تا دهه هشتم زندگی و پس از آن نیز حافظهای شگفتانگیز و مشابه افراد بسیار جوانتر داشته باشند.
پژوهشگران امیدوارند ادامه مطالعات درباره سوپرایجرها به شناسایی عواملی کمک کند که باعث میشوند برخی افراد در سنین بالا از عملکرد شناختی مطلوبی برخوردار بمانند. به گفته محققان این افراد با مشارکت در مطالعات طولانیمدت نقش مهمی در کمک به دانشمندان برای درک بهتر مفهوم سالمندی شناختی موفق و شناسایی مسیرهای جدید مرتبط با تابآوری و حفظ سلامت مغز ایفا میکنند.
انتهای پیام/
