مراقبت از سالمندان نباید به درمان بیماری محدود شود

به گزارش گروه اجتماعی برنا، تکتم کیانیان، دکتری تخصصی پرستاری و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد نظام سلامت در مواجهه با افزایش جمعیت سالمند اظهار کرد: افزایش طول عمر لزوماً به معنای برخورداری از زندگی سالم‌تر و مستقل‌تر نیست و نظام سلامت علاوه بر درمان بیماری‌ها باید حفظ توانایی، استقلال و کیفیت زندگی سالمندان را نیز مورد توجه قرار دهد.

وی با اشاره به افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های مزمن، چندبیماری، محدودیت‌های حرکتی و اختلالات شناختی با بالا رفتن سن افزود: ممکن است بیماری یک سالمند از نظر پزشکی کنترل شده باشد، اما همچنان برای انجام فعالیت‌های روزمره مانند لباس پوشیدن، حمام کردن یا جابه‌جایی به کمک دیگران نیاز داشته باشد؛ بنابراین موفقیت نظام سلامت را نمی‌توان صرفاً با درمان بیماری‌ها ارزیابی کرد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با بیان اینکه درمان بیماری و کنترل علائم برای پاسخ‌گویی به تمام نیاز‌های سالمندان کافی نیست، تصریح کرد: برای مثال، سالمندی که پس از سکته مغزی به وضعیت پزشکی پایداری رسیده است، ممکن است همچنان نتواند به‌تنهایی از تخت برخیزد، از سرویس بهداشتی استفاده کند یا به فعالیت‌های خانوادگی بازگردد. در چنین شرایطی، بازیابی توانایی‌های باقی‌مانده فرد به خدماتی مانند توان‌بخشی، مراقبت پرستاری، اصلاح محیط منزل و آموزش خانواده نیاز دارد.

کیانیان با اشاره به چارچوب مراقبت یکپارچه از سالمندان (ICOPE) سازمان جهانی بهداشت گفت: این چارچوب بر شناسایی زودهنگام افت توانایی‌ها، ارزیابی نیاز‌های جسمی و اجتماعی و تدوین برنامه مراقبتی فردمحور تأکید دارد. بر این اساس، ارزیابی سالمندان باید علاوه بر بیماری‌ها، توانایی انجام فعالیت‌های روزمره، وضعیت شناختی، شرایط محیط زندگی و حمایت‌های مورد نیاز آنان را نیز در بر گیرد.

 مراقبت طولانی‌مدت؛ ضرورتی برای حفظ استقلال سالمندان

وی در ادامه با تشریح مفهوم مراقبت طولانی‌مدت (LTC) اظهار کرد: مراقبت طولانی‌مدت مجموعه‌ای از خدمات و حمایت‌های مستمر برای افرادی است که به دلیل محدودیت‌های جسمی، شناختی یا روانی، برای انجام فعالیت‌های روزمره و حفظ استقلال خود به کمک نیاز دارند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران افزود: خدمات مراقبت طولانی‌مدت می‌تواند شامل مراقبت پرستاری و شخصی، توان‌بخشی، حمایت روانی و اجتماعی و آموزش مراقبان خانوادگی باشد. این خدمات نیز صرفاً به مراکز اقامتی محدود نیست و امکان ارائه آنها در منزل، مراکز روزانه و مراکز اقامتی وجود دارد.

کیانیان با تأکید بر ضرورت تناسب خدمات مراقبتی با نیاز‌ها و ترجیحات سالمندان خاطرنشان کرد: سازمان جهانی بهداشت بر پیوند مراقبت طولانی‌مدت با نظام سلامت و خدمات اجتماعی، متناسب با نیاز‌ها و منابع هر کشور، تأکید دارد.

وی با اشاره به اینکه ترخیص سالمند از بیمارستان به معنای پایان نیاز‌های مراقبتی نیست، ادامه داد: سالمندان ممکن است پس از ترخیص همچنان به مراقبت از زخم، مدیریت داروها، توان‌بخشی یا کمک در انجام فعالیت‌های روزمره نیاز داشته باشند. در صورت نادیده گرفتن این نیازها، احتمال افزایش وابستگی و بروز عوارض قابل پیشگیری وجود دارد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران تأکید کرد: تداوم مراقبت و هماهنگی میان مراکز خدمات جامع سلامت، بیمارستان‌ها، خدمات پرستاری، توان‌بخشی و حمایت اجتماعی از اهمیت اساسی برخوردار است.

 سه چالش مهم در مسیر توسعه مراقبت طولانی‌مدت در ایران

کیانیان با اشاره به نتایج پژوهش‌های اخیر در ایران درباره وضعیت مراقبت از سالمندان گفت: نبود چارچوب منسجم مراقبت طولانی‌مدت، ناهماهنگی خدمات اولیه و تخصصی، محدودیت پوشش بیمه‌ای مراقبت در منزل و فشار اقتصادی و روانی بر خانواده‌ها از جمله چالش‌های این حوزه است.

وی افزود: توسعه مراقبت طولانی‌مدت به اقداماتی فراتر از افزایش تعداد مراکز یا ارائه‌دهندگان خدمات نیاز دارد و باید در چند محور اساسی دنبال شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، توسعه مراقبت در منزل و جامعه را یکی از اولویت‌های این حوزه دانست و اظهار کرد: تقویت خدمات پرستاری، توان‌بخشی و مراقبت در منزل می‌تواند امکان زندگی ایمن در محیط آشنای سالمندان را افزایش دهد. البته باید متناسب با نیاز افراد، سطوح مختلف مراقبت از خدمات منزل تا مراقبت تخصصی و شبانه‌روزی فراهم شود.

وی حمایت از مراقبان خانوادگی را دومین محور مهم برشمرد و تصریح کرد: خانواده‌ها بخش مهمی از مراقبت از سالمندان را بر عهده دارند، اما مراقبت مستمر می‌تواند فشار جسمی، روانی و اقتصادی قابل‌توجهی بر آنان وارد کند. ازاین‌رو، آموزش، مشاوره و دسترسی به خدمات حمایتی و مراقبت جایگزین باید بخشی از نظام مراقبت طولانی‌مدت باشد.

کیانیان با تأکید بر ضرورت تضمین کیفیت خدمات و عدالت در دسترسی به مراقبت گفت: برخورداری از خدمات مراقبتی نباید به توان مالی، محل سکونت یا میزان حمایت خانوادگی افراد وابسته باشد. تدوین استاندارد‌های کیفیت و ایمنی، تعیین بسته خدمات ضروری و طراحی سازوکار‌های پایدار تأمین مالی و پوشش بیمه‌ای از الزامات توسعه این حوزه است.

وی همچنین با اشاره به اهمیت زیرساخت‌های مورد نیاز برای ارائه خدمات مراقبتی افزود: حکمرانی روشن، برخورداری از نیروی انسانی آموزش‌دیده، تأمین مالی پایدار و نظارت حرفه‌ای بر خدمات مراقبت در منزل از جمله موضوعاتی است که در پژوهش‌های ایرانی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

 ضرورت بازنگری در اهداف نظام سلامت با افزایش جمعیت سالمند

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران در پایان با تأکید بر ضرورت آمادگی نظام سلامت برای مواجهه با سالمندی جمعیت اظهار کرد: درمان مؤثر بیماری‌ها همچنان ضروری است، اما باید با مراقبتی همراه شود که توانایی‌های فرد، استقلال، کرامت و کیفیت زندگی او را نیز در نظر بگیرد.

کیانیان خاطرنشان کرد: مراقبت طولانی‌مدت با ایجاد پیوند میان درمان، پرستاری، توان‌بخشی، مراقبت در منزل و حمایت اجتماعی می‌تواند پاسخ‌گویی به نیاز‌های سالمندان را تقویت کند.

وی افزود: آمادگی برای سالمندی جمعیت تنها به معنای افزایش ظرفیت درمانی نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا سالمندان بتوانند توانایی‌های خود را حفظ کنند، در تصمیم‌های مربوط به مراقبت مشارکت داشته باشند و متناسب با نیازهایشان از خدمات باکیفیت و عادلانه برخوردار شوند.

انتهای پیام/