یک تعرض کوچک میتواند به تغییر دائمی کاربری اراضی ملی منجر شود
ابراهیم پیرزادیان، جانشین و معاون فنی یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، در گفتوگو با برنا، با اشاره به تهدیدهای منابع طبیعی گفت: منابع طبیعی کشور با یک تهدید مشخص و واحد مواجه نیست، بلکه مجموعهای از عوامل بههمپیوسته، عرصههای طبیعی را تحت فشار قرار دادهاند که شدت و گستره آنها با توجه به شرایط هر منطقه متفاوت است.
وی با اشاره به اینکه تصرف و تجاوز به اراضی ملی از مهمترین تهدیدهای ساختاری منابع طبیعی به شمار میرود، اظهار کرد: اهمیت این موضوع در آن است که تعرض به یک عرصه طبیعی ممکن است در ابتدا محدود و کوچک باشد، اما در صورت شناسایی نشدن و برخورد نکردن بهموقع، بهتدریج به ساختوساز، دیوارکشی، تفکیک اراضی و در نهایت تغییر دائمی کاربری منجر شود.
پیرزادیان با تأکید بر ضرورت شناسایی سریع تخلفات افزود: در حفاظت از منابع طبیعی، زمان واکنش اهمیت زیادی دارد؛ چراکه هرچه تعرض در مراحل اولیه شناسایی شود، امکان جلوگیری از گسترش تخلف و بازگرداندن عرصه به وضعیت طبیعی بیشتر خواهد بود و هزینههای مقابله با آن نیز کاهش مییابد.
جانشین و معاون فنی یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی، آتشسوزی را یکی دیگر از تهدیدهای جدی عرصههای طبیعی دانست و تصریح کرد: حریق از نظر سرعت وقوع و گستره خسارت، میتواند در مدت کوتاهی بخش وسیعی از جنگلها، مراتع و پوشش گیاهی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: پیامدهای آتشسوزی صرفاً به سوختن درختان و پوشش گیاهی محدود نمیشود، بلکه تخریب زیستگاههای حیاتوحش، کاهش تنوع زیستی، آسیب به خاک و افزایش فرسایش نیز از نتایج آن است. همچنین از بین رفتن پوشش گیاهی میتواند زمینه تشدید روانآبها و بروز سیلاب را فراهم کند.
پیرزادیان با اشاره به اهمیت حفاظت از ذخایر جنگلی کشور نیز گفت: قاچاق چوب و محصولات جنگلی از دیگر تهدیدهای مستمر منابع طبیعی است. این پدیده تنها به قطع غیرمجاز درختان محدود نمیشود و در برخی موارد، حمل غیرقانونی چوب و شکلگیری بازار مصرف برای محصولات حاصل از برداشت غیرمجاز نیز در تداوم آن نقش دارد.
وی در پاسخ به این پرسش که کدامیک از تهدیدهای موجود سهم بیشتری در تخریب منابع طبیعی دارند، بیان کرد: نمیتوان بدون در نظر گرفتن شرایط جغرافیایی، اکولوژیک و میزان فشار انسانی، یک تهدید را در تمام مناطق کشور مهمتر از سایر تهدیدها دانست. هر تهدید در یک منطقه ممکن است اولویت حفاظتی متفاوتی داشته باشد.
معاون فنی یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکردهای حفاظتی خاطرنشان کرد: سیاستگذاری در این حوزه باید از حفاظت عمومی و یکسان به سمت حفاظت مبتنی بر ریسک حرکت کند؛ به این معنا که عرصههای طبیعی بر اساس شاخصهایی مانند سابقه تخلف، ارزش اکولوژیک، میزان فشار انسانی، احتمال وقوع آتشسوزی و راههای دسترسی پهنهبندی شوند.
به گفته وی، با چنین رویکردی میتوان برای هر منطقه متناسب با نوع و میزان تهدید، برنامه حفاظتی مشخصی تدوین کرد و ظرفیتهای نظارتی و حفاظتی را در مناطقی به کار گرفت که با خطر بیشتری مواجه هستند.
پیرزادیان در ادامه با اشاره به ضرورت توجه به شاخصهای دقیق در ارزیابی وضعیت منابع طبیعی گفت: تعداد پروندههای تخلف بهتنهایی نمیتواند معیار مناسبی برای سنجش میزان تخریب باشد؛ زیرا هر تخلف با توجه به نوع، وسعت و موقعیت عرصهای که در آن اتفاق افتاده، پیامدهای متفاوتی دارد.
وی افزود: برای ارزیابی دقیق عملکرد حفاظتی و میزان آسیب به منابع طبیعی باید مجموعهای از شاخصها از جمله تعداد تخلفات، مساحت عرصههای آسیبدیده، میزان خسارت، ارزش اکولوژیک و اقتصادی منطقه و همچنین نتایج اقدامات حفاظتی بهصورت همزمان بررسی شود.
جانشین و معاون فنی یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی تأکید کرد: شناخت دقیق تهدیدها و اولویتبندی آنها بر اساس شرایط هر منطقه، میتواند به هدفمند شدن اقدامات حفاظتی کمک کند؛ چراکه مقابله مؤثر با تخریب منابع طبیعی صرفاً با شمارش تخلفات امکانپذیر نیست و باید میزان واقعی آسیب و پیامدهای آن برای هر عرصه نیز مورد توجه قرار گیرد.