«حیثیت»؛ رقابتی که هیچ برندهای ندارد
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و هنر برنا؛کریستوفر نولان در سال ۲۰۰۶ فیلمی ساخت که نه با انفجار شروع میشود، نه با نجات جهان، و نه حتی با قهرمان کلاسیک. «The Prestige» داستان رقابت دو شعبدهباز است، اما در لایهی عمیقتر، دربارهی وسواس، هویت و بهایی است که انسان برای برتری میپردازد. فیلمی که آرام پیش میرود، اما ذهن تماشاگر را تا مدتها بعد از پایان، رها نمیکند.
داستان «حیثیت» در ظاهر ساده است: رابرت انجیر و آلفرد بوردن، دو شعبدهباز رقیب، در تلاشاند بهترین ترفند ممکن را خلق کنند؛ نمایشی که تماشاگر را مبهوت کند. اما نولان خیلی زود نشان میدهد که موضوع، خودِ شعبده نیست؛ بلکه آن چیزی است که در پشت صحنه قربانی میشود. دو مرد، یکی با ظاهری شیک و اجتماعی و دیگری منزوی و مرموز، هر دو بهتدریج همهچیز را فدای «پیروزی» میکنند.
ساختار روایت فیلم، دقیقاً مثل یک اجرای شعبده طراحی شده است. نولان از همان ابتدا به تماشاگر هشدار میدهد: «به دقت نگاه کن.» اما همانطور که در خود فیلم گفته میشود، مشکل اینجاست که تماشاگر نمیخواهد راز را ببیند؛ او میخواهد فریب بخورد. «حیثیت» عمداً اطلاعات را تکهتکه، نامنظم و از زاویههای مختلف ارائه میدهد تا ذهن مخاطب درگیر شود و تازه در پایان، تصویر کامل شکل بگیرد.
بازیها یکی از ستونهای اصلی فیلماند. هیو جکمن در نقش انجیر، چهرهای از جاهطلبی کنترلنشده ارائه میدهد؛ مردی که هرچه جلوتر میرود، انسانیتر نمیشود، بلکه تهیتر میشود. در مقابل، کریستین بیل در نقش بوردن، شخصیتی دوپاره و رازآلود میسازد که مفهوم «از خودگذشتگی» را به شکلی هولناک بازتعریف میکند. رقابت این دو نه فقط فیزیکی، بلکه فلسفی است: یکی حاضر است دیگران را قربانی کند، دیگری حاضر است خودش را.
حضور نیکولا تسلا با بازی دیوید بویی، لایهی مهم دیگری به فیلم اضافه میکند. تسلا نمایندهی علم، پیشرفت و در عین حال، تنهایی است. دستگاهی که او میسازد، مرز میان علم و جادو را مخدوش میکند و سوالی اساسی را مطرح میکند: اگر بتوانی نسخهای دیگر از خودت بسازی، کدامیک «واقعی» است؟ این پرسش، هستهی اخلاقی فیلم را شکل میدهد.
«حیثیت» برخلاف بسیاری از آثار بعدی نولان، کمتر به عظمت بصری متکی است و بیشتر روی ایده و روایت تمرکز دارد. موسیقی مینیمال و سرد، طراحی صحنهی تاریک و فضای خفقانآور لندن قرن نوزدهم، همگی به ساختن جهانی کمک میکنند که در آن وسواس، آرامآرام جای انسانیت را میگیرد.
نکتهی مهم این است که فیلم هیچکدام از شخصیتها را قهرمان نمیداند. در جهان «حیثیت»، برندهای وجود ندارد. هر موفقیتی بهایی دارد و هر راز، زخمی پنهان. حتی تماشاگر هم در پایان احساس پیروزی نمیکند؛ بیشتر شبیه کسی است که تازه فهمیده چه چیزی را نادیده گرفته است.
با گذشت نزدیک به دو دهه، «The Prestige» همچنان یکی از شخصیترین و عمیقترین فیلمهای کریستوفر نولان محسوب میشود. فیلمی که نه با توضیح دادن، بلکه با درگیر کردن ذهن و اخلاق مخاطب اثر میگذارد. «حیثیت» یادآوری میکند که بزرگترین فریبها، آنهایی نیستند که روی صحنه اتفاق میافتند، بلکه آنهاییاند که انسان با خودش انجام میدهد.
انتهای پیام/
