سیلابهای باستانی مریخ؛ درهای ۱۳۰۰ کیلومتری که راز یک دنیای آبی را فاش میکند
تصاویر جدید ماموریت مدارگرد مارس اکسپرس آژانس فضایی اروپا (ESA) نشان میدهد که سیلابهای عظیم و باستانی در مریخ، درهای عظیم به نام شالباتانا والیس را در سطح این سیاره ایجاد کردهاند؛ درهای که امروز بهعنوان یکی از شواهد مهم تاریخ آبی و زمینشناسی مریخ شناخته میشود.
به گزارش ساینس دیلی، این ساختار شگفتانگیز که حدود ۳.۵ میلیارد سال پیش شکل گرفته در اثر فوران ناگهانی حجم عظیمی از آب زیرسطحی ایجاد شده است. به گفته دانشمندان این آب با فشار زیاد از زیر سطح مریخ به بیرون رانده شده و سیلابهای قدرتمندی را بهوجود آورده که توانستهاند زمین را بهسرعت فرسایش دهند و کانالهایی عمیق و گسترده ایجاد کنند.
درهای به طول هزاران کیلومتر
شالباتانا والیس در نزدیکی خط استوای مریخ قرار دارد و حدود ۱۳۰۰ کیلومتر امتداد یافته است؛ یعنی تقریبا هماندازه کشور ایتالیا. تصاویر جدید دوربین با وضوح بالای HRSC نشان میدهد که بخش شمالی این دره چگونه در سطح غبارآلود مریخ پیچوتاب میخورد و ادامه پیدا میکند.
این دره حدود ۱۰ کیلومتر عرض و نزدیک به ۵۰۰ متر عمق دارد، هرچند پژوهشگران معتقدند که در گذشته بسیار عمیقتر بوده و به مرور زمان با رسوبات و مواد آتشفشانی پر شده است. یکی از نواحی تیرهرنگ در تصاویر احتمالا ناشی از خاکسترهای آتشفشانی است که بعدها توسط بادهای مریخی جابهجا شدهاند.
سرنخهایی از اقیانوس باستانی احتمالی
این دره بخشی از شبکه بزرگ کانالهای سیلابی در مریخ است که به ناحیه کریزه پلنیتیا ختم میشوند؛ منطقهای بسیار پست که برخی دانشمندان معتقدند در گذشته میتواند میزبان یک اقیانوس وسیع بوده باشد زمانی که مریخ گرمتر و مرطوبتر از امروز بوده است.
در مرز میان ارتفاعات پر دهانه جنوبی و دشتهای صاف شمالی این منطقه بهعنوان یکی از مهمترین شواهد فرضیه وجود آبهای پایدار در مریخ مطرح است.
زمینهای آشفته، گدازه و دهانههای برخوردی
اطراف شالباتانا والیس چشماندازی پیچیده و متنوع دارد. در برخی بخشها زمین آشفته (Chaotic Terrain) دیده میشود؛ نواحیای که از بلوکهای شکسته، تپهها و ساختارهای فرو ریخته تشکیل شدهاند. دانشمندان معتقدند این ساختارها زمانی شکل گرفتهاند که یخهای زیرسطحی ذوب شده و باعث فروپاشی سطح زمین شدهاند.
در کنار این ویژگیها دهانههای برخوردی متعددی نیز دیده میشود که برخی از آنها تا حدی توسط رسوبات پوشیده شدهاند. همچنین شواهدی از جریانهای قدیمی گدازه وجود دارد که سطح منطقه را هموار کردهاند. با سرد شدن این گدازهها ساختارهایی به نام پشتههای چینخورده (wrinkle ridges) ایجاد شده است.
در برخی نقاط نیز تپههای جداافتادهای به نام مسا دیده میشود که بقایای ارتفاعات قدیمی هستند و طی میلیاردها سال فرسایش یافتهاند.
بیش از دو دهه مطالعه مریخ
این تصاویر توسط دوربین HRSC یکی از هشت ابزار علمی مدارگرد مارس اکسپرس ثبت شده است. این فضاپیما که در سال ۲۰۰۳ توسط ESA به فضا پرتاب شد بیش از دو دهه است که به مطالعه سطح مریخ و تهیه نقشههای سهبعدی دقیق از این سیاره مشغول است.
دادههای این دوربین در مرکز هوافضای آلمان (DLR) پردازش شده و سپس توسط گروه علوم سیارهای دانشگاه آزاد برلین به تصاویر سهبعدی و محصولات نهایی تبدیل شدهاند.
این یافتهها بار دیگر نشان میدهد که مریخ در گذشتهای دور سیارهای بسیار فعالتر، مرطوبتر و احتمالا دارای سامانههای آبی گسترده بوده است؛ سیستمی که آثار آن هنوز هم در چهره خشن و سنگی این سیاره سرخ قابل مشاهده است.
انتهای پیام/
