ترامپ تمام اعضای هیئت ملی علوم آمریکا را برکنار کرد

دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده تمامی ۲۴ عضو هیئت ملی علوم آمریکا (National Science Board – NSB) را از سمت خود برکنار کرد؛ اقدامی کم‌سابقه که به گفته بسیاری از حامیان علم تازه‌ترین تلاش دولت او برای تضعیف یا از میان بردن استقلال یکی از مهم‌ترین نهاد‌های هدایت‌گر پژوهش‌های علمی فدرال در آمریکا به شمار می‌رود.

به گزارش برنا، بر اساس ایمیلی که سه روز پیش از سوی دفتر امور کارکنان کاخ سفید برای اعضای هیئت ملی علوم ارسال شده است به صورت رسمی به آنها اطلاع داده شده که دوره عضویت‌شان در این هیئت از همین لحظه خاتمه می‌یابد. در متن این نامه آمده است: "از طرف رئیس‌جمهور دونالد جی. ترامپ، بدین وسیله به اطلاع می‌رسانم که سمت شما به‌عنوان عضو هیئت ملی علوم از همین لحظه خاتمه می‌یابد. از خدمات شما سپاسگزاریم."

نقش کلیدی هیئت ملی علوم در سیاست‌گذاری علم

هیئت ملی علوم نهادی منحصر‌به‌فرد در ساختار حاکمیتی ایالات متحده است که هم نقش مشورتی و هم نقش نظارتی دارد. این هیئت از یک سو در موضوعات کلان سیاست‌گذاری ملی علم و فناوری به رئیس‌جمهور و کنگره مشاوره می‌دهد و از سوی دیگر بر فعالیت‌های بنیاد ملی علم (National Science Foundation – NSF) نظارت می‌کند؛ بنیادی که بودجه سالانه آن حدود ۹ میلیارد دلار است و یکی از بزرگ‌ترین حامیان مالی پژوهش‌های علمی غیرنظامی در آمریکا محسوب می‌شود.

این هیئت اختیار قانونی دارد سیاست‌های کلان بنیاد ملی علم را تدوین و تصویب کند چارچوب‌های سرمایه‌گذاری علمی را تعیین کند و مجوز هزینه‌های بزرگ و پروژه‌های زیرساختی عمده را صادر کند. اعضای هیئت ملی علوم توسط رئیس‌جمهور منصوب می‌شوند و معمولا از میان دانشگاهیان مطرح دانشمندان برجسته و رهبران صنعتی انتخاب می‌شوند. طول دوره خدمت هر عضو ۶ سال است و طبق رویه معمول هر دو سال یک‌بار ۸ عضو جدید وارد این هیئت می‌شوند تا ترکیب آن به‌تدریج و با ثبات نسبی تغییر کند.

نگرانی‌ها از تضعیف استقلال NSF

منتقدان می‌گویند برکناری دسته‌جمعی تمامی اعضای هیئت ملی علوم به معنای بی‌اعتبار کردن این نهاد و زمینه‌سازی برای اعمال مستقیم کنترل سیاسی بر بنیاد ملی علم است. بسیاری از حامیان علم این اقدام را ادامه روندی می‌دانند که از آغاز دولت ترامپ برای اعمال نفوذ بیشتر بر سیاست‌های علمی، کاهش بودجه نهاد‌های پژوهشی و بی‌اعتنایی به نظر کارشناسان دنبال شده است.

کیوان استاسون (Keivan Stassun) اخترفیزیکدان دانشگاه وندربیلت و یکی از اعضای اخراج‌شده هیئت ملی علوم این اقدام را تازه‌ترین نشانه نادیده‌گرفتن اختیار هیئت ملی علوم توسط کاخ سفید توصیف می‌کند. به گفته او کاخ سفید در عمل تلاش می‌کند سیاست‌گذاری در بنیاد ملی علم را به‌طور مستقیم از طریق دفاتر اجرایی خود پیش ببرد و نقش هیئت ملی علوم را کنار بزند.

بنیاد ملی علم از زمان استعفای ستورامان پانچاناتان رئیس پیشین این نهاد که حدود یک سال پیش رخ داد بدون مدیر دائمی اداره شده است؛ موضوعی که خود به نگرانی‌ها درباره خلا رهبری و افزایش دخالت سیاسی در این بنیاد دامن زده است.

انتقاد هیئت از کاهش بودجه؛ نقطه آغاز تقابل؟

استاسون که در سال ۲۰۲۲ به‌عنوان عضو هیئت ملی علوم منصوب شده بود و تا روز گذشته ریاست کمیته تاسیسات پژوهشی بزرگ را بر عهده داشت معتقد است موضع‌گیری علنی هیئت در برابر کاهش بودجه بنیاد ملی علم یکی از دلایل اصلی تقابل دولت با این هیئت بوده است.

به گفته او هیئت ملی علوم در ماه مه ۲۰۲۵ به‌طور علنی با پیشنهاد ترامپ برای کاهش ۵۵ درصدی بودجه فعلی بنیاد ملی علم مخالفت کرده بود. بر اساس این پیشنهاد دولت قصد داشت بودجه NSF را از ۸.۸ میلیارد دلار به حدود ۴ میلیارد دلار کاهش دهد؛ پیشنهادی که در نهایت با مخالفت کنگره روبه‌رو شد و به تصویب نرسید.

هیئت ملی علوم در آن زمان به کنگره توصیه کرده بود که از خواسته رئیس‌جمهور در خصوص کاهش شدید بودجه NSF تبعیت نکند. این توصیه به‌طور مستقیم با سیاست اعلام‌شده کاخ سفید در تضاد بود و به گفته استاسون از همان زمان نشانه‌های افزایش تنش میان دولت و هیئت ملی علوم آشکار شد.

دخالت کاخ سفید در پروژه‌های خاص؛ یخ‌شکن تحقیقاتی قطب جنوب

استاسون نمونه دیگری از آنچه دخالت مستقیم دفتر مدیریت و بودجه دولت ترامپ در امور بنیاد ملی علم می‌نامد مطرح می‌کند. به گفته او ماه گذشته کاخ سفید از کنگره آمریکا خواسته است که در سال آینده ۹۰۰ میلیون دلار بودجه برای بنیاد ملی علم اختصاص دهد؛ بودجه‌ای که به‌طور مشخص برای ساخت یک یخ‌شکن تحقیقاتی جدید در قطب جنوب در نظر گرفته شده است.

او می‌گوید این اقدام نشان می‌دهد دفتر مدیریت و بودجه کاخ سفید تلاش کرده است تصمیم‌گیری درباره اولویت‌های هزینه‌کرد بنیاد ملی علم را مستقیماً در دست بگیرد و هیئت ملی علوم را از فرایند تصمیم‌سازی کنار بگذارد. به گفته استاسون این دفتر مانع انجام وظایف هیئت ملی علوم شده و این هیئت عملا از روند تصمیم‌گیری کنار گذاشته شده است.

واکنش تند در کنگره: آخرین اقدام احمقانه یک رئیس‌جمهور

این برکناری گسترده واکنش تند اعضای کنگره را نیز به همراه داشته است. زوئی لوگفرن نماینده دموکرات ارشد کمیته علوم مجلس نمایندگان آمریکا، تصمیم ترامپ برای برکناری اعضای هیئت ملی علوم را آخرین اقدام احمقانه یک رئیس‌جمهور توصیف کرده است؛ رئیس‌جمهوری که به گفته او همچنان به علم و نوآوری آمریکا آسیب می‌زند.

لوگفرن گفته است: متاسفانه تعجبی ندارد رئیس‌جمهوری که از همان روز اول به بنیاد ملی علم حمله کرده است، بخواهد هیئتی را که به هدایت این بنیاد کمک می‌کند، نابود کند. او هشدار داده که تضعیف نقش هیئت ملی علوم می‌تواند پیامد‌های بلندمدتی برای سیستم علمی آمریکا، برنامه‌های پژوهشی و نوآوری‌های تکنولوژیک این کشور داشته باشد.

انتقاد روسای برکنارشده هیئت از کاهش بودجه

پیشنهاد اخیر دولت ترامپ برای کاهش ۵۵ درصدی بودجه بنیاد ملی علم در سال آینده موجی از انتقاد را در جامعه علمی آمریکا برانگیخته است. بر اساس این پیشنهاد بودجه سالانه NSF باید از حدود ۸.۸ میلیارد دلار به ۴ میلیارد دلار کاهش یابد. این کاهش در صورت اجرا شمار زیادی از پروژه‌های علمی، برنامه‌های تحقیقاتی بلندمدت و زیرساخت‌های پژوهشی را با خطر جدی مواجه می‌کند.

ویکتور مک‌کری رئیس برکنارشده هیئت ملی علوم در واکنش به این طرح گفته است: اگر کاخ سفید واقعا به دنبال عصر طلایی علم است که ترامپ وعده داده اکنون زمان عقب‌گرد نیست؛ در عوض ما باید بیشتر هزینه کنیم. او تاکید کرده که کاهش بودجه بنیاد ملی علم در این مقیاس نه تنها با شعار‌های اعلام‌شده درباره عصر طلایی علم در تضاد است بلکه می‌تواند توان رقابتی آمریکا در حوزه‌های کلیدی علم و فناوری را به‌شدت تضعیف کند.

آینده نامعلوم علم در آمریکا

با برکناری هم‌زمان تمامی ۲۴ عضو هیئت ملی علوم اکنون این پرسش مطرح است که چه کسانی جایگزین آنها خواهند شد و آیا دولت ترامپ افرادی همسو با سیاست‌های خود را برای کنترل بیشتر بر جهت‌گیری‌های علمی و پژوهشی منصوب خواهد کرد یا نه.

منتقدان هشدار می‌دهند که حذف ناگهانی یک نهاد مشورتی و نظارتی با سابقه ۷۶ ساله آن هم در شرایطی که بنیاد ملی علم بدون رئیس دائمی اداره می‌شود، می‌تواند خلا جدی در حکمرانی علمی آمریکا ایجاد کند. به باور آنها چنین اقداماتی در نهایت استقلال علمی، شفافیت تصمیم‌گیری و اعتماد جامعه علمی به ساختار سیاست‌گذاری علم را تضعیف خواهد کرد.

در مقابل حامیان دولت می‌گویند رئیس‌جمهور مطابق قانون اختیار دارد اعضای چنین هیئت‌هایی را تغییر دهد و ترکیب آنها را به‌گونه‌ای بازآرایی کند که با اولویت‌های دولت هماهنگ‌تر باشد؛ اما جامعه علمی و بسیاری از قانون‌گذاران نگرانند که بهای این بازآرایی در نهایت از سرمایه علمی و آینده پژوهش و نوآوری در آمریکا پرداخت شود.

انتهای پیام/