مکملی ساده در برابر آلزایمر کشف شد

پژوهشگران ژاپنی در مطالعه‌ای تازه اعلام کردند یک اسیدآمینه رایج و در دسترس به نام آرژنین (Arginine) که سال‌هاست به‌عنوان مکمل غذایی استفاده می‌شود، می‌تواند روند‌های کلیدی مرتبط با بیماری آلزایمر را کاهش دهد و شاید در آینده به گزینه‌ای ارزان و ایمن برای مقابله با این بیماری تبدیل شود. نتایج این تحقیق در نشریه علمی Neurochemistry International منتشر شده است.

به گزارش ساینس دیلی، دانشمندان در این پژوهش دریافتند آرژنین قادر است تجمع پروتئین‌های سمی آمیلوئید بتا (Aβ) را که از مهم‌ترین عوامل ایجاد آلزایمر به شمار می‌روند در مدل‌های حیوانی شامل مگس میوه و موش کاهش دهد. علاوه بر این این ماده نشانه‌های التهاب مغزی را کم کرده و عملکرد رفتاری موش‌ها را نیز بهبود بخشیده است.

آلزایمر یکی از شایع‌ترین بیماری‌های تحلیل‌برنده مغز در جهان است و بیش از ۵۰ میلیون نفر را درگیر کرده است. با افزایش میانگین سن جمعیت جهان انتظار می‌رود شمار مبتلایان در دهه‌های آینده به‌طور چشمگیری بیشتر شود. یکی از ویژگی‌های اصلی این بیماری تجمع پروتئین‌های آمیلوئید بتا در مغز است؛ پروتئین‌هایی که به‌مرور زمان بدشکل شده و به صورت پلاک‌های چسبنده درمی‌آیند و به نورون‌ها آسیب می‌زنند و التهاب عصبی ایجاد می‌کنند.

در سال‌های اخیر دارو‌های جدیدی مانند لکانماب و دونانماب برای حذف این پلاک‌ها توسعه یافته‌اند، اما اثرگذاری آنها محدود بوده و هزینه درمان با این دارو‌ها به ده‌ها هزار دلار در سال می‌رسد. همچنین این درمان‌ها ممکن است عوارض خطرناکی مانند تورم و خونریزی مغزی ایجاد کنند، اما پژوهشگران ژاپنی رویکرد متفاوتی را دنبال کردند. آنها به‌جای حذف پلاک‌ها پس از تشکیل، بررسی کردند که آیا آرژنین می‌تواند از همان ابتدا مانع تجمع پروتئین‌های آمیلوئید شود یا نه.

آرژنین نوعی شپرون شیمیایی محسوب می‌شود؛ مولکول‌هایی که به حفظ شکل صحیح پروتئین‌ها کمک می‌کنند و می‌توانند مانع بدتاخوردگی پروتئین‌ها در بیماری‌های عصبی شوند. تحقیقات قبلی همین گروه نشان داده بود آرژنین در بیماری‌های دیگری مانند آتاکسی مخچه‌ای نوع ۶ نیز از تجمع پروتئین‌های مضر جلوگیری می‌کند.

این مطالعه به سرپرستی «کاناکو فوجی» دانشجوی تحصیلات تکمیلی و یوشیتاکا ناگای از دانشکده پزشکی دانشگاه کیندای در اوساکا همراه با توشیهیده تاکئوچی از موسسه علوم زیستی این دانشگاه انجام شد.

در آزمایش‌های آزمایشگاهی محققان مشاهده کردند آرژنین مستقیما تشکیل فیبریل‌های Aβ۴۲ را کاهش می‌دهد؛ شکلی از آمیلوئید بتا که بیشترین تمایل را به تجمع دارد. هرچه غلظت آرژنین بیشتر بود اثر ضدتجمع آن نیز قوی‌تر می‌شد. تصاویر میکروسکوپ الکترونی نیز نشان داد فیبر‌های آمیلوئیدی در حضور آرژنین کوتاه‌تر و کمتر توسعه‌یافته هستند.

در مرحله بعد پژوهشگران آزمایش‌ها را روی مدل‌های حیوانی انجام دادند. در مگس‌های میوه‌ای مهندسی‌شده که دارای جهش ژنتیکی مرتبط با آلزایمر ارثی بودند آرژنین تجمع آمیلوئید را کاهش داد و از آسیب‌های عصبی در چشم مگس‌ها جلوگیری کرد. این اثرات نیز وابسته به دوز بودند؛ یعنی با افزایش مقدار آرژنین اثر محافظتی بیشتر می‌شد.

سپس محققان آرژنین را روی موش‌های دارای سه جهش ژنتیکی انسانی مرتبط با آلزایمر آزمایش کردند. موش‌هایی که از سنین پایین آرژنین را از طریق آب آشامیدنی دریافت کرده بودند پلاک‌های آمیلوئیدی کمتری در بخش‌های مهم مغز مانند هیپوکامپ و قشر مغز داشتند؛ مناطقی که نقش اساسی در حافظه و یادگیری دارند.

به گفته دانشمندان آرژنین صرفاً تولید آمیلوئید را کاهش نداده بلکه مستقیما در روند تجمع این پروتئین‌ها اختلال ایجاد کرده است. میزان نوع نامحلول Aβ۴۲ که عامل اصلی تشکیل پلاک‌هاست به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافت، درحالی‌که سطح آمیلوئید محلول تقریباً بدون تغییر باقی ماند.

موش‌های دریافت‌کننده آرژنین همچنین در آزمون‌های رفتاری عملکرد بهتری نشان دادند. آنها تحرک و فعالیت اکتشافی بیشتری نسبت به موش‌های مبتلا به آلزایمر داشتند. علاوه بر این فعالیت ژن‌های التهابی مرتبط با مولکول‌هایی مانند IL-۱β، IL-۶ و TNF نیز کاهش پیدا کرد؛ مولکول‌هایی که نقش مهمی در التهاب مزمن مغزی دارند.

ناگای در توضیح نتایج این تحقیق گفت: مطالعه ما نشان می‌دهد آرژنین می‌تواند تجمع آمیلوئید بتا را هم در محیط آزمایشگاهی و هم در بدن موجود زنده مهار کند. نکته هیجان‌انگیز این است که آرژنین ماده‌ای ارزان در دسترس و دارای سابقه ایمنی بالینی است و همین موضوع آن را به گزینه‌ای امیدوارکننده برای استفاده مجدد در درمان آلزایمر تبدیل می‌کند.

پژوهشگران معتقدند استفاده مجدد از دارو‌ها و ترکیبات شناخته‌شده راهی سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر برای یافتن درمان‌های جدید آلزایمر است؛ زیرا توسعه یک داروی کاملاً جدید ممکن است بیش از یک دهه زمان و میلیارد‌ها دلار هزینه نیاز داشته باشد.

دانشمندان همچنین اشاره کردند که تجمع آمیلوئید ممکن است ۱۵ تا ۲۰ سال پیش از بروز علائم حافظه آغاز شود. از آنجا که آرژنین به‌صورت خوراکی مصرف می‌شود و پیش‌تر نیز در درمان برخی بیماری‌ها استفاده شده احتمال دارد در آینده به‌عنوان راهکاری پیشگیرانه برای افراد دارای ریسک ژنتیکی بالا بررسی شود.

با این حال پژوهشگران تاکید دارند این نتایج هنوز در مرحله پیش‌بالینی قرار دارد و مدل‌های حیوانی نمی‌توانند تمام ویژگی‌های آلزایمر انسانی را بازسازی کنند. همچنین دوز‌های استفاده‌شده در این آزمایش با مکمل‌های تجاری موجود در بازار یکسان نیست و هنوز مشخص نیست مصرف معمول آرژنین در انسان چه اثری خواهد داشت.

ناگای در پایان گفت: یافته‌های ما مسیر‌های تازه‌ای برای توسعه راهکار‌های مبتنی بر آرژنین در بیماری‌های عصبی ناشی از تجمع پروتئین‌های معیوب باز می‌کند. با توجه به ایمنی بالا و هزینه پایین این ماده، امکان انتقال سریع آن به کارآزمایی‌های بالینی برای آلزایمر و شاید سایر بیماری‌های مشابه وجود دارد.

دانشمندان تاکید می‌کنند برای مشخص شدن اثربخشی واقعی آرژنین در انسان انجام مطالعات گسترده‌تر و آزمایش‌های بالینی ضروری خواهد بود.

انتهای پیام/