پایان «استارت نو»؛ جهان در آستانه عصر جدید هستهای
پیامدهای انقضای معاهده «نیو استارت» (START-۳)؛ توافقی که از ۲۰۱۱، زرادخانههای هستهای دو کشور را به ۱۵۵۰ کلاهک عملیاتی و ۷۰۰ سکوی پرتاب محدود کرده بود. با خروج این آخرین بازمانده از معماری مهار تسلیحات دوران جنگ سرد، اکنون برای نخستینبار از ۱۹۷۲، دستکشها از دست ابرقدرتها بیرون آمده است.
پیشنهاد سپتامبر ۲۰۲۵ پوتین برای تمدید یکساله محدودیتها، با سکوت واشنگتن مواجه شد تا «آخرین پنجره» نیز بسته شود. کرملین اعلام کرده بدون توافق رسمی، خود را ملزم به رعایت محدودیتها نمیداند، اما همزمان بر آمادگی برای مذاکره بر سر یک «معماری امنیتی جدید» تأکید کرده است. در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، با انتشار بیانیهای، «نظم دوقطبی» گذشته را منسوخ خوانده و بر ضرورت حضور چین در هرگونه ترتیبات آتی اصرار ورزیده است.
چین، با زرادخانهای که از ۲۰۰ کلاهک در ۲۰۲۰ به ۶۰۰ کلاهک در ۲۰۲۶ رسیده و پیشبینی ۱۰۰۰ کلاهک تا ۲۰۳۰، متغیر جدید و برهمزننده معادلات است. پکن که رسماً خواستار پیوستن به مذاکرات دوجانبه آمریکا و روسیه نشده، با توسعه سامانههای حملونقل ریلی و جادهای و گسترش ناوگان زیردریاییهای هستهای، عملاً «سهگانه هستهای» خود را تکمیل کرده است. کارشناسان مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (IISS) هشدار میدهند اگرچه افزایش فوری تعداد کلاهکها به دلیل محدودیتهای بودجهای محتمل نیست، اما ارتقای کیفی و تنوعبخشی به سامانهها شتاب گرفته است.
در این میان، برنامه «گنبد طلایی» (Golden Dome) دونالد ترامپ با بودجه ۱۷۵ میلیارد دلاری، نگرانی مسکو را برانگیخته است. روسیه این سامانه را که برای رهگیری موشکهای قارهپیما طراحی شده، تهدیدی برای توان دومضربتی خود میداند و آن را ناقض توازن راهبردی قلمداد میکند. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، پیشتر هشدار داده بود مسکو در برابر «تغییر قواعد بازی» بیکار نخواهد ماند و توسعه موشکهای هایپرسونیک و اژدرهای هستهای «پوسیدن» را در دستور کار دارد.
با ناپدید شدن سازوکارهای راستیآزمایی، واشنگتن و مسکو اکنون به «تصاویر ماهوارهای» و «برآوردهای اطلاعاتی» اتکا کردهاند. این کاهش شفافیت، خطر سوءتفاهم و محاسبه اشتباه در بحرانهای آتی را به شدت افزایش داده است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در پیامی هشدار داد «پرتگاه هستهای که در جنگ سرد از آن دور شده بودیم، دوباره پیش روی بشریت گشوده شده است».
